Negen dagen geen treinen; Het slotstuk van jarenlange werkzaamheden in Utrecht

Het spoor in Utrecht is de afgelopen jaren ingrijpend veranderd, het meest in het oog springend is waarschijnlijk station Utrecht Centraal. In 2016 werd de gloednieuwe hal na zes jaar bouwen officieel geopend. Het station heet nu met een mooi woord OV-terminal. Een driehonderd meter lange hal over de sporen verbindt de trein, bus en sneltram met elkaar. De perrons hebben nieuwe, deels glazen overkappingen met zonnecellen. De nieuwe hal past in de veel bredere ontwikkeling in het Utrechtse stationsgebied waar bijna niks meer lijkt op hoe het er tien jaar geleden uitzag. Het station is daarbij losgeknipt van winkelcentrum Hoog Catharijne en weer verbonden via het Stationsplein met het bijzonder bollendak.

Ambities

Utrecht is hét spoorknooppunt van Nederland. Hier worden miljoenen treinreizigers in hun reis door het land verbonden. Meer dan 200.000 mensen maken op sommigen dagen gebruik van Utrecht Centraal. Over tien jaar zijn dat er 360.000 per dag. Het is nu al vaak heel druk in sommige treinen en daardoor moeten er meer treinen gaan rijden om de reizigersaantallen op te vangen.

De ambitie van vervoerders: elke 10 minuten een trein op de drukste trajecten. Op sommige trajecten, zoals Eindhoven-Utrecht-Amsterdam gebeurt dit al. Om dit allemaal mogelijk te maken is er niet alleen een nieuw centraal station gebouwd, het hele spoornetwerk rondom het station is gemoderniseerd. Zo zijn alle sporen vernieuwd, ze liggen ze nu in rechte banen, zijn de bovenleidingen vervangen en liggen er veel minder wissels. Van de 186 zijn er nu nog maar zestig over. Hierdoor kunnen 150 treinen per uur de Utrecht Centraal in en uit, terwijl dit er voorheen honderd waren. Maar het nieuwe centrale station en de verbeterpunten aan het spoor zijn lang niet de enige werkzaamheden die de afgelopen jaren zijn uitgevoerd.

Randstadspoor

De stad is heeft een lange geschiedenis met het spoor, dat dwars door Utrecht loopt. Wijken worden gescheiden door het spoor, maar met de uitrol van het Randstadspoor worden er ook steeds meer wijken door het spoor verbonden met elkaar. De grande finale waar ProRail nu aan werkt, de spoorverdubbeling tussen het centraal station en Leidsche Rijn, is het slotstuk van het project Randstadspoor dat van start ging in 2005. Eind jaren ’90 riepen veel betrokkenen al op dat er snel gebouwd moest gaan worden aan een fijnmaziger treinnetwerk in Utrecht, anders zouden de autowegen volledig dichtslibben. Het Randstadspoor verbindt tegenwoordig de verschillende delen van de stad en verschillende plaatsen in de regio met een lijndienst van sprinters. Daar zijn ook tal van nieuwe stations voor gebouwd. Had Utrecht ooit nog maar één station, tegenwoordig zijn dat er acht.

Het eerste stationsgebouw van Vleuten, werd geopend in 1881, maar dat was op een andere plek dan het huidige station. In het kader van de stad- en spooruitbreiding werd de spoorbaan verhoogd en werd er in 2007 een nieuw station Vleuten geopend. In datzelfde jaar werd ook station Utrecht Terwijde in gebruik genomen, hoewel er al vanaf 2003 een tijdelijk station was gebouwd op deze plek. Ook de wijk Zuilen kreeg vanaf 2007 een eigen treinstation. Het volgende nieuwe station dat openging was Leidsche Rijn, vanaf 2013 kunnen reizigers hier terecht. Station Utrecht Vaartsche Rijn moest eigenlijk in 2015 opengaan, maar door bezwaren van omwonenden werd dit uitgesteld tot 2016. Station Lunetten is een ander verhaal, hier is al decennialang een treinstation. Wel heeft dit station een volledige metamorfose ondergaan om de spoorverdubbeling mogelijk te maken. Met het al bestaande station Overvecht zijn er nu acht plekken in Utrecht om de trein te pakken.

Los van de nieuwe stations moest er ook een heleboel aangepast worden aan de infrastructuur. Het grootste project was waarschijnlijk het plaatsen van de nieuwe spoorbrug over het Amsterdam-Rijnkanaal. De brug was nodig omdat het niet mogelijk was om de sporen te verdubbelen op de brug die er al lag. De nieuwe spoorbrug over het water werd in november 2017 geplaatst. Het gigantische bouwwerk van 3000 ton werd gebouwd op de kade van het kanaal en werd vanaf daar naar zijn definitieve plek, naast de gele brug, gereden. Ook de oude brug is opgeknapt, met geluidswerende materialen moeten de omwonenden minder last van het geluid hebben. Daarnaast is de brug hoger komen te liggen, zodat er ruimte is voor grotere scheepvaart. Naast een nieuwe brug was er ook een nieuw viaduct nodig bij de Cartesiusweg. In juni van dit jaar verzakte een gedeelte van het oude viaduct door sloopwerkzaamheden aan het bouwwerk. Dit had toen voor het treinverkeer geen gevolgen maar zorgde wel voor verkeerschaos in de stad toen de Cartesiusweg urenlang was afgesloten.

Slotstuk

Vanaf maandag 29 oktober is de spoorverdubbeling klaar. Negen dagen lang was er geen treinverkeer mogelijk tussen Utrecht Centraal en Rotterdam, Den Haag en Leiden. Het bericht zorgde voor de nodige reacties, want de extra omreistijd kon oplopen tot een uur. De afsluiting van de nacht van vrijdag 20 op zaterdag 21 oktober tot maandagochtend 29 oktober was nodig om het laatste gedeelte van de spoorverdubbeling mogelijk te maken.

Nu het werk hier klaar is, zijn alle grote spoorprojecten in de stad afgerond; Utrecht heeft een nieuwe stationshal, tal van nieuwe stations, de sporen, wissels en bovenleidingen zijn aangepakt, nieuwe viaducten, een gigantische spoorbrug en veel meer moderne techniek. Er is zodoende meer ruimte voor treinen op het spoor, de reis wordt sneller en er is minder kans op vertragingen.

Station Utrecht Centraal