Utrecht speelt centrale rol in de internationale cocaïnehandel: ‘Halen veel mensen uit criminaliteit’

De politiecijfers in de rapportage laten een zorgelijk beeld zien. Het aantal delicten waarbij werd gehandeld in harddrugs nam toe van 61 in 2022 tot 72 in 2024. Het aantal delicten van harddrugsbezit steeg van 34 tot 91 en het aantal misdrijven waarbij harddrugs werd vervaardigd steeg in deze periode van 0 tot 3. Ook het aantal softdrugsdelicten steeg. 

Volgens een woordvoerder van de gemeente betekenen de cijfers echter niet dat de criminaliteit per se is gestegen. Het kan bijvoorbeeld zo zijn dat het aantal politieregistraties toe is genomen doordat er meer aandacht is voor het probleem en niet doordat er meer criminaliteit is. Hoe dan ook is er volgens de woordvoerder wel degelijk sprake van ‘een groot probleem’.

Overigens wordt in Utrecht niet alleen veel geld verdiend met (inter)nationale cocaïnehandel. Veel Utrechters gebruiken het middel zelf ook. Uit metingen van het rioolwater blijkt dat er in Utrecht per dag voor ruim 56.000 euro aan cocaïne wordt gebruikt. Per jaar gebruiken Utrechters voor ruim twintig miljoen euro aan cocaïne. 

Meer geweld

De drugshandel leidt tot allerlei vormen van georganiseerde criminaliteit. Zo ziet de politie dat jonge verdachten van drugshandel zich steeds meer bezighouden met bankhelpdeskfraude en explosies. Het aantal explosies in Utrecht nam in een jaar tijd toe van 21 in 2023 tot 39 in 2024. 

Utrechtse criminelen plegen regelmatig plofkraken, met name in Duitsland. Het leidt tot gevaarlijke situaties. Vuurwerk en explosieven worden opgeslagen in huizen en garageboxen in woonwijken en er wordt met hoge snelheden gereden over de Nederlandse en Duitse wegen. De criminelen doen aan witwassen, maken misbruik van bonafide ondernemers en gebruiken de buit om zich in te kopen in de drugswereld.

Ondermijning in de zorg

Nieuw is dat de criminelen steeds vaker actief zijn in de zorg. Vorige maand leidde een groot onderzoek naar het witwassen van tenminste een miljoen euro zorggeld naar een woning in het centrum van Utrecht. De politie vond er maar liefst dertig kilo aan harddrugs. 

Er zijn zorgen over banden tussen criminelen en zorgbemiddelingsbureaus. Kwetsbare groepen, die zorg nodig hebben, worden geronseld voor criminele activiteiten. Ze zetten criminele jongeren in om drugs uit containers te halen in de Rotterdamse haven. Ook zijn er aanwijzingen dat geld wordt witgewassen door ongediplomeerde zorgmedewerkers zwart uit te betalen.

Waaier aan maatregelen

De gemeente neemt een waaier aan maatregelen om de drugscriminaliteit te bestrijden. Preventieve maatregelen moeten voorkomen dat jongeren afglijden naar het criminele circuit. De inzet van de reclassering moet helpen mensen weer op het rechte pad te brengen. En door handhavend op te treden, moet het criminelen lastig worden gemaakt hun activiteiten voort te zetten. Zo sloot de burgemeester garageboxen nadat de politie en gemeente-medewerkers er explosieven en drugs hadden gevonden.

Om de problematiek aan te pakken werkt de gemeente samen met een bijna onuitputtelijke lijst van organisaties. Uiteraard wordt samengewerkt met de politie en het Openbaar Ministerie (OM). Maar onder andere ook jongerenwerk, verslavingszorg, de GGZ, woningcorporaties, scholen en de reclassering spelen een rol. “Het is een heel intensieve aanpak”, zegt de gemeentewoordvoerder.

Doorbreken criminele carrières

Belangrijk in de aanpak is het doorbreken van criminele carrières. De gemeente doet dit langs verschillende wegen. Zo probeert de gemeente het gedrag van ernstig overlastgevende en criminele families te verstoren. Het moet niet alleen de overlast doen verminderen, maar moet ook voorkomen dat het gedrag wordt overgedragen op kinderen en kleinkinderen. 

Daarnaast is er de persoonsgerichte aanpak om jongeren tussen de 12 en 27 jaar uit de (drugs)criminaliteit te houden of te krijgen. Gemeente, OM, politie en zorginstellingen werken hierbij samen en stemmen met elkaar af welke maatregelen nodig zijn. Het kan hierbij om van alles gaan: het begeleiden van jongeren naar een opleiding, het inzetten van schuldhulp of het zoeken naar passende huisvesting. 

Een andere taak van de gemeente is het begeleiden van gedetineerden naar de maatschappij nadat zij hun straf hebben uitgezeten. Het moet voorkomen dat gedetineerden terugvallen in hun oude gedrag. In Utrecht worden in dit kader momenteel alleen al zo’n vijftig gedetineerden begeleid die in het verleden een plofkraak pleegden.  

Doorbreken criminele geldstromen

De gemeente wil criminele geldstromen doorbreken. Hiertoe wordt onderzoek gedaan naar criminele verdienmodellen en worden panden gecontroleerd. In 2024 werden in Utrecht bijna vijftig panden gesloten. 24 van deze panden werden gesloten op basis van de Opiumwet. Daarnaast is er tientallen keren een last onder dwangsom opgelegd vanwege drugshandel. 

Ook controleerde de gemeente samen met andere instanties verschillende bedrijfstakken zoals geldtransactiebedrijven en goudhandelaren. Hierbij werden verschillende misstanden geconstateerd. Zo troffen inspecteurs twintig identiteitsbewijzen aan bij een belwinkel. Een passende verklaring had de ondernemer niet. Het is bekend dat ID-bewijzen worden misbruikt bij betalingen om de ware identiteit van de persoon die de transactie verricht buiten beeld te houden.

Intensieve aanpak 

Ondanks de inzet van de gemeente, politie, OM en zorginstanties is het de vraag in hoeverre het beleid effectief is. De gemeente probeert hier meer inzicht in te krijgen, maar schetst tegelijkertijd hoe complex dit is. Zo is er maar deels zicht op de omvang van de problematiek. Ook is het lastig de maatschappelijke impact van maatregelen exact te duiden. Er zijn tal van niet beïnvloedbare factoren die impact hebben op het probleem. Hierdoor kan het dus zo zijn dat maatregelen succesvol zijn, maar dat de criminaliteit toch stijgt.

Het vergt hoe dan ook een lange adem, volgens de gemeentewoordvoerder. “Het kost veel tijd en inzet, en je hebt niet een, twee, drie resultaat. Het lukt ons om veel mensen uit de criminaliteit te halen en te houden, maar aan de andere kant worden er ook veel mensen de criminaliteit ingetrokken. Maar elke jongere die we uit de criminaliteit halen of houden is de moeite waard.”