DUIC brengt naast elke dag online het laatste nieuws ook achtergronden in de papieren krant. Wil je de hele krant nog eens in zijn geheel nalezen? Kijk dan onderaan dit bericht.
Verdwenen gebouwen: De chique Emmakliniek aan het Wilhelminapark
Aan de Koningslaan stond ooit een ziekenhuis met de uitstraling van een hotel. Het was een privé-kliniek voor welgestelden. Na de oorlog werd het een kraamkliniek waar veel Utrechters ter wereld kwamen. In 1978 zouden er appartementen in komen, maar na een brand werd het pand gesloopt.
De Emmakliniek werd in 1913 gesticht door internist dr. J.W.Th. Lichtenbelt in een villa aan de Emmalaan. Het private ziekenhuis richtte zich op de bewoners van de herenhuizen rond het Wilhelminapark. Anders dan andere hospitalen was de kliniek niet aan een levensbeschouwing verbonden. In 1916 volgde de bouw van een ‘echt’ ziekenhuis voor dertig patiënten tussen de Koningslaan en de Waldeck Pyrmontkade.
Het gebouw werd ontworpen door twee Utrechters. G.C.B. van Dijk was architect-aannemer en SDAP-raadslid, later wethouder Openbare Werken. H.J. Kolk was architect, docent aan de MTS en schrijver van bouwkunde-boeken. Ze ontwierpen de kliniek in Berlages stijl van baksteen-rationalisme, met enkele zandstenen details en terracotta decoraties.
"De voornaamste eisch was, dat het gebouw meer het aanzien moest geven van een hotel of groot pension dan van een eigenlijk ziekenhuis", schreef Kolk in het Bouwkundig Weekblad. Dit kwam vooral tot uiting in het interieur. De vestibule leek wel een luxe hotellobby met marmer, Perzische tapijten, houten meubelen en grote kamerplanten. De gangen hadden granito vloeren en decoratieve wandtegels. De eersteklasse ziekenkamers beschikten over een eigen salon en suite. Ook tweedeklasse patiënten hoefden hun kamer met niemand te delen.
Zusterzolder en dakterras
Al snel werden op aandringen van de gemeente ook tien derdeklasse zaalplaatsen aangeboden. Om dit te bekostigen organiseerde een speciale vrouwenvereniging jaarlijkse bazaars. Er was meer liefdadigheid: een deel van de bedrijfswinst werd aan de verpleegsters uitgekeerd. De zusters woonden trouwens intern op de zolderverdieping. Geneesheer-directeur Lichtenbelt en z’n gezin woonden oorspronkelijk ook in de kliniek, maar uiteraard niet op zolder.
Het gebouw moest meer op een hotel of groot pension lijken dan op een ziekenhuis
Bij het 10-jarig jubileum publiceerde Utrecht in Woord en Beeld een fotoreportage. Alleen al de bijschriften geven een goed beeld van de kliniek. "De prettige wachtkamer is een werkelijk gezellig hoekje, waar de wachtenden zich spoedig op hun gemak gevoelen", schreef het blad, dat ook een kijkje nam op "de afdeeling voor de zusters van de inrichting, de zusterkamer, waar zij zich in een vrij ogenblikje verpoozen." En: "Deze ruimte vol schijnbaar mysterieuze en ingewikkelde toestellen is de Röntgenkamer van de HH doctoren Brand en Van der Plaats."
"Het dak van de Emmakliniek — met een lift te bereiken — wordt eveneens productief gemaakt", stond bij een foto van de daktuin. De patiënten konden daar ‘zon- en luchtbaden’ nemen. Het platte dakgedeelte lag beschut achter de hoge nok, zowel tegen de wind als tegen blikken uit het park. Er lag grind en er stonden rieten stoelen en plantenbakken. Het uitzicht reikte over het riviertje de Minstroom en de hoveniersgronden daarachter — totdat er in de jaren twintig gebouwd werd aan de Rembrandtkade.
Kraamkliniek
Na de oorlog werden klassenverschillen kleiner en ziekenhuizen groter. Daarom besloot men de Emmakliniek te verhuren aan het Diakonessenhuis. Van 1950 tot 1977 was het de verloskundige afdeling van dit ziekenhuis. Al was de inrichting soberder, de vooroorlogse allure was nog voelbaar in de kraamkliniek. Dat gold minder voor het souterrain, waar voorheen alleen dienstruimtes waren. De poliklinieken verloskunde, vrouwenziekten en kinderziekten zaten daar samen met het consultatiebureau nogal krap en donker.
In 1977 kreeg het Diakonessenhuis aan de Bosboomstraat een nieuw gynaecologisch paviljoen, waarmee de Emmakliniek overbodig werd. Vlak voor sluiting hield het Diak er nog een grote reünie voor oud-medewerkers. Het leegstaande pand werd korte tijd gekraakt. Een projectontwikkelaar wilde er appartementen in maken — destijds een vooruitstrevend idee. Er brak echter een grote brand uit en in 1979 volgde sloop. Het Emmaterrein lag lang braak vanwege afgekeurde bouw- en bestemmingsplannen. Pas in de jaren negentig verrezen er zeven villa’s. Wonen aan het Wilhelminapark was opnieuw populair bij de nieuwe rijken.
