Het Centraal Museum opent eind april een tentoonstelling die volledig gewijd is aan de Utrechtse schilder Gerard van Honthorst (1592–1656). Tientallen doeken van onschatbare waarde en soms immense afmetingen zijn hiervoor vanuit verschillende musea en privécollecties, verspreid over de hele wereld, naar Utrecht gekomen. Het transport en de voorbereiding vormen een omvangrijke en zorgvuldig uitgevoerde operatie. DUIC kreeg een exclusief kijkje achter de schermen bij de laatste fase van dit proces: het uitpakken en ophangen van één van de exemplaren van De Bespotting van Christus.
Gerard van Honthorst terug in Utrecht: topstukken uit de hele wereld naar Centraal Museum
De voorbereidingen zijn al zo’n drie jaar geleden begonnen, vertelt curator Liesbeth Helmus. “Eerst is er een idee en vervolgens wordt dat plan verder uitgewerkt. We zoeken uit welke schilderijen we willen tentoonstellen en daarna moeten we de bruikleengevers, de eigenaren van de werken, ervan overtuigen dat ze het aan ons willen uitlenen. De ene keer lukt dat wel, maar de andere keer niet. Wat hierbij hielp, was dat dit de eerste grote tentoonstelling over Gerard van Honthorst in zijn eigen stad zou worden.”
Tekst loopt door onder afbeelding
Op een gegeven moment ontstaat er een beeld van welke werken tentoongesteld kunnen worden. In deze expositie zijn schilderijen en tekeningen te zien uit onder meer het Louvre in Parijs, de Britse Royal Collection, Galleria Borghese in Rome, de Sint-Baafskathedraal van Gent en Los Angeles Museum of Art. De ‘Bespotting van Christus’ komt uit Londen uit The Spier Collection: een privécollectie waardoor het werk niet altijd voor het publiek te zien is.
Tekst loopt door onder afbeelding
Klimaat
Een paar dagen voordat de expositie wordt geopend, wordt nog druk gewerkt in de zalen waar straks de ruim zestig schilderijen en een dertigtal tekeningen te zien zijn. ‘De Bespotting van Christus’ staat nog ingepakt in de kist, waarmee het werk vanuit Londen naar Nederland werd gevlogen.
Tekst loopt door onder afbeelding
“Zo’n schilderij moet één tot twee dagen klimatiseren”, vertelt Helmus. “Het hangt in een geklimatiseerde ruimte, wat betekent dat het klimaat, waaronder de vochtigheidsgraad, altijd constant is. Buiten is dit natuurlijk niet zo en wanneer we het werk te snel zouden uitpakken, en het dus niet de tijd krijgt om langzaam te wennen, kan het doek door de plotselinge overgang krimpen, waardoor de verf eraf kan springen.”
Tekst loopt door onder afbeelding
Koerier
Tijdens het transport wordt het werk constant vergezeld door een koerier. Ondanks dat de naam hetzelfde is, gaat dit iets verder dan de reguliere pakketbezorging. Deze persoon is tijdens het vervoer verantwoordelijk voor het werk. Nadat het schilderij in het Centraal Museum is uitgepakt, wordt het door een restaurator samen met de bruikleengever zorgvuldig bekeken. Net als bij het huren van een auto moet worden vastgesteld of er beschadigingen zijn. Ook de koerier is hierbij betrokken.
Tekst loopt door onder afbeelding
Ondertussen meten medewerkers van het Centraal Museum zowel de lijst als de plek waar het schilderij moet komen te hangen. Met witte handschoenen wordt ‘De Bespotting van Christus’ door meerdere mensen opgepakt en zorgvuldig op de juiste plek aan de muur gehangen. Het feit dat het om een schilderij van bijna 2,00 bij 1,75 meter. Zodra dit naar behoren is gedaan, draagt de koerier het werk officieel over.
Tekst loopt door onder afbeelding
Fabelachtig
‘De Bespotting van Christus’ komt uit de Romeinse periode van Gerard van Honthorst en werd tussen 1614 en 1616 geschilderd. “Op het werk zien we dat Christus wordt bespot door Romeinse soldaten”, zegt Helmus. “Wat dit werk met name bijzonder maakt, is dat de kaars en de rietstaf elkaar kruisen in het midden van de compositie. Dit zorgt voor rust in het beeld, iets waar schilders vaak naar streven, maar wat niet altijd eenvoudig te bereiken is.”
Tekst loopt door onder afbeelding
“Daarnaast gaat het hier om een voorstelling waarbij de schilder de compositie volledig vooraf moet bedenken. In tegenstelling tot bijvoorbeeld een portret, waarbij de geportretteerde vaak de compositie mede bepaalt, vormt dit een extra uitdaging.”
Tekst loopt door onder afbeelding
“Tot slot zijn de details in dit werk indrukwekkend. Zo zien we bijvoorbeeld een schaduw over het gezicht van Christus. Zijn ogen zijn bijna gesloten en zijn handen liggen al gekruist op elkaar, wat een gevoel van aanvaarding van zijn lot oproept. Ook de schaduw op het gezicht van de man die de kaars vasthoudt is fabelachtig knap uitgewerkt.”
Tekst loopt door onder afbeelding
Rembrandt
Gerard van Honthorst geldt volgens Bart Rutten, artistiek directeur van het Centraal Museum, als een van de belangrijkste en invloedrijkste schilders van de zeventiende eeuw. Toch is zijn naam buiten de kunstwereld bij weinig mensen bekend, mede doordat hij in de loop der tijd overschaduwd is door zijn tijdgenoten Rembrandt, Vermeer en Frans Hals.
Tekst loopt door onder afbeelding
Met de grote tentoonstelling ‘Gerard van Honthorst - In alles anders dan Rembrandt’, volledig gewijd aan de in Utrecht geboren en overleden meester, zet het Centraal Museum Honthorst de komende maanden opnieuw volop in de schijnwerpers. De expositie duurt van 25 april tot en met 13 september, en mensen met een U-pas kunnen gratis een kijkje komen nemen.
