Funderingen van Middeleeuwse huizen, een enorme beerput en een baardtangetje van 1.000 jaar oud gevonden onder Le Journal
Algemeen
Archeologen hebben onder de vloer van Café Le Journal diverse bijzondere vondsten gedaan. Zo is een middeleeuws beeldje uit de klei tevoorschijn gehaald en een baardtangetje uit mogelijk al de zevende eeuw. De meeste vraagtekens worden echter opgeroepen door een beerput, vanwege de ongebruikelijk grote afmetingen.
Le Journal aan de Neude is sinds begin dit jaar gesloten vanwege een ingrijpende renovatie. Een stuk van de zaak wordt volledig opnieuw gebouwd en ook komen er nieuwe appartementen boven het café. Inmiddels is een deel van het pand volledig gesloopt en onder de vloer, waar tot voor kort nog de gasten stonden, hebben de archeologen van de gemeente Utrecht de ontdekkingen gedaan. Deze vondsten werden dinsdagochtend gepresenteerd aan de wethouders Eva Oosters en Rik van der Graaf. Ook was er een handvol journalisten en andere belangstellenden aanwezig. Via het hek waarmee de werkzaamheden zijn afgesloten voor de buitenwereld betreed je via het voormalige terras het gapende gat tussen het deel van Le Journal dat nog overeind staat en Café Claire. Het is een modderige bedoeling en men wijst op het belang van stevige schoenen. Op de plek waar vroeger de vloer van Le Journal lag, begint de presentatie. “Nadat de vloer werd afgebroken en we een laagje zand hadden weggehaald, kwam dit al tevoorschijn”, zegt archeoloog Gerben Beeuwkes. Hij wijst naar de fundering van een huis uit de veertiende eeuw, met daaromheen nog allerlei bakstenen muurtjes die vroeger onderdeel waren van de bebouwing.
Tekst loopt door onder afbeelding
Beerput
Onder diezelfde cafévloer is ook een beerput gevonden, een plek waar vroeger onder meer ontlasting en afval werd verzameld. Een beerput op zich is niet heel bijzonder, maar dit exemplaar is zó groot, maar liefst drie meter breed, dat het veel vragen oproept bij de archeologen van de afdeling Erfgoed. “Het lijkt erop dat hier op industriële schaal ontlasting werd opgevangen”, zegt Beeuwkes. “Een beerput van dit formaat is aangetroffen in bijvoorbeeld kloosters, een plek waar veel mensen verblijven, maar niet in normale huizen. We weten nog niet waarom een beerput van dit formaat hier is.”
Pakhuis
Ook zijn er resten van ‘modernere’ bouwwerken gevonden. Zo heeft er op de plek van Le Journal waarschijnlijk ook een pakhuis gestaan. Beeuwkes: “We weten dat het middeleeuwse huis is afgebroken en dat er rond de zeventiende en achttiende eeuw een nieuw pand is gebouwd. We hebben aanwijzingen dat dit een pakhuis is geweest, vanwege onder andere enorme steunbalken die hier hebben gezeten.” Ook is een vierkante bak gevonden, waar vroeger het hemelwater in werd opgevangen. “In die tijd was er namelijk nog geen stromend leidingwater.” Het opmerkelijke is dat er allerlei gootjes, onder andere vanuit de bak die het hemelwater moest opvangen, naar de beerput lopen. “Er is op deze plek door de eeuwen heen veel moeite gestoken in het afvoeren van water en ontlasting.”
Tekst loopt door onder afbeelding
Leeuw
Naast de opgraving staat een klein campingtafeltje met daarop allerlei kleine objecten, waaronder een paar tegeltjes, scherven, een plastic zakje met een klein voorwerp erin en een homp steen. Deze homp blijkt een deel van een natuurstenen beeldje uit de Middeleeuwen te zijn. “We zien een leeuw die onderdeel was van een wapenschild en waarschijnlijk ergens tegen een gevel zat”, vertelt Beeuwkes. In het plastic zakje zit het oudste object dat tot nu toe gevonden is. “Dit is een baardtangetje dat mogelijk al uit de zevende eeuw komt en destijds gebruikt werd om de haartjes uit het gezicht te halen. Echt heel cool.” Niet alles dat uit de grond is gehaald, heeft al een historische waarde. Zo is er ook een theelepeltje gevonden dat onderdeel was van het serviesgoed van Le Journal.
Neude
Ongeveer een jaar geleden werden er op de Neude, het plein waar Le Journal aan grenst, ook allerlei bijzondere vondsten gedaan. Zo werd er een middeleeuwse waterput blootgelegd en zijn er verschillende objecten naar boven gehaald, waaronder pelgrimsinsignes uit de veertiende eeuw. Destijds werd al gezegd dat met name deze plek in Utrecht een goudmijn is voor archeologen. De Neude begon ooit als een natte, moerassige laag waar de Vecht en Rijn klei en zand achterlieten. “Dit is ook terug te zien in de naam Neude, die is afgeleid van het woord Node, wat ‘moerassige laagte’ betekent.”
Vanaf de twaalfde eeuw werd het gebied langzaam opgehoogd en ongeveer honderd jaar later verschenen de eerste huizen. “Wat ooit een drassig rivierenlandschap was, groeide uit tot een dichtbebouwd stadsgebied. In de bodem liggen nog altijd sporen van dat verleden: houten constructies, muren, kelders en alledaagse resten zoals haarden, water- en beerputten die iets vertellen over het leven van vroeger.”
Tekst loopt door onder afbeelding
Nieuwe vondsten
De komende twee weken gaan de archeologen door met hun werk op de plek van Le Journal. Er wordt nog een paar meter grond weggehaald, dus de verwachting is dat er nog wel het een en ander naar boven komt. Uiteindelijk worden de funderingen van de huizen ook weggehaald, zodat Le Journal ruimte heeft om te bouwen. “Het is wel een beetje jammer dat we alles moeten afbreken”, zegt Beeuwkes. “Al kunnen de bakstenen wel opnieuw gebruikt worden, dus mogelijk vormen ze straks weer iets nieuws.”
Wethouder Rik van der Graaf: “Deze vondsten laten opnieuw zien hoe waardevol archeologisch onderzoek is wanneer we onze stad verder ontwikkelen. Elke keer dat we iets bijzonders uit de bodem naar boven halen, leren we weer een stukje meer over het Utrecht waar we nu met zoveel plezier wonen. En wat misschien wel het mooiste is: zelfs met dit soort ontdekkingen blijft er nog zoveel verborgen onder onze voeten. Het voelt echt als een voorrecht om in een stad te leven met zo’n rijk verleden."
Tekst loopt door onder afbeelding
Website
De voortgang van de opgravingen en nieuwe ontdekkingen zijn te volgen via een speciale website van de gemeente. Op deze plek worden updates gegeven over nieuwe vondsten. Ook is via de website een 3D-scan te zien van de opgravingen onder Le Journal. Hierop is de grote beerput bijvoorbeeld precies te zien en ook is zichtbaar dat er verschillende gootjes, die in verschillende eeuwen zijn aangelegd, uitkomen op deze put.
Café Le Journal zit al dertig jaar aan de Neude. Begin januari werd de zaak tijdelijk gesloten voor de renovatie. Als alles volgens planning verloopt worden de werkzaamheden aan het eind van het voorjaar afgerond.