Is het nou "de" of "het" Neude? DUIC zocht het voor eens en altijd uit - De Utrechtse Internet Courant Is het nou "de" of "het" Neude? DUIC zocht het voor eens en altijd uit - De Utrechtse Internet Courant

Is het nou “de” of “het” Neude? DUIC zocht het voor eens en altijd uit

Is het nou “de” of “het” Neude? DUIC zocht het voor eens en altijd uit

De Neude, het Neude of gewoon Neude? Het blijft een heikel punt, waar de meningen over verdeeld zijn. DUIC wil dit vraagstuk voor eens en voor altijd oplossen en vraagt verschillende betrokkenen wat volgens hen het goede antwoord is.

Dichter Ingmar Heytze: “In plat Utrechts is het gebruikelijk om overal ‘het’ voor te plakken. Het wijk, het straatweg… het Neude zou dus heel goed plat Utrechts kunnen zijn. Officieel – voor zover dat bestaat – is het volgens mij ‘de’. Wat ik zelf zeg, hangt een beetje van mijn gezelschap af. Tegen een vreemde zou ik ‘de’ zeggen, als ik plat over wil komen ‘het’.

“Het Neude bestaat niet”

Hans Rijkhof, eigenaar van drogisterij Woortman op de Neude: “Het is de Neude. Het Neude bestaat gewoon niet in het Nederlands. Je hebt café het Neutje, maar het is sowieso de Neude. Wat het in het Utrechts is weet ik niet, ik kom uit Haarlem.”

“Ut Neude, dat is het”

Zanger Jan van Piekeren: “Voor mijn gevoel is het het Neude, of eigenlijk ut Neude, zeker niet de en al helemaal niet zonder lidwoord. Waarom weet ik niet, ik heb er nooit zo over nagedacht. Maar ‘de’, nee, dat is niet goed. Ut Neude, dat is hoe ik het zeg.”

“Het ezelsbruggetje is simpel: Neu-de”

Maurice van Lieshout, eindredacteur tijdschrift Oud-Utrecht: “In historische bronnen werd het plein aangeduid met de Neude of de Neu en volgens kenners van ‘De vollekstaol van de stad Uterech‘ – geschreven door Bernard Martens van Vliet – is het ook in het stads-Utrechts de Neude. Voor mensen die niet in Utrecht geboren zijn – en dat is een groot deel van de bevolking – klinkt het Neude blijkbaar meer vanzelfsprekend. Ik ben zelf ook geen geboren Utrechter en heb moeten leren dat het de Neude is. Het ezelsbruggetje is natuurlijk heel simpel: Neude eindigt op -de, dus zet er dan ook maar ‘de’ voor.”

“De Neude is er bij mij ingeramd”

Cees Grimbergen, journalist en presentator: “Het is de Neude, ik ben geen rasechte Utrechter maar ik weet wel van authentieke Utrechters dat het de Neude is. Dat heeft Bert van den Hoed er bij mij ingeramd, want uit mezelf zou ik eerder het Neude zeggen. Dat doe ik nog steeds wel eens, dan corrigeer ik mezelf snel. Blijkbaar is het toch logischer om ‘het’ te zeggen, maar een etymologische verklaring kan ik daar niet voor geven.”

“Je zegt ook niet het markt”

Journalist Bert van den Hoed: “Het is de Neude, maar wie zich bevoegd voelde om dat zo te bepalen en waarom dat zo is besloten, zou ik niet weten. In ‘De vollekstaol van de stad Uterech‘ van B.J. Martens van Vliet, staat dat het de Neude is, of de Neu. Volgens mij betekent ‘Neude’ niets en is ‘de Neu’ gewoon een verbastering, een bijnaam. Het was vroeger een graanmarkt, je zegt natuurlijk ook niet ‘het markt’, maar of dat nou echt een gedegen reden is?”

“Het Neude, puur op gevoel”

Historicus Maarten van Rossem: “Ik heb geen idee. Ik zeg zelf het Neude, maar dat doe ik puur op gevoel, daar kan ik geen deskundig oordeel over vellen.”

“Hoe meer mensen ‘het Neude’ gaan zeggen, hoe correcter het wordt”

Burgemeester Jan van Zanen: “Ik behoor tot het ‘de’-kamp. ‘De’ hoor ik ook verreweg het vaakst. Kom ik ook meestal tegen in boeken, waaronder de gezaghebbende historische boeken over de stad. In één daarvan las ik dat deze naam is afgeleid van een oud woord, node, voor ‘laaggelegen moerassige plaats’. Dat de Neude laag ligt, merk je als je de Schoutenstraat uitfietst. Klopt dus. Maar niemand hoeft te wanhopen. Hoe meer mensen ‘het Neude’ gaan zeggen, hoe correcter het wordt. Net als bij deksel en aanrecht.”

“Men weet niet meer wat het woord betekent”

Laura van Eerten, gitariste in de Utrechtse band The Mrs én taalkundige bij het Instituut voor Nederlandse Lexicologie, is voor DUIC de boeken ingedoken. “Het klinkt logischer om ‘het’ te gebruiken, maar het is ‘de’, want Neude is een vrouwelijk woord, ‘het’ is onzijdig. Doordat men niet meer weet wat het woord Neude betekent, wordt het lidwoord op gevoel gebruikt. Wellicht wordt er gedacht aan het plein, wordt dat het Neudeplein en dus het Neude. In Amsterdam heb je de Dam en het Damrak. Wie weet echter nog wat ‘rak’ betekent? Dus wordt er de Damrak van gemaakt.”

“Neude komt van Hnodi”

Maar wat betekent Neude dan? Waar komt het woord vandaan? Ook dat zocht Van Eerten uit. En wat blijkt? Onze burgervader had het bij het juiste eind. “Waarschijnlijk komt het woord Neude van ‘Node‘, wat in zijn oudste vorm – stammend uit 855 – als ‘Hnodi’ werd geschreven. Over wat dat woord betekent heb ik twee verschillende theorieën gevonden. In een artikel van Onze Taal uit 1999 wordt gezegd dat het iets als geul, laagte of smalle gleuf betekent. In dat artikel wordt ook het waterschap Rhenensche Neude genoemd, wat een laag gebied zou zijn. Maar in het Woordenboek der Nederlandsche Taal staat dat ‘Hnodi’ moeras betekent en de Neude waarschijnlijk een inham van de Rijn was en dus een moerassig gebied.”

“Over 100 jaar zou het zomaar anders kunnen zijn”

Conclusie: het is de Neude. “Maar”, zegt Van Eerten, “Het zou over 100 jaar heel goed het Neude kunnen zijn. Taal verandert. Langzaamaan verdwijnt de betekenis van het woord, steeds meer mensen zeggen het Neude en dat zou over 100 jaar best wel eens de standaard kunnen zijn.”

43 Reacties

Reageren
  1. Ronald

    Zeg altijd voor de zekerheid ‘een neude’

  2. Nielsch

    Leuk, maar het enige juiste antwoord kan natuurlijk gewoon gevonden worden in het straatnamenregister van de gemeente Utrecht.

  3. Utrecht

    Als het grotendeel van de inwoners uit Utrecht ‘Het Neude” zeggen, is het gewoon het neude!
    Logisch ook, aangezien het een plein is en we ook niet de domplein zeggen

  4. Robb

    Ut neude. Echte utrechters zeggen ik zie je op ut neude.

  5. Danny

    Juist Robb. Dat zeg ik ook altijd…ut Neude.

  6. Van Pimpelen

    … ik mis elke historische onderbouwing, en gevoel geen behoefte in historische documenten te wroeten teneinde uitsluitsel te geven in deze.
    Naar mijn weten was de Neude (eertijds Nöda) een doorwaadbare plaats die zich ter plaatse van de huidige Neude bevond; verder schrijdt mijn kennis niet. Toch heb ik -in eerdere dagen- monopoly-spelletjes gewonnen door op Utrecht in te zetten. Tot ik het ‘huizen-kaartje’ trok, waarover ik u morgen meer vertel…

  7. Paul

    Wie zegt er nou het Neude?! Normaalgesproken wordt je zo snel gecorrigeerd dat je het wel afleert.

    DE Neude.

  8. roald

    Paul, normaal gesproken? Er zijn heel veel mensen die het neude zeggen. Mensen die dit willen corrigeren, zijn een stel zeikerds 😉 Wat maakt het uit. Officieel De, in de volksmond Het. Boeie!!!

  9. gerben

    Ik sprak altijd van HET Neude, omdat het postkantoor, DE Neude werd genoemd. 🙂

  10. willem verwer

    Ben in 1952 geboren in de L. Berchmakerstraat.
    Nooit anders gehoord dan De Neude.

  11. willem verwer

    Ben in 1952 geboren in de L. Berchmakerstraat.
    Nooit anders gehoord dan De Neude.
    Maakt mij verder niet uit.

  12. Trees

    Bij monopoly vroeger was het: ik heb De Neude of kan ik De Neude nog kopen? Maar vanaf ik in Utrecht woonde (1982), had ik het al gauw over Het Neude. Misschien, omdat ik het als een soort plein beoordeelde. ( het plein)

  13. Trees

    Bij monopoly vroeger was het: ik heb De Neude of kan ik De Neude nog kopen? Maar vanaf ik in Utrecht woonde (1982), had ik het al gauw over Het Neude. Misschien, omdat ik het als een soort plein beoordeelde. ( het plein)

  14. Wilma van der Valk

    Ik ben geboren en getogen in Utrecht, mijn vader kwam uit wijk C. Bij ons thuis was het altijd, op de Neu

  15. Jos W. Lemaier

    Zo is het Wilma! DE Neude van het bekende rijmpje: Op de Neu daar staat een tent.

  16. Van Pimpelen

    … de plattegrond der stad Utrecht die Joan Blaeu in 1649 uitgaf maakt gewag van “de Neu” gesitueerd op de locatie waar men thans de Neude vindt. Op deze kaart, TRAIECTUM WTTRECHT, zal men tevergeefs zoeken naar de Boothstraat die 61 jaar eerder al werd aangelegd.
    Echter, op een recent uitgegeven plattegrond van Utrecht door voorheen Cartografisch Instituut Bootsma, thans FALK onder de naam z-map, is Springhaver gesitueerd ter plaatse van Karel V -grand hotel. Het kan dus nog gortiger…

  17. HH

    Geboren en getogen in Utrecht (babyboomer) en nooit anders gehoord dan het Vreeburg en de Neude.

  18. Joost

    Op de Neude stond het eerste openbare toilet:
    Vandaar het rijmpje:
    Op de Neu daar staat een tent,
    daar kan je poepen voor een cent.
    En als het poepen is gedaan
    dan wordt je poepertsie afgedaan
    met natte lappen
    met natte lappen

  19. bep kastelein

    Ik heb altijd gehoord dat het de neuden was ik ben een geboren utrechtse ik ben geboren in 1943

  20. Jos

    Ik ben er om de hoek geboren: altijd De Neude gehoord en gezegd. Het Damrak, het Spui, het Rokin zo u wilt, maar De Neude.

  21. Paul Nijenhuis

    Niet geboren, maar vanaf mijn 2 de opgegroeid in Utrecht.
    De Neude en het Vreeburg absoluut!
    Overlevering vanaf grootouders.

  22. Geenstijl

    Kortom, De Neude.

  23. Van Pimpelen

    … Geenstijl [letterkeer is dodelijk], je hebt voor eens en voor altijd gelijk: het is DE Neude.
    Bovendien -en daarnevens- woon je AAN de Oudegracht, OP de Neude, IN de Lange Lauwerstraat, OP de Breedstraat, en wat niet des al. Aan de Voorstraat, al verschillen de deskundigen daarover van mening…

  24. van veller

    De neude Nooit anders geweesd

  25. sjonnie

    Het klinkt alsof ze in Utrecht zeggen HET Neude. Maar we zeggen Ut Neude.

  26. HhH

    Als geboren en getogen Utrechter heb ik nooit anders gehoord dan DE Neude en HET Vreeburg. En wat Van Pimpelen beweert, klopt ook.

  27. Rop

    Ik zie je op ut Neude. Dus ut!

  28. Jossie

    Wat Robb zegt! Ut Neude 😉

  29. carel

    Als geboren Utrechter en zoon van een Utrechtse vader zeg ik de Neude en het Vreeburg. Met de paplepel ingegoten gekregen.

  30. Arend

    DE NEUDE
    PUNT

  31. hans

    DE Neude natuurlijk, makkelijk zat

  32. Dus....

    Grappig dat er dan onder de mensen die reageren alsnog een de- of het-strijd ontstaat, terwijl er geen eenduidig antwoord is. Kennelijk kan het allebei en wordt het ook allebei veelvuldig gebruikt door zowel Utrechters als niet Utrechters.

  33. HH

    Het valt mij wel op dat ik bij de hetters en de utters geen opmerkingen zie dat ze geboren en getogen Utrechters zijn. Of zie ik iets over het hoofd.

  34. Esther

    Het de “de Neude”, maar je mag ook “het Neu” zeggen.

  35. Alfons Vernooy

    Ik ben op 18 maart 1949 geboren op Neude 9. Dat was nog voor de verbreding van de Jansstraat. Daartoe zijn twee rijen huizen gesloopt en is vervolgens één rij weer herbouwd. Mijn geboortehuis was een 16e eeuws graanpakhuis waarin in 1949 de Stichtse Bankvereniging was gehuisvest, waarvan mijn vader directeur was. Het huis stond op de plaats waar nu Lorjé kantoorboekhandel staat. Deze zaak is door de verbreding als het ware een pand naar rechts verschoven. Ik weet niet beter dan dat mijn ouders altijd spraken over “ut Neude”.

  36. Frans

    Je zegt toch: de poffertjeskraam Victor Consale stond op het Neude en niet de Neude. En wie nooit op het Neude is geweest om postzegels of poffertjes te halen is geen echte Utrechter….

  37. HH

    @Frans: als rasechte Utrechters gingen wij naar de Poffertjeskraam van Victor Consael op de Neude en ook postzegels haalden wij in het postkantoor op de Neude. Ik vraag me af of dit verschil iets te maken kan hebben met het stadsdeel waar men is opgegroeid? Want ik hoor van beide kampen dat men zich echte Utrechters noemt.

  38. Ulaan

    Zij die het Neude zeggen, gebruiken Neude in feite als verleden tijd van Neu’en. Het Neude gisteren. Zij die het plein zelve aanduiden, hebben het dus terecht over de Neude.

    Overigens heb je iets vergelijkbaar geestigs met de Nobelstraat. Utrechters zeggen Nóbelstraat, niet-Utrechters Nobèlstraat.

    De Laan van Chartroise heette vroeger Laan van Chartreuse, naar het Kartuizerklooster dat op de hoek met de Marnixlaan heeft gestaan. Later is Chartreuse veranderd in Chartroise, maar Utrechters hebben het nog steeds over de Laan van Chartreuse.

  39. M.Wt.

    citeer:
    Woordenboek der Nederlandsche Taal staat dat ‘Hnodi’ moeras betekent en de Neude waarschijnlijk een inham van de Rijn was en dus een moerassig gebied.”
    moerassig gebied,
    het moeras zeggen we.
    Dus…voor mijn gevoel;
    Het Neude.

  40. H. Scholte

    Het is DE Neude; de Steenweg daarentegen is in het Utrechts HET Steenweg.

  41. P. van Mourik

    Volgens mij is de regel dat zaakwoorden op e eindigend vrouwelijk zijn. Dat impliceert: de Neude.

  42. Berend

    Utrechters weten dat het de Neude is. Provincialen maken er ‘het Neude’ van.

  43. Rob Vermeulen

    Vanaf oudsher heeft men altijd de Neude gezegd. Wat provincialen er tegenwoordig zelf van maken, moeten ze zelf weten, maar van oudsher is het voor Utrechters gewoon de Neude. Aan de andere kant is taal een levendig iets dus als iedereen ‘het’ Neude gaat zeggen, dan kan het dat worden. Net zoals de Neude heel vroeger de Neu heette.

Plaats een reactie

Lees voor u reageert onze algemene voorwaarden. Alle reacties worden vooraf gemodereerd. Uw IP adres is geregistreerd (wordt niet gepubliceerd).