Utrecht door de ogen van een pinhole-camera Utrecht door de ogen van een pinhole-camera

Utrecht door de ogen van een pinhole-camera

Utrecht door de ogen van een pinhole-camera
Utrechter Danny Kalkhoven (61) legt al tientallen jaren de wereld om hem heen vast met zijn camera’s. Het resultaat levert echter niet een beeld op dat strookt met de werkelijkheid. Door gebruik te maken van een zogenoemde pinhole-camera – in het Nederlands ook wel gaatjescamera genoemd – maakt Kalkhoven foto’s die vervormd zijn en er daardoor spectaculair uitzien.

Utrechter Danny Kalkhoven (61) legt al tientallen jaren de wereld om hem heen vast met zijn camera’s. Het resultaat levert echter niet een beeld op dat strookt met de werkelijkheid. Door gebruik te maken van een zogenoemde pinhole-camera – in het Nederlands ook wel gaatjescamera genoemd – maakt Kalkhoven foto’s die vervormd zijn en er daardoor spectaculair uitzien.

Kalkhoven, die zichzelf een ‘doorsnee amateurfotograaf’ noemt, werd in 2002 als cursist tijdens een fotocursus uitgedaagd door zijn toenmalige instructeur. “Ik was daarvoor altijd op zoek naar betere en duurdere spullen en hoopte dat daarmee ook mijn foto’s beter zouden worden. Mijn instructeur daagde mij uit om los te komen van die apparatuurgekte en zei dat ik op zoek moest gaan naar de basis van fotografie. Hij introduceerde mij vervolgens in de wereld van de pinhole-fotografie.”

De eerste pinhole-camera maakte Kalkhoven zelf. Als basis gebruikte hij een oud analoog fototoestel. Hij haalde deze uit elkaar en bouwde de camera om. Op de plek waar normaal gesproken de lens zit op het toestel had Kalkhoven een kartonnetje met een stukje koperfolie met daarin een klein gaatje gemaakt. “Dat is de essentie van een pinhole-camera, een fototoestel zonder lens. Door het gaatje komt licht en dat valt vervolgens op het filmrolletje.” De techniek van een pinhole-camera is veel simpeler dan die van moderne toestellen en is te vergelijken met een camera obscura. “Het is in feite de oervorm van fotografie.”

Anamorph
Inmiddels is Kalkhoven nog een stapje verder gegaan. Hij maakt weliswaar nog steeds gebruik van een pinhole-camera, maar daarop past hij de zogenoemde anamorph-techniek toe. Hiermee wordt het beeld volledig kromgetrokken waardoor de uiteindelijke foto niet strookt met hoe het er in de werkelijkheid uitziet. Op het Stationsplein wil Kalkhoven het Bollendak fotograferen, een van de aanwinsten van Utrecht die hij nog niet heeft vastgelegd.

Op zijn statief staat iets wat eruitziet als een houten doos met twee draaiknoppen en een gaatje. Voor het gaatje zit een schuifje waarmee hij licht de doos in kan laten schijnen zodat het filmrolletje in de camera belicht wordt. De uitleg van de anamorph-techniek klinkt simpel; het filmrolletje in de doos staat haaks op de opening, terwijl het rolletje in een reguliere analoge-camera parallel ligt aan het gat. Maar hoe het dan mogelijk is dat de beelden zo vervormen, is nog steeds lastig te bevatten. Kalkhoven noemt het een ‘magische’ vorm van fotografie.

“Deze anamorph-pinhole-camera heb ik gekocht bij een man in Polen. Hij is een van de weinigen die ze maakt. Dat gebeurt overigens niet op grote schaal. Hij maakt er maar een paar per jaar.” Om aan de slag te gaan, bepaalt Kalkhoven ten eerste de positie van zijn camera. Dat is lastig omdat er geen zoeker is waarop je het beeld kunt zien. Wanneer de compositie eenmaal gekozen is, moet hij de sluitertijd bepalen. Dit doet hij met een lichtmeter op zijn smartphone. Door zijn ervaring weet Kalkhoven dat hij altijd een paar seconden of zelfs minuten langer moet belichten. Zodra alles eenmaal gereed is, trekt hij het schuifje van het gat, telt af, schuift het schuifje weer terug en de foto is gemaakt. Pas een paar dagen later, wanneer de film is ontwikkeld, ziet Kalkhoven of alle stappen juist zijn doorlopen.

Het is geen eenvoudige manier van fotograferen. Op moderne digitale camera’s kunnen gebruikers met een ingebouwde lichtmeter makkelijk bepalen welke instellingen er gekozen moeten worden. En er is ook een automatische stand, dan bepaalt het toestel alles zelf. Door de zoeker is precies te zien waar een foto van gemaakt wordt en dat is nog eens te controleren op het scherm aan de achterzijde. Daarnaast kan met een digitale-camera – weliswaar afhankelijk van de grootte van de geheugenkaart – honderden beelden gemaakt worden. Bij de camera’s van Kalhoven zijn dit er maar een paar.

Oefening
Overstappen op de pinhole-camera vergde dan ook wat oefening. “De eerste filmrolletjes verpestte ik, maar bij de derde zaten al een aantal geweldige beelden.” Inmiddels is Kalkhoven goed getraind in het gebruik van de bijzondere camera. In Utrecht heeft hij al een aantal iconische plekken vastgelegd waaronder de Domtoren, de Walvis die een tijdje voor TivoliVredenburg in het water stond en de universiteitsbibliotheek aan de Drift.

Zijn beelden worden ook door anderen gewaardeerd. Dat blijkt uit de verschillende exposities waar zijn werk heeft gehangen. Zo heeft hij onder andere twee keer in Parijs geëxposeerd en ook in het Stadskantoor in Utrecht. “Dat was met een serie die ik maakte in verschillende cafés in de stad.” Kalkhoven is erachter gekomen dat apparatuur van duizenden euro’s niet nodig is om goede foto’s te maken. Ook is fotograferen is een stuk rustgevender geworden voor hem.

“Voorheen moest alles perfect zijn. De compositie, de belichting en de onderwerpen in beeld. Nu is dat totaal anders. Ik omarm het toeval, er kan tenslotte van alles gebeuren in beeld, wat ik pas een paar dagen later zie wanneer de film is ontwikkeld.” Kalkhoven heeft al zijn oude apparatuur de deur uit gedaan en fotografeert alleen nog maar met pinhole-camera’s. “Ik ben de instructeur die mij toentertijd uitdaagde nog steeds dankbaar.”

4 Reacties

Reageren
  1. david

    zeer psychedelisch effect … had nog nooit van deze techniek gehoord.
    erg vet !!!

  2. Bayerwald

    @Danny Kalkhoven: Super! Schitterende foto’s. Dat is nog eens creativiteit. Vraagje: wie was die instructeur?

  3. Hetty

    Prachtige fotos. Ik vond de foto van de Dom bovendien heel grappig. In mijn strips komt de Dom ook nogales voor, en neemt hij ook allerlei houdingen aan. Op de foto is het, alsof de Dom voorover buigt om van dichtbij wil zien, wat die man met dat gele kastje nou precies aan het doen is.

  4. Inez

    Ik ken iemand die hier ook 30 jaar geleden mee bezig was. Ze gebruikte een gewone kartonnen doos. Het waren prachtige foto’s.
    Omdat de sluitertijd zo lang was, zag je geen mensen op de foto’s. (Want mensen bewegen.)

Plaats een reactie

Lees voor u reageert onze algemene voorwaarden. Alle reacties worden vooraf gemodereerd. Uw IP adres is geregistreerd (wordt niet gepubliceerd).