Verdwenen winkels: Modemagazijn Gerzon aan de Oudegracht Verdwenen winkels: Modemagazijn Gerzon aan de Oudegracht

Verdwenen winkels: Modemagazijn Gerzon aan de Oudegracht

Verdwenen winkels: Modemagazijn Gerzon aan de Oudegracht
Gerzon-gevel, Oudegracht 157 (foto Arjan den Boer)
Een van de mooiste winkelpanden aan de Oudegracht is dat van Gerzon uit 1916. Door de hoogte en de stegen aan weerszijden lijkt het gebouw vrij te staan. De decoraties en afgeronde hoeken maken het sierlijk. Het pand had destijds niet misstaan in Wenen of Keulen, toch was de architect een Utrechtse aannemerszoon. Tegenwoordig herbergt Oudegracht 161 weer een modezaak en daar is dit winkelpaleis een eeuw geleden ook voor gebouwd.

Een van de mooiste winkelpanden aan de Oudegracht is dat van Gerzon uit 1916. Door de hoogte en de stegen aan weerszijden lijkt het gebouw vrij te staan. De decoraties en afgeronde hoeken maken het sierlijk. Het pand had destijds niet misstaan in Wenen of Keulen, toch was de architect een Utrechtse aannemerszoon. Tegenwoordig herbergt Oudegracht 161 weer een modezaak en daar is dit winkelpaleis een eeuw geleden ook voor gebouwd.

Eduard Gerzon (1862-1935) en Lion Gerzon (1867-1929) waren zoons van een joodse slager uit Groningen. De broers gingen in de leer bij een textielfirma in Keulen en begonnen in 1889 hun eigen kledingwinkel in Amsterdam. Ook hun echtgenotes, de zussen Sophia en Emma Marx uit Keulen, drukten hun stempel op de zaak. Het was een modern grootwinkelbedrijf dat damesconfectie importeerde uit Duitsland. Aanvankelijk zat de zaak aan de Nieuwendijk, later aan de Kalverstraat. Vanaf 1896 volgden filialen in Groningen, Rotterdam en Haarlem. Toen de gebroeders Gerzon in 1900 ook een modemagazijn aan de Oudegracht in Utrecht openden, moesten Den Haag, Arnhem en Leiden nog volgen.

Tekst loopt door onder de afbeelding

Oude Gerzon en Singer in 1914 door Anthony Grolman (Het Utrechts Archief)

Een indruk van het winkelassortiment geeft een advertentie voor Sint-Nicolaasgeschenken in het Utrechtsch Nieuwsblad uit 1910: ‘Handschoenen, Handschoendoozen, Kousen, Ceintuurs, Jabots, Cols, Strikken, Boorden, Avonddoeken, Autoshawls, Fluweel en Peluche Echarpes. Fantaisie Boezelaars, Keuken- en Dienstbodenschorten, Onderrokken, Gebreide Mantels, Blouses en Mutsen. Enorme keuze Dames Stof- en Zijden Blouses, Dames Paletots, Costuums en Costuumrokken.’ Vanaf 1912 produceerde de firma Gerzon ook zelf kleding, waardoor de tussenhandel verdween en de prijzen daalden. De zaak aan de Oudegracht groeide uit z’n jasje. Daarom kocht Gerzon in 1914 de naastgelegen winkel van Singer en enkele achterliggende panden. Zo kwam het hele stuk tussen de Hekelsteeg en Massegast beschikbaar voor de nieuwbouw van een vrijstaand modepaleis. Tekenaar Anthony Grolman legde de twee oude winkelpanden vlak voor afbraak nog vast.

Modepaleis

Om tijdens de bouwwerkzaamheden niet te hoeven sluiten, vroeg en kreeg Gerzon vergunning voor een houten noodwinkel op palen boven de werf en de gracht bij de Bezembrug. Dit bouwsel in de opvallende kleuren groen en geel had een rood pannendak en was aangekleed met bakken geraniums. Het nieuwe winkelpand kon in 1916 worden geopend en trok nog meer bekijks dan het het noodgebouw. Het zag er voor toenmalige begrippen grootstedelijk en onnederlands uit.

De architect was Jan van der Lip (1877-1939), zoon van een Utrechtse aannemer. Hij hanteerde een voor Nederland opvallende bouwstijl, verwant aan de Wiener Secession en geïnspireerd op Duitse warenhuizen uit die tijd. Het gebouw is een betonskelet — destijds vernieuwend — met een gevelbekleding van pleister en natuursteen. De hoeken zijn afgerond en in het midden zijn de horizontale en verticale geledingen voorzien van reliëfs met fantasiemotieven. Het pand telt zeven vensters in de breedte, maar het middendeel met drie ramen is verhoogd tot een vijfde verdieping die doorsteekt in het dak. Op de zware kroonlijst stond oorspronkelijk ‘GEBR. GERZON’. Onderaan werden de grote etalageruiten en de verdiept liggende entree geflankeerd door pilasters (halfzuilen). Tussen 1919 en 1922 is het pand nog aan de achterzijde uitgebreid.

Tekst loopt door onder de afbeelding

Advertentie 1916 (HUA)

Zware periode

De gebroeders Gerzon woonden in Amsterdam en lieten de bedrijfsleiding in Utrecht over aan Emanuel Leopold Bloemendal (1891-1944), wiens schoonmoeder een Gerzon was. Toch was de familie wel enigszins betrokken bij Utrecht. Voor de universitaire lustrumfeesten van 1911 hadden zij bijzondere handschoenen en kousen voor de kostuums beschikbaar gesteld. En vanaf 1917 zat Eduard Gerzon in de raad van beheer van de Jaarbeurs.

Na het overlijden van de twee oprichters kreeg een van hun zoons de leiding, Julius Gerzon (1893-1942), samen met Arthur Marx (1880-1963). Die was de broer van de echtgenotes Sophia en Emma, van wie de laatste al jong was gestorven. De Utrechtse hoogleraar staatshuishoudkunde Gerard Marius Verrijn Stuart (1893-1969) werd president-commissaris van de NV Gerzon. Vanwege de economische crisis moesten de lonen worden verlaagd.

De Tweede Wereldoorlog was een zware tijd voor het bedrijf en de familie. Duitse ‘Verwalters’ ontsloegen de joodse personeelsleden en zonden machines uit de Amsterdamse confectiefabriek naar Duitsland. Sophia Gerzon-Marx werd vermoord in Sobibor, zoon Julius overleed in Portugal. De Utrechtse filiaalleider Bloemendal kwam om in Auschwitz. Arthur Marx overleefde Theresienstadt en wist het bedrijf na de bevrijding weer op te bouwen. In 1963 kwam er opnieuw een Gerzon in de leiding: kleinzoon Charles, als baby met zijn moeder naar Engeland gevlucht.

Etalage Gerzon in 1964 (Het Utrechts Archief)

Gerzon, tot dan toe gespecialiseerd in damesmode, begon in 1962 een herenmodewinkel aan de Oudegracht 157, een paar panden verderop. In deze periode waren er modeshows in de dameskledingzaak om jongere klanten te trekken. In 1964 vierde men het 75-jarig jubileum nog, maar in 1973 ging Gerzon failliet. Nadien zaten in het pand interieurwinkel Modecor, witgoedzaak deBlock, Miss Etam en nu Pull & Bear.

Arjan den Boer

Arjan den Boer

Arjan den Boer is publicist over geschiedenis, design, monumenten en architectuur. Op DUIC.nl schrijft hij over vergeten gebouwen en in de DUIC Krant dit jaar over verdwenen winkels in Utrecht.

Profiel

9 Reacties

Reageren
  1. [email protected]

    Wat een ontzettend mooi verhaal Arjan, ook met een trieste schaduwzijde.
    Blijf zo doorgaan met de geschiedenis van Utrecht.

  2. Karel Schut

    Alle etages boven de winkel was de Gemeentedrukkerij.
    Daar gewerkt van ’89 tot ’96.
    Een mooi pand, met allemaal kamers en ruimtes.
    Wat er daarvoor heeft gezeten weet ik eigenlijk niet.

  3. Arjan den Boer

    @ Karel Schut
    Tot 1973 Gerzon dus, ook op de verdiepingen. (winkeletages en bovenin kantoor). Daarna (in ieder geval vanaf 1981) de gemeente, o.a. het filmatelier van Willem Gomersbach.

  4. Peet

    Schitterend pand
    Doet me denken aan de architectuur in Miami Beach

  5. Pee

    @Arjan den Boer
    Zou jij misschien zo’n item over de oude benenkluif willen maken .
    Ik heb er veel van gehoord maar kan er weinig van terug vinden.

  6. Dirk

    Ik sta al jaren geregeld me even te vergapen aan dat pand; prachtig!
    @Karel Schut: Hoe fraai was/is het vanbinnen? Kun je er iets van omschrijven; bijzondere wanden, plafonds, deuren, deurklinken, kroonluchters;-)?

  7. M v Rooijen

    Ik kocht als teenager, kleding in de boetiek van Gerzon. Toendertijd een noviteit, net als Foxy fashionvan de firma Voss, ook aan de Oudegracht naast het Rembrandtheater. Jammer dat er nu zoveel eenheidsworst is in de binnensteden. Maar de oude panden blijven mooi. M v R

  8. Ton Hooft

    Heerlijk weer Arjan en die doorklik-items zijn ook steeds súper, thnx!

  9. UTRECHTSE JANTJE

    Fijn stukje geschiedenis weer , elke keer weer genieten , en weer wat wijzer geworden ….Inderdaad met voor de betrokken Families ‘n trieste afloop …. Vriendelijk bedankt weer Arjan den Boer & DUIC ……

Plaats een reactie

Lees voor u reageert onze algemene voorwaarden. Alle reacties worden vooraf gemodereerd. Uw IP adres is geregistreerd (wordt niet gepubliceerd).