Koninklijke plannen met Amelisweerd: Lodewijk Napoleon en zijn Utrechtse buitens | De Utrechtse Internet Courant Koninklijke plannen met Amelisweerd: Lodewijk Napoleon en zijn Utrechtse buitens | De Utrechtse Internet Courant

Koninklijke plannen met Amelisweerd: Lodewijk Napoleon en zijn Utrechtse buitens

Koninklijke plannen met Amelisweerd: Lodewijk Napoleon en zijn Utrechtse buitens
Het had net zo goed anders kunnen lopen, en dan had er langs de Kromme Rijn een koninklijk paleis van allure gestaan. Met daarnaast een dierentuin met misschien wel een publiekstrekker als een pasgeboren olifantje, zoals nu in Artis. Maar helaas: onze eerste koning besloot na vier jaar zijn baan op te zeggen en het land te verlaten. De landgoederen waar dit nieuwe paleis met park en dierentuin waren gepland, werden met veel moeite verkocht, en anno 2016 is er heel weinig meer dat aan de koninklijke geschiedenis van Utrechts bekendste zondagse wandelbos herinnert.

Het had net zo goed anders kunnen lopen, en dan had er langs de Kromme Rijn een koninklijk paleis van allure gestaan. Met daarnaast een dierentuin met misschien wel een publiekstrekker als een pasgeboren olifantje, zoals nu in Artis. Maar helaas: onze eerste koning besloot na vier jaar zijn baan op te zeggen en het land te verlaten. De landgoederen waar dit nieuwe paleis met park en dierentuin waren gepland, werden met veel moeite verkocht, en anno 2016 is er heel weinig meer dat aan de koninklijke geschiedenis van Utrechts bekendste zondagse wandelbos herinnert.

Tentoonstelling over Lodewijk Napoleon
Behalve dan een uiterst sfeervolle tijdelijke tentoonstelling in een van die twee landhuizen die onze eerste koning korte tijd bezat, Oud Amelisweerd. Daar is nog tot 5 maart 2017 de expositie Lodewijk Napoleon – Tragisch heerser te zien. Want over hem gaat dit verhaal: Lodewijk Napoleon, koning van Holland van 1806 tot 1810. Die als residentie (zeer) korte tijd voor Utrecht koos.

Met uiterst minimale middelen wordt in Museum Oud Amelisweerd een beeld opgeroepen van het leven van Lodewijk Napoleon, die maar drie keer op het landgoed is geweest en er slechts een dag of negen echt woonde. Die middelen bestaan in eerste instantie uit het landhuis zelf, als altijd indrukwekkend leeg. Per kamer wordt aangegeven waar deze in de tijd van Lodewijk voor diende. Daarnaast is er een beperkt aantal voorwerpen en kunstwerken te zien dat in verband met de koning gebracht kan worden. Een borstbeeld, wat prenten, een blauwe stoel in Lodewijk XVI-stijl. Een stukje blauw behang, een jurk, een muntje en een afgietsel van het dodenmasker van zijn broer. En er zijn fragmenten van gedichten. Lodewijk Napoleon wilde namelijk helemaal niet regeren, maar liever schrijven. De getoonde dichtfragmenten zijn door de ex-koning zelf geschreven, toen hij na zijn troonsafstand in 1810 wel tijd had om zich aan zijn hobby te wijden.

Een kwetsbare gezondheid
Zijn keizerlijke broer, Napoleon Bonaparte, had Lodewijk in 1806 gedwongen koning te worden van het koude en kille Holland. Tijdens zijn regeringsperiode woonde hij in 1808 enkele dagen op Amelisweerd. Waarom hij voor dat landgoed had gekozen? Den Haag was te nat en te koud, en Utrecht zou op een gegeven moment zijn residentie worden. Hier, in het midden van het land, was de zee, met zijn schadelijke en vochtige dampen, ver weg. In de Domstad werd een paleis gecreëerd, in wat nu de Universiteitsbibliotheek is. Maar liever nog woonde Lodewijk buiten, waar gezonde lucht was. De koning was nogal ziekelijk, en erg beducht om zijn gezondheid. Daarom kocht hij in 1808 de beide landgoederen tussen Utrecht en Bunnik aan: Nieuw en Oud Amelisweerd, om er zich te kunnen terugtrekken (met een maîtresse, dat dan weer wel).

foto-18-10-16-12-32-18Lodewijk XVI-stoelen
Zoals bekend verliet Lodewijk Utrecht echter al snel weer ten gunste van Amsterdam, dat toch beter kon dienen als vestigingsplaats van een vorst. Tot zijn zelfgekozen aftreden in 1810 bleven zijn plannen om van Amelisweerd een groot buiten te maken echter bestaan. Dat blijkt in ieder geval uit onderzoek dat kunsthistoricus Sander Karst deed en waarover hij onlangs in Museum Oud Amelisweerd een lezing gaf. De plannen voor de sloop van beide landhuizen lagen al klaar, evenals de bouw van een nieuw huis, ongeveer op de plaats van het huidige Nieuw Amelisweerd. Andere plannen behelsden het graven van een kanaal om het scheepvaartverkeer over de Kromme Rijn weg te leiden van het huis, de aanplant van duizenden nieuwe bomen en de aanleg van een kazerne met exercitieterrein. Een van de leukste details uit die lezing betrof overigens de stoelen die op Amelisweerd stonden (nu in Paviljoen Welgelegen in Haarlem). Die waren in Lodewijk XVI-stijl en duiden daarmee op een woning bestemd voor privégebruik. Was Amelisweerd een staatswoning geweest, dan hadden er stoelen in de Empire-stijl moeten staan, voorgeschreven door Parijs!

Lezing bij de tentoonstelling
De lezing van Karst vond plaats ter ere van de Maand van de Geschiedenis en vormde een schitterende, en, eerlijk is eerlijk, noodzakelijke aanvulling op de tentoonstelling. Want hoe mooi de tentoonstelling ook is, een goed beeld van de Franse importkoning krijgen we er niet door. De makers hebben dat deels willen ondervangen door een uitgebreid tekstvel bij het toegangskaartje te leveren, maar of iedereen dat helemaal leest terwijl hij door de zalen dwaalt? Ter verdediging van de tentoonstelling: de sfeer is geweldig, en vooral de melancholieke teksten in combinatie met de gekozen kunstwerken, de werken van Armando en het kale gebouw zelf doen het heel erg goed.

Het verhaal van Sander Karst verschijnt in december in het Tijdschrift Oud-Utrecht. Volgende week, 25 oktober, is er nog een andere lezing ter begeleiding van de tentoonstelling Lodewijk Napoloen – Tragisch heerser. Maar een mooie grote publicatie over deze boeiende geschiedenis zou ook niet verkeerd zijn. Helemaal mooi zou het zijn als de verschijning daarvan zou samenvallen met het definitieve besluit MOA open te houden. Want zo’n stukje koninklijke vaderlandse geschiedenis in Utrecht, dat willen we toch niet missen?

 

4 Reacties

Reageren
  1. Katja

    Het leuke is, dat hij van Assen een tweede Versailles wilde maken.
    Is ook niets van terecht gekomen…

  2. Henk

    ” onze eerste koning besloot na vier jaar zijn baan op te zeggen”….da’s niet helemaal conform de feiten…..

  3. ton gijsbers

    Heel interessant verhaal. Naar mijn gevoel ook nauwelijks bekend – in het land.
    Goed dat het beeld van Lodewijk Napoleon de laatste jaren duidelijk wordt bijgesteld:
    een voortreffelijk vorst die in korte tijd veel tot stand wist te brengen.
    Willem I kon er op voortbouwen!
    Ton Gijsbers

  4. Mariella

    Zover ik weet, deed Lodewijk zelf troonsafstand.

Plaats een reactie

Lees voor u reageert onze algemene voorwaarden. Alle reacties worden vooraf gemodereerd. Uw IP adres is geregistreerd (wordt niet gepubliceerd).