Coalitiegesprekken geklapt: hoe nu verder in Utrecht?
De toekomst van de Utrechtse coalitievorming is nog altijd onzeker. Nadat het CDA vorige week uit de onderhandelingen met GroenLinks-PvdA, D66 en Partij voor de Dieren stapte, namen de overgebleven partijen in het pinksterweekend de tijd om zich te beraden. Maar ook na dit ‘weekend van bezinning’, blijft de vraag: hoe nu verder?
CDA-fractievoorzitter Bert van Steeg zegt dat zijn partij de onderhandelingen vijf weken geleden met goede moed begon. “Je gaat er niet in als je denkt dat je er niet uitkomt. Bij de verkennende gesprekken ontstond bij die vier partijen het gevoel dat je eruit gaat komen.”
Toch liep het anders. Het CDA trok na vijf weken de stekker uit de gesprekken. De partij wees onder meer naar betaald parkeren in Vleuten-De Meern, financiële keuzes en veiligheid waar de partijen niet uitkwamen. Van Steeg wil daar inhoudelijk niet al te veel over kwijt: “Daar kan ik niet heel concreet over uitweiden. Maar we verschilden er gewoon in welke keuzes je moet maken. Op bepaalde vlakken was er wel overeenkomst, op bepaalde vlakken ook niet.”
Volgens Van Steeg ontstond het ongemak gaandeweg. “Dat ontstaat in de loop van de tijd. Je merkt dat het op bepaalde onderwerpen niet de kant op gaat waar je naartoe zou willen. Op een gegeven moment hak je die knopen door.”
Het CDA liet weten dat er “onvoldoende inhoudelijke basis en vertrouwen” was om door te gaan. De partij stelde dat op sommige thema’s, zoals woningbouw en investeringen in de stad, wel vooruitgang werd geboekt. Maar op andere dossiers was volgens het CDA onvoldoende ruimte “om recht te doen aan onze kiezers in Utrecht”.
Wiebeligheid
Tijdens het debat in de gemeenteraad kwam vooral de spanning tussen inhoud en vertrouwen naar voren. GL-PvdA’er Mahaar Fattal zei daar dat de partijen in een vergevorderd stadium zaten en dat er op thema’s als wonen en groen al veel was bereikt. Tegelijkertijd zei zij dat niet alle partijen volgens haar steeds in staat waren om stappen te zetten die nodig waren om tot afspraken te komen die standhouden. “Ook in de vijfde week hebben we moeten constateren dat de wiebeligheid eigenlijk niet wegging”, zei Fattal. Volgens haar ontbrak daardoor de duurzame vertrouwensbasis die nodig is om moeilijke besluiten te nemen, niet alleen tijdens de formatie maar ook de komende vier jaar.
Van Steeg herkent dat GL-PvdA naar eigen zeggen ver is gegaan om het CDA binnenboord te houden. “Op een aantal vlakken wel, zeker.” Maar het beeld dat het CDA geregeld zou zijn teruggekomen op eerder gemaakte afspraken, wijst hij van de hand. “Dat herken ik niet. Het is jammer dat er via de wandelgangen wordt gecommuniceerd. Dat is niet goed voor de onderhandelingen.”
Nieuw motorblok
De VVD stelde tijdens het debat op 21 mei kritische vragen over het vervolg. De partij ziet ruimte voor een zogenoemd breed motorblok van D66, VVD en CDA, waar andere partijen bij kunnen aansluiten. Een voorstel om bij nul te beginnen haalde echter geen meerderheid. Van Steeg sluit gesprekken over een andere samenstelling niet uit. “Wij staan altijd open om te praten over coalitievorming.”
De vraag is nu vooral hoe GL-PvdA, D66 en Partij voor de Dieren verder willen. Samen hebben zij met 25 van de 45 zetels nog steeds een meerderheid in de raad. Met het CDA erbij hadden de formerende partijen 28 zetels gehad. Bij de gemeenteraadsverkiezingen werd GL-PvdA de grootste partij met 14 zetels, gevolgd door D66 met 9 zetels en de VVD met 5 zetels. In Vleuten-De Meern, waar betaald parkeren een belangrijk punt is, werd de VVD de grootste partij.
De formateurs Lilianne Ploumen en Victor Everhardt schreven vorige week in een brief aan de raad dat de partijen de pinksterdagen wilden gebruiken voor interne reflectie. Daarna zou worden bekeken “of en hoe” de formerende partijen met elkaar verdergaan.
Pinksterweekend
Na het pinksterweekend is daar nog geen definitief antwoord op. Fattal laat desgevraagd weten dat er nog niets bekend is. “Ik snap die vraag van ‘hoe nu verder’ supergoed. Er is nog niks bekend helaas.” Volgens haar is het wel de bedoeling dat er snel meer duidelijkheid komt. “Onze intentie is wel echt om deze week iets te kunnen laten weten.” Daarmee blijft de Utrechtse formatie voorlopig in de wachtstand. Doorgaan met drie partijen kan getalsmatig, maar roept politieke vragen op over de breedte van de coalitie. Een andere partij laten aansluiten betekent waarschijnlijk opnieuw zoeken naar inhoudelijke overeenstemming én vertrouwen. En juist dat laatste bleek de afgelopen weken toch ook een kwetsbaar onderdeel van de onderhandelingen.a