Een wandeling langs beeldhouwwerken van Pieter d’Hont
De historische vereniging Oud-Utrecht maakt voor DUIC wandelingen door de stad, op zoek naar bijzonder erfgoed. Deze keer lopen we door Utrecht op zoek naar beeldhouwwerken van Pieter d’Hont.
Pieter d’Hont werd geboren in 1917 in Hilversum maar groeide grotendeels op in de Utrechtse Rivierenwijk. Zijn vader was timmerman bij de Nederlandse Spoorwegen maar maakte als hobby meubels en speelgoed voor zijn gezin. Hij bracht Pieter de liefde bij voor ambachtelijk handwerk. Pieter ging na de lagere school in de bouw werken maar ontdekte al snel zijn gave voor tekenen en beeldhouwen. Daarom meldde hij zich met goedkeuring van zijn ouders aan bij de Rijksacademie voor Beeldende Kunsten in Amsterdam waar hij leerling werd van professor Jan Bronner. Zijn eerste beeld, de kalkzandsteensculptuur Ontkiemen, kreeg de Zilveren Prix de Rome van 1940 en werd aangekocht door het Utrechtse Centraal Museum. Nog in de oorlog kreeg hij de opdracht voor het maken van een groot beeld Wijsheid dat in 1949 geplaatst zou worden bij de Spinozabrug. Daarvoor had hij een groot atelier nodig dat hij vond in het vestingwerk Manenburg. Daar zou tot aan zijn dood in 1997 zijn atelier blijven en het is dan ook de logische startplaats van onze wandeling.
Manenburg
Het vestingwerk Manenburg heeft zijn toegang in de Doelenstraat en is tegenwoordig regelmatig open voor het publiek. De woning bovenop het bolwerk is het best te bereiken door de poort die aan het Louis Hartlooper complex grenst. Het huis is versierd met een medaillonreliëf uit 1946, getiteld Schilderes en Beeldhouwer, dat in de gevel van Manenburg is geplaatst. Pieter d’Hont’s eerste vrouw Anneke Jansen was schilderes en Pieter maakte dit reliëf en o.a. een grote stenen schouw als dank aan de gemeente Utrecht voor de restauratie van het pand Manenburg 2, waar de beeldhouwer en zijn vrouw meer dan 10 jaar hebben gewoond.
Anne Frank en Trijn van Leemput
We lopen via de Nieuwegracht en de Drift naar het Janskerkhof en komen aan de voorkant van de St.Janskerk uit bij het prachtige beeld van Anne Frank dat d’Hont in 1959 maakte als geschenk van de Utrechtse jeugd aan de stad Utrecht. Het werd op Bevrijdingsdag 1960 onthuld en wanneer je er ook langskomt, er liggen altijd wel bloemen. Vanaf het Janskerkhof vervolgen we onze wandeling naar de Zandbrug aan het einde van de Oudegracht. Daar staat sinds 1995 het standbeeld dat d’Hont maakte van Trijn van Leemput met houweel in de hand. Natuurlijk kent iedereen Trijn als de krachtige vrouw die het initiatief nam tot de sloop van het vijandelijke Kasteel Vredenburg,
We lopen daarna door via de Nieuwekade naar de St. Jacobsstraat waar op de hoek een ander beeld staat van d’Hont. Het is de Merrie met Veulen, die hier in 1969-1970 werd neergezet in opdracht van de Centrale Bank en verwijst naar het nabijgelegen Paardenveld, de vroegere paardenmarkt van Utrecht.
wars door wijk C lopen we verder, steken over bij de Catharijnebrug en gaan via Leidseveer, Westplein en Leidseweg naar de Koningsbergerstraat waar bij de ingang van het Christelijk Gymnasium de bronzen beelden staan van een jongen met een hockeystick en aan de andere kant van een meisje met een schooltas. Ze staan elk op een console waarin de symbolen van de vier evangelisten Mattheüs, Marcus, Lucas en Johannes zijn verwerkt.
SHV en Stadhuis
We vervolgen onze wandeling, langs de Graadt van Roggenweg, het Jaarbeursplein en de Moreelsebrug, totdat we op de hoek van de Rijnkade en Mariaplaats getroffen worden door drie grote muursculpturen op het gebouw van de Steenkolen Handels Vereniging die de werkgebieden van de SHV, Energie, Transport en Mijnbouw, verbeelden.
We lopen weer verder via de Mariastraat en Steenweg naar het Utrechtse Stadhuis, waar allereerst een gigantisch beeldhouwwerk in het oog springt, het timpaan van het Stadhuis. Uit 50.000 kilo Franse zandsteen hakten d’Hont en een collega dit timpaan uit dat 14 meter breed en drie meter hoog is. Het kunstwerk laat van links naar rechts een half liggende vrouw met zwaard en weegschaal zien die gerechtigheid symboliseert, een vrouw met haan, die staat voor waakzaamheid, een hurkende man met scepter en stadswapen, wat staat voor gezag, een hurkende vrouw met slang en palmtak, duidend op voorzichtig beleid en tenslotte weer een half liggende vrouw met kruis, bijbel en sleutels, die het geloof moet verbeelden. Het werk waaraan ruim drie jaar door d’Hont werd gewerkt, werd in 1957 onthuld door de toenmalige Utrechtse burgemeester De Ranitz.
Op de stadhuisbrug vinden we het beeld Meisje op Kermispaard. Dit uitbundige beeld werd in 1986 hier geplaatst ter gelegenheid van 30 jaar Stadsontspanning. Hier eindigt onze wandeling.
Het altijd figuratieve werk van d’Hont zag hij zelf niet als kunst die voor musea was bedoeld, maar als onderdeel van het dagelijkse leven. Waar hij aanvankelijk zijn beelden polijstte, maakte hij later de structuur van de klei onderdeel van de expressiviteit van het kunstwerk. Al zijn werken stralen kracht uit.
Wie denkt dat het complete werk van d’Hont in Utrecht is vermeld in dit artikel heeft het goed mis. Op grond van zijn talloze werken werd d’Hont wel ‘stadsbeeldhouwer van Utrecht’ genoemd. Al zijn werken noemen zou echter buiten het kader van deze wandeling vallen. a
Tekst: Piet van Dijck
