Omstreeks 1960 waren in de uitbreidingswijken zoveel nieuwe scholen nodig dat gekozen werd voor systeembouw. In serie kon sneller en goedkoper worden gebouwd. Dezelfde bouwtekening werd gebruikt voor meerdere scholen. De gemeente Utrecht ontwikkelde dit systeem met het Rotterdamse aannemersbedrijf Muys en De Winter (MUWI). Vandaar dat deze gebouwen MUWI-scholen worden genoemd.

In ruim tien jaar tijd zouden tien series van elk zo’n tien MUWI-gebouwen volgen, bij elkaar bijna honderd. Ze bepaalden lang het aanzien van wijken als Kanaleneiland en Overvecht, maar de meeste zijn inmiddels vervangen.

De eerste MUWI-school verrees aan de Bontekoelaan in Kanaleneiland, maar het was zeker niet de eerste Da Costaschool in Utrecht. De Vereniging Da Costa voor Christelijk Lager Onderwijs en Uitgebreid Lager Onderwijs werd al in 1921 opgericht, genoemd naar Isaäc da Costa, een voorman van de protestantse opwekkingsbeweging het Réveil.

De eerste Da Costaschool opende een jaar later aan het Brederoplein (Dichterswijk), de tweede in 1927 aan de Waalstraat (Rivierenwijk). Na de oorlog volgde nog de derde Da Costaschool aan de Duurstedelaan in Hoograven. ‘Utrecht blijft groeien. De scholenbouw zal hiermee gelijke tred moeten houden’, zoals een krant schreef.

Sinds 1920 was de gemeente verantwoordelijk voor de schoolgebouwen, ook van christelijke scholen. Dus toen bij de aanleg van Kanaleneiland een vierde Da Costaschool werd gepland op de hoek van de Rooseveltlaan en Bontekoelaan (nabij het kanaal) was dit een goed beginpunt voor de MUWI-methode. De eerste paal ging begin juli 1961 de grond in en wethouder Henk van de Vlist verrichte de opening in maart 1962.

De Da Costaschool stond er eerder dan de huizen in de wijk en begon zodoende met slechts 7 kinderen, terwijl de capaciteit 220 leerlingen bedroeg. Enkele weken later al was de opening van nog drie MUWI-scholen, aan de Cortezlaan, Van Bijnkershoeklaan en Marco Pololaan.

MUWI-school

Op aandringen van de rijksoverheid, die voor elke school toestemming moest geven, was de gemeente Utrecht op zoek gegaan naar een systeem voor seriebouw. Na ‘diepgaande studie’ viel de keuze op het prefab-systeem dat de dienst Gemeentewerken van Rotterdam had ontwikkeld met Muys en De Winter’s Bouw- en Aannemingsbedrijf NV (dat ook veel MUWI-woningen bouwde).

De bouwduur bedroeg tien maanden, later nog minder, en de kosten per school nog geen 300.000 gulden. Vloeren en wanden werden seriematig gefabriceerd en konden op de bouwplaats in elkaar worden gezet. Dit bespaarde 40 procent aan arbeidskracht.

Daglicht en afleiding

De keuze voor systeembouw van Muys en De Winter betekende niet dat het uiterlijk van de MUWI-scholen helemaal vastlag. Op het Rotterdamse ontwerp werd namelijk een Utrechtse variant gemaakt door gemeente-architect ir. Nijs Spronk (1926-1990). Hij ontwierp bijvoorbeeld ook het zwembad Den Hommel en het rioolgemaal aan de Van Esveldstraat.

De MUWI-scholen kregen een H-vormige plattegrond. Twee parallelle lokalenvleugels werden verbonden door een entree met trappenhuis. Dit tussenstuk was vooral van glas, de vleugels hadden kopgevels van gele baksteen en houten puien. Pluspunt van deze opzet was dat de lokalen aan twee kanten daglicht kregen, maar een nadeel was dat de leerlingen bij de tegenoverliggende lokalen binnen konden kijken, wat soms voor afleiding zorgde.

De scholen hadden over twee verdiepingen zes klaslokalen, een handenarbeidlokaal en nog een extra lokaal. Dat was bedoeld als zaal, maar werd met de groeiende leerlingenaantallen al snel als leslokaal in gebruik genomen.

De schoolgebouwen waren per MUWI-serie exact hetzelfde, maar toch niet helemaal. Dat was te danken aan de percentageregeling voor beeldende kunst, waardoor 1,5% van de bouwsom moest worden besteed aan een kunstwerk. Naast de schoolnaam was gevelkunst bij uitstek de manier voor scholen om hun identiteit uit te dragen, bijvoorbeeld met Bijbelse voorstellingen. De vierde Da Costaschool aan de Bontekoelaan kreeg het keramische gevelreliëf ‘De Zeven Scheppingsdagen’ door Raymond Both (1916-1994).

Deze Amsterdamse kunstenaar was schilder, beeldhouwer en mozaïekmaker. Zo schiep hij het mozaïek ‘Levensboom’ aan de Maranathakerk in Amsterdam Nieuw-West. In Utrecht beeldde Both de scheppingsdagen uit met geabstraheerde elementen als licht, water, land, vogels en vissen.

De Olijfboom

In 1983 ging de Vereniging Da Costa op in de veel grotere Stichting Protestants Christelijk Onderwijs te Utrecht, maar de vestiging behield z’n naam als Da Costaschool Kanaleneiland. Het schoolgebouw begon na de eeuwwisseling steeds meer gebreken te vertonen. In 2016 verhuisde de Da Costaschool naar een geheel nieuw gebouw aan de Afrikalaan.

Gelukkig werd het keramische kunstwerk ‘De Zeven Scheppingsdagen’ van de gevel genomen en aan de nieuwe school herplaatst. Het oude schoolgebouw aan de Bontekoelaan stond nog enige tijd leeg (met anti-kraakbewoning) totdat het omstreeks 2020 is gesloopt. Inmiddels staat daar de sportafdeling van Globe College.

Wie nog een gaaf voorbeeld van een MUWI-school wil zien, moet naar de Wevelaan in Tuindorp-Oost, waar Basisschool De Regenboog tegenwoordig een gemeentelijk monument is. Dat schoolgebouw uit 1962 bestaat trouwens uit twee gekoppelde H-vormen en is dus dubbel zo groot!

In de zomer van 2022 onthulden Da Costa-directeur Yücel Aydemir en wijkwethouder Linda Voortman de nieuwe naam van de Da Costaschool Kanaleneiland: Basisschool De Olijfboom. Men vond de naamswijziging nodig vanwege de herpositionering als ‘school van nu, gericht op de toekomst’. Het gevelkunstwerk blijft herinneren aan de oorspronkelijke identiteit.