Een blik werpen in het statiegeldcentrum in Utrecht; wat gebeurt er met onze flesjes en blikjes?

Een grote vrachtwagen parkeert achteruit tegen het losdock bij Verpact - namens de producenten van blikjes en flesjes verantwoordelijk voor de inzameling van statiegeldverpakkingen. De deuren zwaaien open en de grote zakken met statiegeldverpakkingen worden uitgeladen.

De zakken zijn gelabeld, met informatie waar ze vandaan komen. Met 15 cent voor een blikje en kleine flesje, en 25 cent voor een grote drinkfles zijn dit soort goedgevulde zakken een hoop geld waard. Statiegeld op grote flessen kent Nederland al heel lang, maar sinds juli 2021 en april 2023 geldt het systeem ook voor respectievelijk kleine flesjes en blikjes. Statiegeld moet zorgen voor minder zwerfafval en meer hergebruik.

Tekst loopt door onder afbeelding

Systeem

Het statiegeldsysteem in Nederland is nog lang niet volmaakt. De grootste uitdaging zit aan twee kanten: consumenten ervan overtuigen de verpakkingen in te leveren en een landelijk dekkend netwerk van plekken waar de blikjes en flesjes ingeleverd kunnen worden. Begin dit jaar bleek dat zo’n 75 procent van de verkochte blikjes weer ingeleverd werden, terwijl de wettelijke norm 90 procent is. Over heel 2023 zijn de cijfers nog een stuk slechter. Volgens de Inspectie Leefomgeving en Transport gaat het veel te langzaam, maar Verpact zegt er alles aan te doen om dit cijfer omhoog te krijgen.

Tekst loopt door onder afbeelding

Een van de grootste problemen is het maken van een dekkend netwerk van inzamelpunten. Want wie een blikje of flesje onderweg koopt en opdrinkt, wil er vervolgens eigenlijk niet te lang ermee rondlopen. Het is echter lastig voor Verpact om genoeg inzamelpunten te vinden. Niet elke ondernemer zit erop te wachten, het neemt namelijk ruimte in beslag en er zit ook werk aan voor de ondernemer, waar wel weer een vergoeding tegenover staat. Machines in de openbare ruimte botsen weer tegen andere bezwaren, zoals veiligheid en beheer.

Tekst loopt door onder afbeelding

Een flink gedeelte van de statiegeldverpakkingen ziet nooit een statiegeldcentrum vanbinnen. Die blikjes en flesjes verdwijnen op straat of in reguliere afvalbakken. Het statiegeld dat daarmee niet geïnd wordt, wordt gebruikt om het statiegeldsysteem te verbeteren. Daarmee hebben consumenten de afgelopen drie jaar 374 miljoen laten liggen. Dit is een financiële prikkel waar niet iedereen blij mee is, volgens belangengroep Fair Resource Foundation heeft Verpact en daarmee ook de producenten financieel voordeel bij elke niet ingeleverde statiegeldverpakking.

Tekst loopt door onder afbeelding

Utrecht

Terug naar de hal op Lage Weide. Verpact heeft twee van dit soort statiegeldcentra in Nederland. Ook enkele supermarktketens hebben eigen telcentra. In Utrecht komen elke week miljoenen blikjes en flesjes binnen. Een hoop verzameld door ‘statiegeldjagers’, zoals mensen worden genoemd die een inkomen vergaren door de verpakkingen te zoeken en in te leveren. Ook op straat in Utrecht is dit fenomeen goed te zien; mensen die prullenbakken afzoeken naar waardevolle blikjes en flesjes.

Tekst loopt door onder afbeelding

Eenmaal aangekomen in het centrum in Utrecht, worden de zakken leeggehaald en worden alle blikjes en flesjes via de computer gecontroleerd. Bij afwijkingen worden de verpakkingen handmatig bekeken. Nadat alle flessen en blikken gecontroleerd zijn gaan ze de pers in, waarna de samengeknepen verpakkingen weer de vrachtwagen in kunnen. Vervolgens gaan de geperste balen blikjes en flesjes naar een recyclingbedrijf waar er nieuwe grondstoffen van gemaakt worden. Het telcentrum in Utrecht is zes dagen in de week in bedrijf.

Het komende jaar moet Verpact vooral opschalen om de doelstellingen te halen, meer inzamelpunten vinden en consumenten overtuigen zo veel mogelijk blikjes en flessen in te leveren. Verpact wil onder meer nieuwe locaties openen op andere plekken dan supermarkten; onderwijsgebouwen, openbaar vervoerknooppunten, horeca, festivals, stranden en luchthavens.