Het Utrechtse project U-Match, dat nieuwkomers via leerwerktrajecten sneller aan werk moet helpen, levert positieve resultaten op. Maar uit een evaluatie van het Verwey-Jonker Instituut blijkt ook dat de aanpak niet overal even goed werkt. Vooral trajecten waarbij taal, werk en opleiding écht gecombineerd worden, blijken succesvol.
Utrechtse leerwerktrajecten voor statushouders slaan aan in zorg, maar niet overal
U-Match is opgezet door de gemeente Utrecht samen met Hogeschool Utrecht, MBO Utrecht en werkgevers. Het idee: statushouders niet eerst jarenlang laten inburgeren en daarna pas richting werk begeleiden, maar die trajecten juist combineren. Nieuwkomers volgen tegelijk taalonderwijs, praktijklessen en werkervaring, vaak in een sector waar personeelstekorten zijn.
Volgens onderzoekers van het Verwey-Jonker Instituut zit daar ook meteen het grootste probleem van de huidige arbeidsmarkt. Werkgevers willen vaak dat nieuwkomers eerst goed Nederlands spreken, terwijl mensen de taal juist sneller leren op de werkvloer. Daardoor ontstaat volgens onderzoek een vicieuze cirkel: zonder werk geen taalontwikkeling, maar zonder taal ook geen werk.
Zorgsector succesvol
De onderzoekers bekeken drie Utrechtse leerwerktrajecten: bij IKEA, vervoersbedrijf Transdev en in de zorg. Vooral het zorgtraject springt eruit als succesvol voorbeeld. Daar worden opleiding, stage, taalonderwijs en begeleiding volledig gecombineerd binnen een mbo-opleiding. Deelnemers krijgen bovendien ondersteuning bij praktische zaken als kinderopvang, reiskosten en studiemiddelen.
Veel uitval bij IKEA en Transdev
Bij de trajecten van IKEA en Transdev ging het moeizamer. De groepen waren klein en de uitval groot. Bij Transdev maakte uiteindelijk maar één deelnemer het traject af. Volgens het onderzoek kwam dat onder meer doordat werk, taalonderwijs en inburgering in de praktijk toch losse onderdelen bleven in deze trajecten. Daardoor werd de belasting voor deelnemers te hoog.
Het zorgtraject laat volgens de onderzoekers zien dat het anders kan. Daar was nauwelijks uitval en deelnemers waren positief over hun voortgang. Ze leerden sneller Nederlands en voelden zich beter voorbereid op werk.
Verlenging van drie jaar
De gemeente Utrecht ziet in de resultaten reden om door te gaan met het project. U-Match wordt daarom met drie jaar verlengd. Volgens de gemeente laat het project zien dat integratie sneller én goedkoper kan. Waar traditionele trajecten volgens de gemeente soms tot 100.000 euro per persoon kosten, zou U-Match uitkomen op ongeveer 4.000 tot 5.000 euro per deelnemer.
De onderzoekers komen naar aanleiding van deze eerste periode wel met kanttekeningen. Zij benadrukken dat succesvolle leerwerktrajecten alleen werken als er voldoende begeleiding is, werkgevers actief meedoen en praktische problemen vooraf geregeld zijn. Ook adviseren ze om één duidelijke regisseur aan te wijzen die overzicht houdt over alle betrokken partijen.
Volgens wethouder Rik van der Graaf (Asiel) bewijst het project dat nieuwkomers sneller mee kunnen doen als taal en werk beter samenkomen. “Pas als deze elementen goed samen worden gebracht, ontstaat er meer ruimte om knelpunten aan te pakken en duurzame participatie te vergroten”, zegt hij.
De onderzoekers denken dat vooral het zorgmodel kansen biedt voor opschaling naar andere gemeenten en sectoren. Daarbij helpt het dat het traject gekoppeld is aan een reguliere mbo-opleiding en direct aansluit op grote personeelstekorten in de zorg.
