Een sterke democratie is gebaat bij een sterke en onafhankelijke pers. Journalisten hebben niet alleen een rol bij het “doorgeven” van nieuws. Een krant of een journaal op de televisie is geen stapeltje persberichten, afkomstig van bedrijven en overheden. Want u en ik weten maar al te goed, dat de afzender van deze persberichten per definitie partijdig is.
Nepnieuws en nieuws dat klopt
We zijn jaren gewend geweest dat vele journalisten dieper in de persberichten doken. Zij beschouwden die hoogstens als een soort alarmering om een onderwerp in behandeling te nemen. Dat we dan het nieuwsfeit gekleurd door de bril van de bepaalde krant tot ons namen, of gekleurd door de nieuwszender, namen we kennelijk op de koop toe.
Geen tijd voor waarheidsvinding
Inmiddels is het landschap veranderd. Kranten en het achtuurjournaal zijn niet meer de meest door ons gebruikte bronnen. We hebben gratis media erbij gekregen, waar iedereen een nieuwsbron kan zijn. Waar groter bereik leidt tot hoger inkomsten. Dat maakt het verleidelijk om de sensatie op te zoeken, of geen tijd te besteden aan waarheidsvinding.
De democratisering van het nieuws in optima forma? Is onze Utrechtse journalisten opleiding overbodig in het 50e jaar van haar bestaan? Schuilt in ons allemaal een journalist?
Nepnieuws nieuwe factor
De afgelopen weken lezen we analyses waaruit zou blijken dat ‘nepnieuws’ mede de uitslag van de Amerikaanse verkiezingen bepaald heeft. Nepnieuws is een nieuwe factor. Wat stellen we daar tegenover? Uitzoeken of het klopt of dat het nep is, zou je denken. Dat blijkt nog niet zo eenvoudig. In hun strijd voor het bestaan heeft een aantal kranten zich inmiddels met succes daarop geworpen. NRC Next voorop, ere wie ere toekomt.
Wat is onzin in Utrecht
Ook in Utrecht zijn er zeer vele varianten in omloop van zaken die in de stad spelen.
Varianten die proberen de waarheid te achterhalen, en varianten die de werkelijkheid interpreteren door een gekleurde bril. Opdat bestuurders in een kwaad daglicht komen, of om aan te tonen dat onze politie zijn werk heus niet goed doet. Of dat je voor alles wat vies en voos is immigranten de schuld kunt geven.
Hoe onderscheiden we eigenlijk feit en fictie? Wat klopt en wat is onzin?
Honderden Facebook-groepjes
Er rouleren in Utrecht honderden Facebook-groepjes en twitteraccounts die onderling nieuws uitwisselen. Onlangs is aan de hand van vijf concrete Utrechtse nieuwsevenementen onderzocht hoe de verspreiding van het nieuws zich in de stad voltrekt. Een daarvan, een dodelijke botsing met bus 12 in de Uithof, volgen we schematisch van minuut-tot-minuut. Zichtbaar wordt het aandeel van alle nieuwsbronnen, variërend van AD/UN, RTVUtrecht, RadioM, DUIC tot en met Facebook, YouTube en Twitter. Ze praten elkaar na, maar laten ook gaten vallen. In online reacties en sociale media schuilt veel informatie. Het lijkt of de traditionele Utrechtse media deze hulp van het publiek negeren. De vraag is, of zij de berichten niet serieus nemen of dat de tijd ontbreekt om ze te checken.
Nieuwsecosysteem
Een aparte conclusie leverde het uitgebreid napluizen van Faceboook, Twitter, YouTube en Instagram in het nieuwsecosysteem van Utrecht. Elk van deze platforms hanteert een andere nieuwscultuur. Nieuws concurreert met non-nieuws.
De uitdaging is, alle nieuws te achterhalen, te checken, te bundelen. Maar dan moet je in de stad wel beschikken over voldoende gekwalificeerde mensen, met kennis van nieuwe en oude media.
Feiten checken in de stad
Utrecht profileert zich als stad van kennis en cultuur. Zou het niet mooi zijn als we fact checkers creëren rondom zaken in het Utrechtse nieuws? Met de goed geschoolde crowd in de stad zou dat toch moeten kunnen. Zou wellicht DUIC dat fact checken lokaal mogelijk kunnen maken? Op het gevaar af dat dit geïnterpreteerd wordt als het ‘wij van wc-eend adviseren…..’ van een DUIC-columnist, lijkt het me vooralsnog een goed idee.
Trude Maas
Voorzitter Utrecht Development Board
