Op pad met Oud-Utrecht: Langerak in Leidsche Rijn Op pad met Oud-Utrecht: Langerak in Leidsche Rijn

Op pad met Oud-Utrecht: Langerak in Leidsche Rijn

Op pad met Oud-Utrecht: Langerak in Leidsche Rijn
Luchtfoto van het bouwterrein Langerak in 1998 (Het Utrechts Archief)
De historische vereniging Oud-Utrecht maakt voor DUIC wandelingen door de stad, op zoek naar bijzonder erfgoed. Is dat ook al te vinden in Leidsche Rijn? De eerste paal voor dit nieuwe stadsdeel werd op 4 december 1997 geslagen door premier Kok. De eerste woningen werden op 14 oktober 1998 opgeleverd aan het Klifrakplantsoen in de wijk Langerak. Maar de bewoningsgeschiedenis is veel ouder.

De historische vereniging Oud-Utrecht maakt voor DUIC wandelingen door de stad, op zoek naar bijzonder erfgoed. Is dat ook al te vinden in Leidsche Rijn? De eerste paal voor dit nieuwe stadsdeel werd op 4 december 1997 geslagen door premier Kok. De eerste woningen werden op 14 oktober 1998 opgeleverd aan het Klifrakplantsoen in de wijk Langerak. Maar de bewoningsgeschiedenis is veel ouder.

In Leidsche Rijn is veel teruggevonden van de Limes, de Romeinse grens. De verkenningen en opgravingen van archeologen rond de bouw van Leidsche Rijn brachten Romeinse schepen, wegen, bruggen en een wachttoren aan het licht. In Castellum Hogewoerd, een museum over 3000 jaar wonen in Leidsche Rijn, kun je het 25 meter lange Romeinse schip De Meern 1 bewonderen dat in 1997 gevonden werd. 

We kijken tegenwoordig bij erfgoed niet alleen naar het verre verleden, maar ook naar bijzondere of typerende gebouwen van na 1965, om die niet per ongeluk verloren te laten gaan. Oud-Utrecht maakte daarvan recent een overzicht voor de stad Utrecht. De gemeente Utrecht neemt 1970 tot 2008 als uitgangspunt bij een zoektocht naar jong erfgoed. Daarin valt ook de periode waarin Leidsche Rijn ontstond.

Vinex

De Vierde Nota Ruimtelijke Ordening Extra (Vinex) van 1991 bevatte uitgangspunten voor nieuwe woningbouwlocaties vanaf 1995. Het woord Vinex is een synoniem geworden voor grootschalige nieuwbouwprojecten, en Leidsche Rijn is daarvan het grootste voorbeeld. Voor Utrecht was het de gewenste stadsuitbreiding om de groeiende bevolking een plek te geven. Met de geplande 100.000 bewoners zou Leidsche Rijn even groot worden als de steden Leeuwarden of Delft. 

Het Masterplan Leidsche Rijn van stedenbouwkundige Riek Bakker werd gepland op het grondgebied van de gemeentes Utrecht en Vleuten-De Meern. Er waren drie uitgangspunten. In de eerste plaats moest Leidsche Rijn compact worden, nabij de bestaande voorzieningen en de infrastructuur van Utrecht en Vleuten-De Meern. Ten tweede was er aandacht voor identiteit; Leidsche Rijn werd verdeeld in gebieden met elk hun eigen karakter. Tot slot moest het stadsdeel een mix van oud en nieuw worden, met nieuwbouw tussen bestaande landschapselementen zoals sloten, bomen, lanen en boerderijen.

Tekst loopt door onder de foto’s

De Houtrakgracht in Langerak, 2021 (Dick Goosen, Het Utrechts Archief)

Langerak

Dit eerste deelgebied van Leidsche Rijn ligt tussen de Zandweg, waar tuinders gevestigd waren, en de middeleeuwse Groenedijk die ooit langs de Oude Rijn liep. In het Utrechts Nieuwsblad van 31 december 1999 vertelde stadsarcheoloog Herre Wynia dat bij opgravingen aan de Groenedijk zestien zilveren munten waren gevonden met daarop het wapen van Philip de Stoute, hertog van Bourgondië en graaf van Vlaanderen (1364-1404).

Langerak is gebouwd in de gelijknamige polder. Alle straatnamen zijn genoemd naar een rak, een recht stuk water zoals dat hier voorkwam. De buurt telt nu zo’n 4.000 bewoners. Bijzonder aan Langerak is dat er in de openbare ruimte speciale nieuwe ontwerpen zijn toegepast: energiezuinige lantaarnpalen, glimmende bruggen, unieke banken en zelfs de tegels hebben een bijzonder formaat en kleur. Er zijn ook wadi’s die het water zuiveren en in het gebied vasthouden.

In de directe omgeving van Langerak vind je de eeuwenoude waterloop van de Leidse Rijn, die Utrecht verbindt met Leiden. De Woerd met Castellum Hogewoerd ligt om de hoek, net als het historische Park Voorn met zijn duiventorens en het landhuis Voorn. In het Klein Archeologiepark liggen nog niet opgegraven Romeinse schatten onder een deklaag, met verwijzingen daarnaar in de bestrating.

Huis Voorn (foto Dick de Jong)

Binnen Langerak is de architectuur heel divers, van hoogbouw aan de Langerakbaan tot laagbouw in stroken volgens het oude slagenlandschap. Bijzonder is het blok met woningen van Sluijmer & Van Leeuwen tussen Groenedijk en Langerakbaan, evenals de woningen van Kas Oosterhuis met hun aluminium details. Die werden als eerste woningen van Leidsche Rijn gebouwd aan het Klifrakplantsoen, de Westraklaan en Oostraklaan. 

De pioniers in het allereerste huis in Langerak waren Rachid Prins en Priscilla van Delft. Rachid zei in het boek Metamorfose over 20 jaar Leidsche Rijn: ‘Wat ik goed gelukt vind is dat je nog wel het oude land voelt, met hier en daar oude boerderijtjes, en het is heel open en groen. Zeker nu die Daphne Schippersbrug erbij komt is het echt een deel van de stad geworden. Dat merk ik ook als buschauffeur, het is geen afgelegen wijk, je bent meteen in de oude wijken van Utrecht.’

Bij de ontvangst van Koningin Maxima in Leidsche Rijn Centrum in 2018 zong een koor van bewoners het Mijn Leidsche Rijn Lied: ‘De wijk waar ik altijd thuis zal horen/ Omdat ik de historie zo goed ken / De wijk waar ik altijd wel blijf wonen / Omdat ik een deel van haar creatie ben.’ De conclusie kan dus volmondig zijn: er is erfgoed in Leidsche Rijn!

Tekst Dick de Jong

Tips om verder lezen bij Oud-Utrecht

Oud-Utrecht

Oud-Utrecht

De historische vereniging Oud-Utrecht is opgericht in 1923 en wil de kennis van en belangstelling voor Utrechtse geschiedenis, archeologie en monumenten stimuleren en waken over het behoud van het lokale en regionale erfgoed.

Profiel

geen Reacties

Reageren

Er zijn nog geen reacties geplaatst.

Plaats een reactie

Lees voor u reageert onze algemene voorwaarden. Alle reacties worden vooraf gemodereerd. Uw IP adres is geregistreerd (wordt niet gepubliceerd).