Theatergroep Aluin speelt de laatste dagen van Van Oldenbarnevelt - De Utrechtse Internet Courant Theatergroep Aluin speelt de laatste dagen van Van Oldenbarnevelt - De Utrechtse Internet Courant

Theatergroep Aluin speelt de laatste dagen van Van Oldenbarnevelt

Theatergroep Aluin speelt de laatste dagen van Van Oldenbarnevelt
Afdanken van de waardgelders, 1618 door Joost Cornelisz Droochsloot, 1625. Rijksmuseum
‘Prins Maurits dankt de waardgelders af in 1618’; een bekend schilderij waarop de Neude is te zien, gemaakt door Joost Cornelisz Droochsloot in 1625. Ik kende het schilderij wel, maar had nooit begrepen wat er nu eigenlijk op te zien was.

‘Prins Maurits dankt de waardgelders af in 1618’; een bekend schilderij waarop de Neude is te zien, gemaakt door Joost Cornelisz Droochsloot in 1625. Ik kende het schilderij wel, maar had nooit begrepen wat er nu eigenlijk op te zien was.

Een heleboel mensen, een Neude dat onherkenbaar is, met in het midden van het plein een soort grote stal of huisje. Voor dat huisje gooien soldaten hun wapens op een hoop, daarachter staan nog veel meer gewapende mannen klaar. Blijkbaar gaan zij hetzelfde doen. Maar de achtergronden van dit alles? Gooi maar in mijn pet.

Dankzij een toneelstuk snap ik nu eindelijk waar het schilderij over gaat. Onlangs werd ik namelijk getipt: ‘De Utrechtse theatergroep Aluin gaat een toneelstuk spelen getiteld ‘Maak het kort’, over de laatste dagen van Johan van Oldebarnevelt. Is dat niet een boeiend onderwerp voor je blog?’ Ja, dat bleek het zeker te zijn. Ik bezocht een repetitie, dook in de geschiedenis, en raakte gefascineerd.

1619 Maak het kort

‘Maak het kort…’, dat zijn de laatste woorden van de Hollandse raadspensionaris Johan van Oldenbarnevelt, vlak voordat een beul in mei 1619 in Den Haag zijn hoofd afhakt. Theatermaker Erik Snel raakte jaren geleden gefascineerd door de tragische gebeurtenissen van de Tachtigjarige Oorlog.

Over de laatste dagen van de belangrijke staatsman Van Oldenbarnevelt schreef hij ‘1619 Maak het kort’. Korte synopsis: Van Oldenbarnevelt zit in de cel, gearresteerd wegens landverraad. Zijn grote tegenstrever is Prins Maurits, zoon van Willem van Oranje en opperbevelhebber van het Nederlandse leger. Iedereen in Maurits’ omgeving probeert hem onder druk te zetten om Van Oldenbarnevelt vrij te laten. Maar het doodvonnis wordt voltrokken, en ‘de geschiedenis zal zijn oordeel vellen over deze grondleggers van Nederland’, aldus de flyer bij het toneelstuk.

‘1619 Maak het kort’ is de laatste in een reeks van drie. Eerder al speelde Aluin ‘1600 Slag bij Nieuwpoort’ en ‘1609 Staakt het vuren’. Scenarioschrijver Erik Snel en de acteurs van de groep zijn inmiddels echte specialisten geworden in de relatie tussen Prins Maurits en Johan van Oldenbarnevelt.

Hoe het toneelstuk ‘1619 Maak het kort’ precies verloopt, dat zullen we in december zien, als Aluin het van 20 t/m 29 december gaat opvoeren in Theater Kikker. Maar wat ik van de repetities zag, doet me er absoluut naar uitzien. Niet dat ik een theaterkenner ben, maar ik was nog geen seconde binnen, of werd door de acteurs al meegenomen in de woordenwisseling tussen Maurits en zijn omgeving. De dialogen die ik hoorde, maakten me enorm nieuwsgierig naar hoe het ook alweer allemaal zat. Ik had wat leeswerk nodig om het allemaal op een rijtje te krijgen.

Twee machtige mannen

Tijdens de Tachtigjarig Oorlog was Johan van Oldenbarnevelt jarenlang politiek de belangrijkste man. Dankzij hem kon Maurits zijn vader Willem van Oranje opvolgen en militair de machtigste worden. In 1619 zaten we midden in het Twaalfjarig Bestand; tussen de Republiek en Spanje gold een wapenstilstand. Tot 1621 zal er even niet gevochten worden tussen de beide partijen. Die wapenstilstand zorgde echter dat er tijd was een ander hooglopend conflict, religieus van aard, uit te vechten, tussen de remonstranten en de contraremonstranten. Van Oldenbarnevelts verzoeningspogingen in dit conflict werkten helaas tegen hem, en een burgeroorlog dreigde.

Religieuze verschillen

Oorspronkelijk konden Maurits en Van Oldenbarnevelt prima met elkaar opschieten. Samen maakten ze zich sterk tegen de gemeenschappelijke vijand. De relatie tussen de beide mannen verslechterde echter aanzienlijk toen Van Oldenbarnevelt in 1609 op eigen houtje het bestand met Spanje sloot. Het religieuze conflict in de gereformeerde kerk stelde vervolgens hun verhouding op scherp.

Het voert te ver dat hier helemaal toe te lichten, dan ben ik nog vele regels bezig. Maar Maurits weigerde op een gegeven moment nog langer het gezag van de Staten-Generaal te handhaven, wat Van Oldenbarnevelt ertoe bracht zelf soldaten aan te nemen. Deze zogenaamde waardgelders moesten dan de conflicten tussen remonstranten en contraremonstranten in de verschillende steden oplossen. Bovendien zorgde Van Oldenbarnevelt dat het grootste deel van Maurits’ troepen trouw zwoer aan de stad waar ze in garnizoen lagen. Daarmee werd Maurits effectief het commando over de Staatse troepen ontnomen.

Dit laatste bleek de druppel voor Maurits en hij begon de val van de landsadvocaat te plannen. De waardgelders werden door Maurits van hun taak ontheven en Van Oldenbarnevelt belandde eind augustus 1618 in de cel. In mei 1619 viel het beulszwaard.

Van de afschaffing van die waardgelders getuigt het schilderij. Over het persoonlijke conflict tussen de beide sterke mannen gaat het toneelstuk. Aluin voert het nu, in 2018, op vanwege de herdenking van de Tachtigjarige Oorlog, dit jaar 450 jaar geleden. Ik zou zeggen: ga het zien!

Meer informatie op www.aluin.nl en www.theaterkikker.nl

Mariella Beukers

Mariella Beukers

Mariëlla Beukers is historica en vinologe en duikt eens per maand in de (culinaire) geschiedenis van Utrecht.

Profiel

geen Reacties

Reageren

Er zijn nog geen reacties geplaatst.

Plaats een reactie

Lees voor u reageert onze algemene voorwaarden. Alle reacties worden vooraf gemodereerd. Uw IP adres is geregistreerd (wordt niet gepubliceerd).