‘Tuinieren lijkt op schilderen, je bedenkt hoe het eruit gaat zien en dan is het afwachten’
Wie dit seizoen naar de NPO-serie Rust en Vreugd heeft gekeken, heeft er wellicht al een beeld bij: tuindersvereniging De Pioniers in Utrecht-Noordoost. Het tuinpark vormt het decor van de populaire nieuwe dramaserie, maar is ook de plek waar Martine Haxe (78) al 33 jaar met hart en ziel een siertuin onderhoudt. “Als vrouw hoorde je licht werk te doen, werd gedacht.”
(Tekst: Else Marie Vonk / Fotografie: Bas van Setten)
Op haar 46e wandelt Martine voor het eerst het tuinenpark aan de Kögllaan op. De in Hoograven opgegroeide Utrechtse woont dan al 23 jaar in Noordoost en mist een tuin. “Vroeger keken we vanuit onze flat uit over de weilanden richting Houten en ik was altijd op straat en in de weilanden aan het spelen. Daar is mijn liefde voor het buitenleven ontstaan.”
Het idee is om het perceel van 250 vierkante meter samen met haar buurjongen op te knappen, maar ze verricht het meeste werk zelf. Martine laat een foto zien waarop ze in haar eerste jaar in een kort tuinpak en werkschoenen in de dan nog kale tuin staat. “Ik zag er niet uit, maar dat kon me geen bal schelen”, vertelt ze.
Maar niet iedereen dacht daar hetzelfde over. “De andere vrouwen keken in het begin met afschuw naar me. Als ik voor een kop koffie de kantine in kwam, was ik lucht voor ze. Als vrouw hoorde je licht werk te doen en mannen waren er voor de zware klussen, werd gedacht. Op een gegeven moment ging ik me toch aanpassen. Ik vond het niet leuk hoe er tegen me werd gedaan, dus nodigde ik alle vrouwen uit voor koffie en taart.” Gaandeweg krijgt Martine steeds meer waardering, mede dankzij haar kleurrijke bloementuin. “Er stond een zee van bloemen. Ik was er elke dag, ook in de winter. Omdat ik alleen was, kon ik niet op vakantie, omdat ik de tuin moest bijhouden. Inmiddels ben ik bijna 28 jaar samen met Frans. In de zomer slapen we vaker in het huisje in de tuin dan thuis.”
Schilderij
Ruim 30 jaar later bestaat haar tuin nog steeds voornamelijk uit bloemen. “Groenten vind ik veel te ingewikkeld. Dat heb ik een paar jaar geprobeerd, maar bloemen liggen me meer. Mijn favorieten zijn onbetwist de akelei en vingerhoedskruid.” Wel een verschil met vroeger is dat er nu ook veel zogenaamde ‘heesters’ staan. “In het begin wilde ik geen struiken, maar ik ontdekte dat de tuin daardoor in de winter geen bal aan was. Nu heb ik er tientallen. Dat is handig, want ze vragen ook minder onderhoud.” Wat ze zo leuk vindt aan tuinieren? “Vooral de fantasie die erbij komt kijken. In het begin wist ik niks. Ik had nog geen schep. Daarom heb ik een cursus tuinontwerp gevolgd, veel boeken gelezen en veel uitgeprobeerd.” Ze vergelijkt tuinieren met schilderen, iets wat ze meer had willen doen. “Je bedenkt hoe je schilderij eruit komt te zien, zaait het op die manier en dan is het afwachten. Die spanning van wat het wordt, daar geniet ik echt van.”
Rust en Vreugd
Dit seizoen is het complex van De Pioniers, samen met het aangrenzende tuinpark Ons Buiten, een van de opnamelocaties voor de televisieserie Rust en Vreugd. De serie draait om een ogenschijnlijk idyllisch volkstuinencomplex waar het achter de schermen allesbehalve rustig is.
Of Martine zich daarin herkent? “In de serie is alles wat geromantiseerd, maar het is hier wel net een dorp. Nu zitten er allemaal tolerante mensen, maar van vroeger herken ik veel uit de serie Rust en Vreugd. Ik zat jaren geleden in het bestuur, dat alleen uit mannen bestond, en ik kreeg geen poot aan de grond. Toen ben ik eruit gestapt. Ook de scène van de bestuursvergadering, waarbij de bestuursleden zichzelf heel serieus nemen en vanaf een podium anderen toespreken met een microfoon, is herkenbaar. Maar in 33 jaar is er maatschappelijk veel veranderd en daar is de tuinvereniging ook in meegegroeid.”
Psychiatrie
Naast tuinieren zingt Martine graag in een koor. “Zingen is een concurrent van de tuin. Ik ben altijd aan het afwegen wat voor gaat. Zingen doe ik bijna dagelijks, maar de tuin heeft die aandacht ook nodig.” Nu Martine met pensioen is, heeft ze wel meer tijd voor het tuinieren.
Dat is jarenlang anders geweest. In haar werkende leven begint ze na de huishoudschool aan een opleiding tot ziekenverzorgende. Martine komt daarna in de psychiatrische verpleging bij het Willem Arntz Ziekenhuis terecht. “Daar was een kliniek die heel vooruitstrevend was. Er werd met zo weinig mogelijk medicatie gewerkt voor patiënten en er was elke ochtend groepstherapie. Dat had je toen bijna nergens. Maar door een voorval in een soortgelijke kliniek in Den Dolder werd onze kliniek gesloten. Omdat ik met mijn werkervaring ongeschikt was geworden voor de traditionele psychiatrie, wilde ik niet meer in dit werkveld aan de slag.” Ze begint aan een studie jeugdtheater bij een van de voorlopers van de HKU, de Academie voor Expressie door Woord, en tourt daarna met voorstellingen door Nederland. Na verloop van tijd kiest ze toch weer voor de zorg; dit keer als communicatietrainer. Ze geeft onder meer trainingen in communicatie aan zorgverleners die werken in verpleeghuizen.
Burn-out
Maar het werk is pittig en ze vindt vooral rust in haar tuin. “Zodra ik het hek van het tuinenpark binnenliep, viel een last van me af. Daar kwam ik tot rust.” Toch blijkt dat niet genoeg. Haar sterke arbeidsethos en de stevige baan, in combinatie met een neurologische aandoening van rusteloze benen, eisen hun tol. Ze komt in 2000 in een twee jaar lange burn-out terecht. “Ironisch genoeg, want ik gaf ook training in hoe mensen een burn-out konden herkennen.”
Inmiddels is ze ‘hersteld’, maar naar eigen zeggen verdwijnt de schade nooit helemaal. “Je kunt het vergelijken met een batterij die helemaal opraakt. Die werkt ook nooit meer helemaal zoals die ooit deed. Ik merk dat bijvoorbeeld in mijn concentratie. Dat ik zo hard heb gewerkt, is iets waar ik nog altijd spijt van heb.” Dat is ook iets wat ze de jonge generatie wil meegeven: “Let op jezelf. Het leven draait om meer dan werken!” a
