Het is een van de grootste nestkastenprojecten voor gierzwaluwen aan een gebouw in Nederland, maar er zijn geen vogels te bekennen. Aan het Primark en Hudson’s Bay-pand hangen zo’n 300 nestkasten voor gierzwaluwen. De eigenaar van het gebouw, IEF Capital, gaf er al zo’n 300.000 euro aan uit.
300.000 euro aan nestkasten maar nog geen vogel te zien bij gebouw aan Rijnkade
Het is 2016 als de laatste klanten de allerlaatste spullen kopen in de V&D in Utrecht. Na 118 jaar gaat de winkel sluiten en houdt een totale leegverkoop waar duizenden mensen op afkomen. In datzelfde jaar heeft de eigenaar van het pand vergevorderde plannen om het gedateerde gebouw te verduurzamen en te verbeteren. Daar moet wel eerst een zogenaamde natuurtoets voor worden gedaan.
Het blijkt dat er 73 nesten van gierzwaluwen aan het gebouw zitten. Het is onmogelijk om de nesten te behouden tijdens de werkzaamheden. Dit soort nesten mogen echter niet zomaar verwijderd worden. De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland besluit om een ontheffing te verlenen voor het verwijderen, met als voorwaarde dat er 300 nieuwe nestplaatsen terugkomen als de renovatie is afgerond.
(Tekst gaat door onder afbeelding)
[caption id=”attachment_320792” align=”aligncenter” width=”1600”]
2017
Eind 2017 wordt de knoop doorgehakt. De eigenaar van het voormalige V&D-gebouw aan de Rijnkade krijgt een ontheffing op de Wet Natuurbescherming. Een wet die pas een paar maanden oud is, want toen de aanvraag werd ingediend heette het nog de Flora- en Faunawet.
De ontheffing, waarbij de dan lege gierzwaluwnesten weggehaald mogen worden, gaat direct in. Er zitten wel een paar voorschriften aan vast. Een van de belangrijkste; voor eind april 2018 moeten er 300 permanente nestkasten geplaatst worden en in de tussentijd moeten er tijdelijke nestkasten komen. Ook moeten er tot en met 2019 monitoringsrapportages gemaakt worden over de aanwezige gierzwaluwen.
Eigenaar IEF Capital neemt het bureau Ecoquickscan in de arm om het hele project ecologisch en professioneel te begeleiden. Zij komen tot de conclusie dat er geen geschikte nestkasten voorhanden zijn, dus besluiten ze om ze zelf te ontwerpen en te laten maken. Nu, in 2019, hangen alle 300 definitieve en speciaal ontworpen nestkasten er.
Nestkasten
Jaap Langenbach staat regelmatig op het dak van de parkeergarage naast de grote theepot. Turend naar het voormalige V&D-gebouw en de lucht, speurend naar gierzwaluwen. Langenbach is betrokken bij het project vanuit de Werkgroep Gierzwaluwen, een team van vrijwillige deskundigen die de vogels monitoren. Volgens hem is het geen verrassing dat er geen vogels op de nieuwe nestkasten afkomen. “Laten we het maar gewoon zeggen; dit project is mislukt.”
“Wij trokken vorig jaar aan de bel omdat we het al fout zagen gaan. Een van de grootste problemen is het ontwerp van de vele kasten. De 300 kasten zitten in lange rijen aan elkaar, waardoor een individuele kast heel lastig te herkennen is. Hierdoor weten de vogels de individuele kasten niet te vinden en mochten ze dat wel doen, dan ontstaan er direct burenruzies of fouten met het invliegen. Daarnaast hangen de kasten ook aan de wand van het gebouw waar veel zon opstaat, dan wordt het veel te warm daarbinnen.”
Ook gaat het volgens Langenbach mis bij de lokgeluiden. Volgens de ontheffing moeten er verplicht lokgeluiden klinken via speakers, om de vogels naar de nesten te laten komen. “De speakers staan verkeerd gericht en verkeerd afgesteld. De speakers zijn in 2018 alleen opgehangen bij de 50 tijdelijke kasten in plaats van bij de definitieve kasten, waarvan er al 200 aanwezig waren. De speakers hingen eerst op de verkeerde plaatsen, het lokgeluid is lang niet luid genoeg en ontbreekt op de zuidoostzijde.”
Aan de andere kant werd er weer geklaagd door omwonenden over geluidoverlast door deze lokgeluiden en moest het geluid op gepaste tijden zachter worden gezet.
Aantal
Langenbach betwijfelt ook sterk of er wel überhaupt 300 nestkasten nodig waren. Hij denkt namelijk niet dat er ooit 73 nesten hebben gezeten, waarop het totale aantal nestkasten is gebaseerd. “De daarbij behorende aantallen vogels zijn bij lange na niet gezien rond de locatie. Door die beginfout werden te veel kasten nodig, ontstond het probleem met de levertijd en vervolgens de mindere kwaliteit van het eigen ontwerp en tenslotte de dicht opeen gepakte rijen van 30 bij 3 kasten.”
(Tekst gaat door onder afbeelding)
[caption id=”attachment_320794” align=”aligncenter” width=”1024”]
Niet alleen Langenbach uit kritiek op het project. De provincie Utrecht, die na het ingaan van de Wet Natuurbescherming moet controleren of alles wel vlekkeloos verloopt, is niet overal tevreden over. Zo moet er elk jaar een monitoringsrapportage over de kasten en de vogels worden aangeleverd door de eigenaar van het gebouw. Toen de provincie het document vorig jaar in handen kreeg, was dit volgens hen onder de maat. Daarop zijn in mei van dit jaar de eisen aangescherpt. Hier tekent de eigenaar echter bezwaar tegen aan, en er komt na de zomer nog een hoorzitting. Tot die tijd wil de provincie de rapportage ook niet openbaar maken of uitweiden over de vermeende tekortkomingen.
Jammer
Ecoloog Haico van der Burgt van Ecoquickscan wordt in 2016 ingehuurd door IEF Capital om het project te leiden. Hij vindt het voorbarig om het project als niet geslaagd te bestempelen. “Natuurlijk vind ik het jammer dat er geen vogels te bekennen zijn. We hebben in samenspel met de eigenaar van het pand er alles aangedaan om de vogels weer terug te krijgen, maar ze lijken nog niet te komen.”
Van der Burgt pareert de kritiek van Langenbach over de door hem ontworpen nestkasten: “Ik ken de theorie dat het te veel kasten naar elkaar zijn, maar ik weet dat niet zo zeker. Ook bij andere projecten, waar wel vogels nesten, zitten de ingangen van de individuele kasten vlak naast elkaar. Daarnaast voldoen de kasten gewoon aan de gangbare maatvoeringen.” Maar hoe kan het dan dat de vogels vooralsnog geen interesse tonen? “We moeten het veel breder in de stad bekijken. Nu zitten de vogels wellicht ergens anders en als daar weer gebouwd gaat worden, kan het zijn dat ze naar deze kasten komen.”
De ecoloog benadrukt ook dat hij te maken heeft met alle verschillende aspecten van verbouwingen. “Dat moet wel allemaal samenkomen. Daarom is er ook vertraging opgelopen in het ophangen van de kasten.” Nadat de Werkgroep Gierzwaluw aan de bel trok zijn er wel extra luifels aangebracht aan een zijde van het gebouw, boven de nestkasten. “Hiermee moet de temperatuur in de kasten aantrekkelijker worden voor de vogels.” In een eerder stadium werden de nestkasten al geïsoleerd om te voorkomen dat de vogels het te koud zouden krijgen binnen.
(Tekst gaat door onder afbeelding)
[caption id=”attachment_320791” align=”aligncenter” width=”1600”]
De eigenaar van het gebouw heeft los van alle tijd en aandacht al zeker 300.000 euro uitgegeven aan het gierzwaluwproject. De verantwoordelijke directievoerder Marcel Quint voert het woord. “Wij hebben echt alles gedaan wat de wet en het bevoegd gezag ons in deze heeft gevraagd en werken met partijen goed samen om dit project tot een succes te maken. Je moet je wel realiseren dat er in het hele gebied heel veel veranderd is. Er is nu veel meer (menselijke) activiteit als gevolg van bijvoorbeeld nieuw gebouwde appartementen, kantoren en de grote uitbreiding van Hoog Catharijne. Wellicht willen de vogels er gewoon niet meer zitten. Of ze houden gewoon niet van de prachtige nestkasten die wij voor deze vogels hebben ontworpen maar zoeken ze gewoon een nestgat in een gevel op een rustige locatie.”
Hoorzitting
Dit jaar moet nog een tweede monitoringsrapportage worden aangeleverd bij de provincie. Hoe deze er precies gaat uitzien, is nog niet helemaal bekend. De hoorzitting over het invoeren van de strengere eisen moet namelijk nog plaatsvinden. Dit is gepland na de zomer. Volgens ecoloog Van der Burgt komt het verschil van inzicht over de monitoringsrapportage doordat de eisen ondertussen werden aangepast. “De wetgeving is de afgelopen jaren aangepast. Eerst was het bevoegd gezag het Rijk en nu de provincie Utrecht. Die willen er ook weer wat van vinden.”
Alle partijen vinden het in ieder geval jammer dat er geen vogels te bekennen zijn. Met het vertrek van V&D en de komst van Primark en de Hudson’s Bay veranderde niet alleen het winkelaanbod maar ook de woning van diverse vogels. Het is afwachten of ze ooit nog terugkomen.
