Het Willem Arntszhuis in de Agnietenstraat - De Utrechtse Internet Courant Het Willem Arntszhuis in de Agnietenstraat - De Utrechtse Internet Courant

Het Willem Arntszhuis in de Agnietenstraat

Het Willem Arntszhuis in de Agnietenstraat
Rondleiders van Gilde Utrecht vertellen over verborgen en onbekende plekken in de stad.

Rondleiders van Gilde Utrecht vertellen over verborgen en onbekende plekken in de stad.

De bouw van het Willem Arntszhuis begon in 1461 aan de westzijde van de Lange Nieuwstraat. De naam en het jaartal staan aangegeven op de gevel in de Agnietenstraat. Het bestond uit een hoofdhuis en zes kleine huisjes.

Willem Arntsz was een vooraanstaand Utrechts burger, die het belangrijk vond dat zijn stad een ‘dolhuys’ zou krijgen. Na zijn dood werd uit zijn nalatenschap een ‘gasthuis voir die dulle lude’ gebouwd: het Willem Arntszhuis. In de Middeleeuwen werden krankzinnigen beschouwd als ketters die door de duivel bezeten waren. Om opgenomen te worden moest iemand een gevaarlijke gek zijn, ingezetene van de stad en armlastig.

In de zeventiende eeuw waren er 45 van dit soort huisjes. Geesteszieken werden opgesloten en sliepen in met stro gevulde kribben waarin de ‘razenden’ met boeien konden worden vastgeketend. Zij kregen smeersels, drankjes, aderlatingen, niespoeder of een braakmiddel.

Als dat niet hielp, ging men over tot verwurging. Door zuurstofgebrek zou de duivel immers wel naar buiten moeten komen. Rond Pasen was er tot 1782 de ‘Paasdol’, een kermisachtige gebeurtenis, waarbij mensen tegen betaling de dwazen konden bekijken, uitlachen en treiteren, compleet met koekkramen op het gasthuisterrein. Het waren mensonterende toestanden.

Weerlozen kinderen

Pas in de negentiende eeuw, onder invloed van het verlichte denken, ontwikkelde de psychiatrie zich tot een nieuw specialisme binnen de medische wetenschap. Belangrijk was J.L.C. Schroeder van der Kolk, sinds 1827 hoogleraar en regent van het Dolhuis. Hij vergeleek krankzinnigen met onmondige weerloze kinderen die moesten worden opgevoed, beschermd en behoed voor misstappen en ongelukken.

Onder zijn invloed werden ingrijpende verbouwingen doorgevoerd, werden lijfstraffen afgeschaft en werd de Krankzinnigenwet in 1841 ingevoerd. Hierbij werd onder andere een staatstoezicht ingesteld en kon de overheid het predicaat ‘geneeskundig gesticht’ toekennen. Het classicistische gebouw aan de Lange Nieuwstraat is van 1791. In het timpaan (de driehoek boven de ingang), is de dollemanskop te zien met daaronder een goudkleurig ovaal waarin twee  boeien zijn afgebeeld. Dat herinnert nog aan de functie van het gebouw.

Complexer

Rond 1900 veranderde de manier waarop de wetenschappers naar psychiatrische patiënten kijken opnieuw. Men begreep dat de mens complexer in elkaar steekt dan werd gedacht, en er werd een actief programma ontwikkeld met wandelen, spelletjes, werkzaamheden en voorstellingen. Omdat voor al deze activiteiten in het overbezette Willem Arntszhuis geen plaats was, werd in 1911 in Den Dolder een terrein van 200 hectare gekocht, waarop de Willem Arntsz Hoeve werd gevestigd. In 1940 hadden het Huis en de Hoeve meer dan 1300 patiënten.

Na de oorlog nam het aantal patiënten gestaag toe en was er behoefte aan uitbreiding in de Lange Nieuwstraat. In 1973 werd het Woudagebouw in gebruik genomen, een betonnen kolos van zes verdiepingen. Dit is inmiddels afgebroken en vervangen door 58 appartementen. Het bekende rebus-lichtkunstwerk van Korrie Besems uit 1991: Daar waar je niet bent, daar is het geluk, is niet teruggekeerd in de straat.

Inmiddels is er een nieuw WA Huis in 2008 in gebruik genomen en heet het door allerlei fusies tegenwoordig Altrecht en biedt het moderne geestelijke gezondheidszorg. In de voormalige vleugel van de Willem Arntz Stichting in de Agnietenstraat bevindt zich sinds 2016 het Nijntje Museum, dat het in 2006 geopende Dick Bruna Huis verving.

 

1 Reactie

Reageren
  1. WA

    Hmm. Aardig verhaal maar de ontwikkeling van het gebouw op foto ontbreekt helaas. Wat is er met de ingang onder de dollemanskop gebeurd. Hoe zit het met de aanbouwen. Hoe zit het met de functieverandering. Enz. Enz,

Plaats een reactie

Lees voor u reageert onze algemene voorwaarden. Alle reacties worden vooraf gemodereerd. Uw IP adres is geregistreerd (wordt niet gepubliceerd).