Wolvenplein in Utrecht gaat weer open: woningen, horeca en zelfs een nieuwe brug over de singel

Even kort de geschiedenis in. Op 1 juli 1856 werd de gevangenis op het Wolvenplein in gebruik genomen. Toen de locatie in 2014 sloot, was het dan ook de oudste cellulaire gevangenis van Nederland die nog in gebruik was. De gevangenis was gebouwd volgens toentertijd vernieuwende ideeën. Veel bewoners van Utrecht vonden dat de gevangenen het met de aanwezigheid van verwarming, riolering en ventilatie veel te goed hadden. In de meer dan 150 jaar dat de gevangenis open was, is er een hoop bijgebouwd en gewijzigd, maar de kern van het gebouw is nog steeds hetzelfde. Het pand inclusief de ommuring is dan ook grotendeels een Rijksmonument.

Maar in 2014 vertrokken dus de laatste gevangenen. Door bezuinigingen bij het toenmalige ministerie van Veiligheid en Justitie moest gevangenis Wolvenplein sluiten. Daarmee kwam er een einde aan een stuk justitiële historie in de binnenstad van Utrecht maar begon ook meteen het vraagstuk over de toekomst van het complex.

Tekst gaat verder onder afbeelding

[caption id=”attachment_370749” align=”aligncenter” width=”1920”] Foto: Robert Oosterbroek[/caption]

Hugo Nijhoff woont al decennia in de stad en heeft voor AM vele projecten in Utrecht gerealiseerd. Hij vertelt: “Toen de gevangenis sloot gingen er bij ons natuurlijk al meteen stemmen op dat we die locatie goed in de gaten moesten houden. Bovendien is AM al vanaf 2008 (hoofd)sponsor van de Open Monumentendag Utrecht, en hoe mooi is het dan als we zo’n monument in onze portefeuille kunnen krijgen.”

De Witte Wolf

Het was echter een belletje van bewonersvereniging De Witte Wolf dat het balletje echt aan het rollen bracht. Toen de gevangenis sloot werd al gauw duidelijk dat de eigenaar, het Rijksvastgoedbedrijf, het pand wilde verkopen. De gemeente mocht meedenken over een visie voor het pand zodat daar rekening mee gehouden kon worden bij de verkoop.

De Witte Wolf ontstond in die tijd als vereniging van bewoners die graag invloed wilden uitoefenen op de plannen. Zodoende belde De Witte Wolf naar AM, met de vraag of ze als bewoners en als gebiedsontwikkelaar niet in een vroeg stadium al konden gaan samenwerken.
Nijhoff: “Daar werd ik natuurlijk meteen enthousiast van. Ik hoefde de directie van AM ook niet te overtuigen. Ik kreeg vervolgens alle steun.”

Tekst gaat verder onder afbeelding

Toch waren er ook wel zorgen, vertelt hij. “Er zijn locaties met voldoende mogelijkheden met beheersbare risico’s. Dat vertaalt zich in de financiële haalbaarheid van zulke locaties. Van meet af aan heb ik gezegd dat dit niet zo’n locatie is. Het is een complexe plek, een Rijksmonument. Er gelden strenge regels;. Bovendien zijn er veel onzekerheden. Je brengt een onvoorwaardelijke bieding uit terwijl je het 150 jaar oude gebouw koopt zoals het er bij staat. Alle risico’s van de bestaande gebouwen, denk bijvoorbeeld aan eventueel achterstallig onderhoud aan constructies, daken en installaties gaan zonder enig voorbehoud over naar de nieuwe eigenaar. En dan is er ook nog een proces te doorlopen om uiteindelijk goedkeuring te krijgen voor het definitieve plan. Als we echt alles gaan toerekenen dan is de aankoop en transformatie van Wolvenplein in financiële zin een risicovolle onderneming.”

Maar waarom zijn jullie er dan wel al jaren mee bezig? “Omdat het vooral een heel mooi en bijzonder project is waarmee we echt iets teruggeven aan de stad. We willen projecten van betekenis realiseren, dit sluit daar buitengewoon goed bij aan.” Arno Hallie, voor AM ook betrokken bij dit project, vult aan: “een plek die 150 jaar voor velen ontoegankelijk is geweest, wordt nu onderdeel van de binnenstad. We kunnen hier echt een stukje stad weer teruggeven aan de bewoners. De ligging maakt het wel tot een precair en kostbaar proces maar wel iets om straks ontzettend trots op te zijn. Het is zoals ook wel gezegd wordt: low profit, high impact.”

Tekst gaat verder onder afbeelding

Zo makkelijk als dat nu klinkt, zo veel werk zat er de afgelopen jaren in. Toen bewonersvereniging De Witte Wolf en AM besloten om samen op te trekken, was er nog geen visiedocument van de gemeente Utrecht. Dat visiedocument kwam er in 2019 en gaf de randvoorwaarden voor de verkoop. De verkoop van een gebouw via een tender, ook wel aanbesteding, kan met verschillende voorwaarden verlopen. Soms geldt gewoon wie het hoogste bod doet, en soms wie er met de beste visie komt. Hallie: “Je wil als stad bij zo’n locatie natuurlijk niet dat het alleen om het hoogste bod gaat. Wij hebben ons er met De Witte Wolf altijd hard voor gemaakt dat kwaliteit een grote rol moet spelen.”

Kwaliteit vs prijs

Zodoende werd uiteindelijk besloten dat er bij de tender twee rondes kwamen. Bij de eerste ronde werd alleen maar gekeken naar kwaliteit, waarna er maximaal vijf visies doorgingen naar de tweede ronde. Toen was alleen nog maar de grootte van de zak geld belangrijk; degene met het hoogste bod kreeg de gevangenis. Nijhoff: “Wij zijn een partij die altijd het beste willen zijn op kwaliteit. Vervolgens komt het erop neer dat je een grote berekening gaat maken; wat kan je gaan bouwen met de voorwaarden die er liggen, wat zijn de kosten en wat levert het op.” Klinkt simpel, maar er zijn toch altijd ook een hoop onzekerheden. Nijhoff: “Tijdens het hele proces heb ik ook echt wel mijn zorgen geuit; moeten we hier wel mee doorgaan? Maar uiteindelijk kregen we er gezamenlijk steeds weer vertrouwen in, deden we ons bod en was het wachten.”

Tekst gaat verder onder afbeelding

Toen kwam dat belletje en werden de woorden uitgesproken dat AM het hoogste bod had gedaan. Nijhoff: “Ik kon het wel uitschreeuwen van blijdschap, maar ik moest het juist nog even stilhouden. De wethouder en de gemeenteraad moesten eerst geïnformeerd worden. Maar de beloning voor het harde werken van ons team was er.” Aan het eind van die dag mocht iedereen het weten en kon een klein – coronaproof – feestje gevierd worden met De Witte Wolf en andere betrokkenen.

Wat gaat er komen?

Maar wat is die winnende visie nou precies? De visie van AM voorziet in een mix van wonen, waaronder in het sociaal en middensegment, werken, horeca, hotel en buurtruimtes. Er moeten zo’n 40 woningen komen en de werkruimtes gaan aangeboden worden door de Stadstuin. Ook voorziet de visie onder andere in een openbare wandelroute langs de Singel met een brug, een openbaar park aan de voorzijde en diverse toegankelijke binnentuinen.

Een klein gedeelte van het complex mag gesloopt worden, de vierkante meters die daardoor verdwijnen mogen juist weer bijgebouwd worden. Dat zullen vooral de woningen worden. De monumentale gevangenismuur blijft behouden. Het idee is dat er parkeerplaatsen verdwijnen en dat dat juist weer een groen en publiek gebied wordt. Nijhoff: “Dat is ook een van de redenen dat de brug voor voetgangers nodig is, met het oog op het parkeren in de Grifthoekgarage voor bewoners en bezoekers van Wolvenplein.”

Tekst gaat verder onder afbeelding

Hallie vult aan: “We willen een stukje stad teruggeven aan Utrechters, daar helpt die brug heel erg bij, op die manier wordt het gebied veel toegankelijker.” Maar, zo geven beiden ook toe, de transformatie van Wolvenplein, inclusief de beoogde brug, is een mooie en ook complexe opgave.

Er is jaren gewerkt aan de voorbereidingen en de tender is gewonnen. Hoe nu verder? Hallie: “Op 1 september krijgen we een heel grote bos sleutels en is de voormalige gevangenis van ons. Dan gaan we met alle betrokken partijen waaronder de Witte Wolf verder met het uitwerken van onze visie tot een plan, veel in gesprek met omwonenden, en tegelijkertijd beginnen de procedures bij de gemeente te lopen. Uiteindelijk moet het bestemmingsplan aangepast worden. Als dat rond is kunnen we echt beginnen aan de transformatie.” De verwachting is dat in 2023 het bestemmingsplan rond kan zijn en in 2025 moet het hele project klaar zijn.