Geheimen van de stad – Paniek aan de singel: ‘Het overhaalschuitje is gezonken!’ | De Utrechtse Internet Courant Geheimen van de stad – Paniek aan de singel: ‘Het overhaalschuitje is gezonken!’ | De Utrechtse Internet Courant

Geheimen van de stad – Paniek aan de singel: ‘Het overhaalschuitje is gezonken!’

Geheimen van de stad – Paniek aan de singel: ‘Het overhaalschuitje is gezonken!’
De Bartholomeusbrug in Utrecht. Foto: Robert Jan Oosterbroek
Op de Tweede Paasdag in 1901 zonk het overhaalschuitje over de singel bij de Smeestraat. Daarna had het pontje zijn langste tijd gehad, een jaar later werd de Bartholomeusbrug geopend.

Op de Tweede Paasdag in 1901 zonk het overhaalschuitje over de singel bij de Smeestraat. Daarna had het pontje zijn langste tijd gehad, een jaar later werd de Bartholomeusbrug geopend.

In een mum van tijd is de hele buurt in rep en roer. Moeders rennen gillend uit de huisjes van de Springweg, Geertekerkhof en de Tuinstraat. “Och red mijn kind!” Als een ware heldin staat een meisje van een jaar of acht tot haar middel in het koude water om haar kleine broertje te redden. Wat is er gebeurd op deze achtste april 1901, Tweede Paasdag?

Het is het begin van de middag als de Schutterij – met muziekkorps – op het Sterrebosch aankomt. De jeugd aan de andere kant van de singel wil er meteen naartoe, want: paaspret! Gauw met z’n allen naar ’t overhaalschuitje, dat aan het eind van de Smeestraat klaarligt. Maar het schuitje raakt zo vol dat het zinkt. Binnen een uur hebben de mannen van dit buurtje het schuitje aan de kant getrokken, leeg laten lopen en weer in de vaart gebracht. Bij het ongeval is niemand verdronken.

Bruggen en pontjes

Tegenwoordig liggen er zestien bruggen over de Oudegracht en twaalf over de Nieuwegracht. In 1840 lagen er over de singel maar vijf bruggen, om zo veel mogelijk vrije vaart te houden voor de Keulse Vaart, de verbinding van Amsterdam met de Rijn via de Vecht en de Vaartsche Rijn. Toen de binnenstad in de tweede helft van de negentiende eeuw uit zijn voegen groeide met ruim veertigduizend inwoners (nu zestienduizend), moesten steeds meer mensen in buitenwijken wonen. Om deze Utrechters niet al te veel te laten omlopen, verpachtte de gemeente overhaalschuitjes tussen de vijf singelbruggen. Zo waren er kabelpontjes met een dak en wit hekwerk bij het Paardenveld, het Begijnen- en Lucasbolwerk, de Tolsteegsingel bij de Minstroom en ‘ons’ overhaalschuitje bij de Lange Smeestraat – daar stond in 1859 de Smeetoren uit 1145, die tweehonderd jaar lang diende als sterrenwacht tot de sloop in 1854.

Een overtocht kostte aanvankelijk een kleinigheid van één á een half cent, behalve voor postbodes. Voor hen was het gratis. Maar om het verkeer met de buitenwijken te versoepelen, werd de overtocht voor iedereen gratis.

Toen de binnenstad met ruim veertigduizend inwoners uit zijn voegen groeide, moesten steeds meer mensen in buitenwijken wonen

Op den duur werd het gedoe met de schuitjes toch te bezwaarlijk. Er moesten bruggen komen, zeker toen Utrecht in 1843 een station kreeg. Al op 15 januari 1845 werd ‘de nieuwe brug over den stad-singel’ voor het publiek opengesteld, die werd later de Willemsbrug genoemd. Die naam is niet meer. Al een tijdje ligt op deze plek de Marga Klompébrug te wachten op water.

Dag van vandaag

Ook ons pontje bij de Smeestraat had na het avontuur van 1901 zijn langste tijd gehad. De stroom patiënten en personeel van het in 1872 geopende Stads-en Academisch Ziekenhuis nam zo toe, dat op 21 juni 1902 een nieuwe brug werd geopend. Omdat er aan het andere eind van de Lange Smeestraat al een Smeebrug lag, werd deze brug de Bartholomeusbrug genoemd, naar het dichtbij gelegen Gasthuis. Voor het toenemend (auto)verkeer werd deze brug in 1955 vervangen door een bascule brug die, opgeknapt en ontdaan van het bascule-mechaniek, tot de dag van vandaag dienstdoet.

De Keulse Vaart verloopt na het Merwedekanaal al lang via het Amsterdam-Rijnkanaal. Maar er komt weer leven in de ‘singelbrouwerij’ als straks het laatste stuk van de vermaledijde singelsnelweg plaatsmaakt voor de herstelde omsingeling van de stad.

De schutterij is al lang opgeheven (1907), maar reken maar dat de jeugd uit de buurt net zo enthousiast als toen zal uitlopen wanneer we in 2020 vieren dat de singel weer rond is.

4 Reacties

Reageren
  1. Blije lezer

    Heel leuk verhaal! Maar wanneer is de Smeetoren nu gesloopt? Het artikel vermeldt dat deze in 1854 is gesloopt, maar er in 1859 nog wel stond.

  2. Bayerwald

    Dit soort anekdotische verhalen met een historische omlijsting mogen wat mij betreft vaker in DUIC verschijnen. Ik ben ervan overtuigd dat er veel meer bijzondere verhalen over onze mooie stad te vertellen zijn. Dank voor dit artikel.

  3. Rien Bouw

    Wat een leuk verhaal en wat is het mooi en goed geschreven!

  4. Jo

    Mooi artikel! Al lijkt mij “twaalf bruggen over de Nieuwegracht” een vergissing. De Nieuwegracht telt er namelijk minder, maar als je tot en met de Plompetorengracht rekent, zijn het er juist een stuk meer dan 12. Je kan ze mooi “al varend” tellen via streetview op jeweetwelmaps (ze staan niet allemaal op de kaart, maar zijn wel te zien via streetview, gewoon dat poppetje naar de gracht slepen). Ik kan niet wachten tot dat mooie stukje Utrecht weer bevaarbaar is voor kano of elektrische boot!

Plaats een reactie

Lees voor u reageert onze algemene voorwaarden. Alle reacties worden vooraf gemodereerd. Uw IP adres is geregistreerd (wordt niet gepubliceerd).