De Jaarbeurs is 8 en 9 november het decor voor de grootste spellenbeurs van Nederland: het Spellenspektakel. Toch komen niet alleen dit weekend spelfans van over de hele wereld naar Utrecht. Aan de Oudegracht vormt een rij gespecialiseerde winkels namelijk de ‘spellenboulevard’, die het hele jaar door bezoekers uit binnen- en buitenland aantrekt. Een van die zaken is Subcultures. ‘Utrecht is de spellenhoofdstad van Nederland.’

Wie vanaf de Lijnmarkt de Oudegracht op loopt, komt ter hoogte van de Gaardbrug uit op de ‘spellenboulevard’, zoals dit deel van de gracht volgens Subcultures-eigenaar Tijn Rams (56) wordt genoemd. Het platform Explore Utrecht gebruikt zelfs de benaming ‘Board Game Boulevard’. 

Hier zitten dicht bij elkaar vier gespecialiseerde spellenzaken: NeverNeverland (op nummer 202), The Joker (230a), Het Lab (207) en Subcultures (183). Op de hoek bevindt zich bovendien Stripwinkel Blunder (nummer 203).

Tijn is de trotse eigenaar van Subcultures, een winkel die zo uit een Harry Potter-film lijkt te komen. Bezoekers stappen binnen in een gezellige chaos. “We zijn ook al een aantal keer gebruikt als set voor korte films”, vertelt hij.

De tekst loopt verder onder de foto

De winkel heeft spellen in alle soorten en maten: solo- en duospellen, familiespellen, klassiekers, coöperatieve spellen en hobby­materialen. Ook verkoopt hij metalen dobbelstenen en figuren voor de populaire spellen Dungeons & Dragons (een fantasierollenspel, red.).

Opvallend is het grote kunstwerk van een vis. “Die is van Raoul de Leo uit Rotterdam. Mensen die in de zomer bij Kafé België aan de overkant zitten, noemen dit de winkel met de vis.”

Tijns liefde voor spellen begon al vroeg. Via zijn opa Nico Verweij, in de jaren ‘50 melkboer aan de Lange Nieuwestraat, leerde hij als kind kaartspellen spelen. Tijdens zijn studententijd werd hij pas echt gegrepen door bordspellen.

De tekst loopt door onder de foto

“Ik kreeg vrienden die Dungeons & Dragons speelden. Zij hadden meer exotische, ‘weirde’ spellen. Daar ben ik helemaal ingedoken en die ontdekkingstocht is nooit gestopt.”

Eerste spellenzaak van Utrecht

Op zijn 21ste ging Tijn werken in de eerste echte spellenwinkel van Utrecht. “Vroeger had je vooral speelgoedzaken met wat bordspellen erbij, zoals Bart Smit in Hoog Catharijne of H.D. van der Meijden aan de Nachtegaalstraat. In de jaren tachtig kwamen de eerste spellenspeciaalzaken op. Er verschenen steeds meer complexe bord- en kaartspellen, zoals De Kolonisten van Catan in de jaren negentig.”

Een van die nieuwe zaken was Compendium Games, die meerdere winkels in Nederland had en er één opende in een werfkelder tussen Dille & Kamille en Kafé België. 

Toen Compendium Games faillietging, bleef hij actief in de spellenwereld, onder meer bij de Elf Fantasy Fair (nu Elfia). In 2001 begon hij zijn eigen winkel, Subcultures. De andere drie zaken zaten toen al aan de huidige ‘spellenboulevard’.

Vrede van Utrecht

Er is onderling goed contact tussen de winkels, vertelt hij. “We verschillen allemaal. De Joker en Het Lab doen veel met verhandelbare kaartspellen, zoals Magic. Dat doen NeverNeverland en wij helemaal niet. En NeverNeverland is bijvoorbeeld heel strak ingericht. Bij ons heb je meer het gezellige huiskamergevoel”, zegt hij lachend.

De bijnaam ‘spellenboulevard van Nederland’ is volgens Tijn meer dan terecht. “Mensen komen uit heel Nederland, en zelfs uit het buitenland, speciaal hierheen”, zegt hij.

“Op ‘Board Game Geek’ (online spellenforum, red.) zie je vaak dat iemand vraagt: ‘Ik ben in Amsterdam voor een congres, wat is de beste spellenwinkel?’ En dan zeggen ze: ‘Je moet naar Utrecht, want daar hebben ze veel meer’. Daar profiteren wij alleen maar van. We kunnen echt de diepte ingaan qua assortiment. Utrecht is absoluut de spellenhoofdstad van Nederland.”

Volgens Tijn is die goede samenwerking tussen de winkels typisch Utrechts. “We gunnen elkaar de ruimte en laten elkaar gewoon in leven. Utrecht is van oudsher een verbindende stad – denk aan de Vrede van Utrecht, toen iedereen hier na de Tachtigjarige Oorlog samenkwam om de strijd te stoppen.”

“Dat gevoel leeft nog steeds”, gaat hij verder. “Wij zorgen er nu op onze manier voor dat mensen samenkomen, door gezellig spelletjes te doen.”

Spelletjes verbinden

Tijn ziet meerdere verklaringen voor het feit dat juist Utrecht relatief veel spellenwinkels telt. “Deze stad is een beetje magisch. Er zijn een hoop studenten, die blijkbaar veel van spelletjes houden. Zij starten een gezin, blijven wonen en spelen dan weer met hun kinderen. We hebben ook nog Pokémonster aan de Mariastraat, een Pokéfamily in Overvecht en een Warhammerwinkel in de Zakkendragerssteeg.” 

De populariteit van bordspellen groeit volgens hem alleen maar. “Als kind kende ik alleen Monopoly, schaken en Mens erger je niet. Dat was het wel zo’n beetje. Sinds Catan is er een hele toestroom gekomen.”  

Daar zijn ook onderwijsinstellingen op ingesprongen. Een van Tijns oud-medewerkers is inmiddels docent Game Design aan de Hogeschool Utrecht.

Echt contact

Volgens Tijn komt de toenemende populariteit niet alleen doordat steeds meer spellen worden geproduceerd, maar ook door een groeiende behoefte aan écht contact. “Dat mist in de huidige tijd; veel mensen zitten op hun telefoon. Eigenlijk ben je ver verwijderd van iedereen.” Juist dat menselijke aspect maakt het voor hem zo mooi. “Het contact dat ontstaat. Ik ben ervan overtuigd dat spelletjes mensen verbinden.”  

De tekst loopt door onder de foto

Om die reden organiseert Subcultures regelmatig spelletjesavonden. “Daar komen veel verschillende mensen op af en dat is superleuk.” De avonden vinden plaats in cafés en restaurants door heel Utrecht, zoals bij Camping Ganspoort, Landhuis in de Stad en de Nijverheid. Mijn doel is om mensen te verbinden door middel van spel. En het maakt je rijk van geest.”

Subcultures maakt al jarenlang escape rooms, soms met een maatschappelijk doel. “We hebben er bijvoorbeeld één ontwikkeld voor een stichting die zich inzet voor mensen met een licht verstandelijke beperking, waarbij deelnemers kunnen ervaren hoe dat is.”

Drukte

Het Spellenspektakel slaat Tijn dit jaar zelf over. Jarenlang stond hij met Subcultures op de beurs, maar het kost nu te veel tijd. “Het is gewoon te druk in de winkel om alles naar de beurs te verhuizen.”

Toch kijkt hij met plezier terug op eerdere edities. “Naast spellen is er ook een ‘bring and buy’, waar verzamelaars spellen verkopen om ruimte te maken. Die vind je niet zomaar op Marktplaats.”

Ook zonder de spellenbeurs is er genoeg te doen. Met Sinterklaas, Kerst en alle relatiegeschenken in aanloop naar het einde van het jaar bereiden de spelzaken zich voor op de drukste periode. “En het wordt elk jaar alleen maar drukker!”

Het Spellenspektakel is op zaterdag 8 en zondag 9 november, van 10.00 tot 18.00 uur, in de Jaarbeurs.