Het wordt een wijk zoals er geen andere is in Nederland: Merwede. In deze groene en volledig autovrije buurt in Utrecht moeten straks 12.000 mensen wonen. Een flinke opgave.
Een rondje om de nieuwe stadswijk Merwede: Ruimte voor 12.000 inwoners in een autovrije wijk
Het plan voor het rechthoekige voormalige bedrijventerrein dat de gemeente Utrecht begin januari heeft gepresenteerd toont de nieuwe toekomst van de stad. De wijk is onderdeel van de Merwedekanaalzone, een groter gebied waar nog veel meer bewoners komen. Dit is niet alleen het grootste bouwproject van Utrecht voor de komende jaren, maar drukt ook een stempel op de stad zoals eerdere ‘nieuwe’ wijken als Kanaleneiland en Leidsche Rijn.
Het is ongeveer duizend meter fietsen, van de Socratesbrug naar de Balijebrug. Hier moet, tussen de Kanaalweg en de Europalaan, de nieuwe wijk Merwede komen. Aan het begin van deze kilometer, net voorbij de Socratesbrug is er aan de linkerzijde al een glimp te zien van de vele nieuwe bewoners die er gaan komen. De torens van Lux et Pax en daarachter City Campus Max zijn de voorlopers van de buurt en behoren ook niet tot het huidige moderne plan. Verder fietsend is de oude omgeving te zien, grote stalen hekken sluiten een bedrijventerrein af waar voorbijgangers niks te zoeken hebben.
Iets verderop langs het kilometerslange fietspad blikt de tijdelijke creatieve broedplaats Kanaal30 al verder vooruit. Hier sprak minister-president Mark Rutte in november al zijn lof uit over de plannen voor de nieuwe duurzame stadswijk. Want de wijk moet naast autovrij ook een van de duurzaamste van Nederland worden. Zo moeten de daken voor de helft voorzien worden van beplanting en de andere helft van zonnepanelen. Ook moet de grootste warmte-koudeopslag van het land onder de wijk te komen te liggen, wordt de wijk geheel gasvrij en wordt er gebruikt gemaakt van warmtepompen. Naast duurzaam moet er vooral weinig energie gebruikt gaan worden.
Kanaal
Aan de andere zijde van het fietspad is het water. Het Merwedekanaal is de natuurlijke grens van het nieuwbouwgebied en naamgever van de Merwedekanaalzone. Het water is het thuis van zwemmers, schaatsers, roeiverenigingen en woonbootbewoners. Grote spandoeken trekken de aandacht: ‘Geen extra bruggen; omfietsen is net zo vlug’. Zoals bij alle grote bouwprojecten is er ook rondom Merwede al een flinke strijd gevoerd en daar zal voorlopig nog geen einde aan komen. Volgens de gemeente moeten er extra bruggen over het water komen om de nieuwe wijk bereikbaar te maken.
De duizenden nieuwe bewoners in de autovrije wijk moeten lopend en fietsend de wijk in en uit kunnen. Recent onderzoek laat zien dat er minimaal twee bruggen nodig zijn. Om deze mogelijk te maken zullen er waarschijnlijk een aantal woonboten moeten sneuvelen; voor de bewoners een bittere pil.
Mobiliteit speelt sowieso een essentiële rol in het plan. Utrecht gaat de komende jaren veel drukker worden, er worden heel veel huizen gebouwd. Het gevaar is dat de stad vastloopt met al die nieuwe Utrechters. Daarom wordt er in het plan ingezet op vervoerswijzen die minder ruimte innemen, zoals lopen en fietsen.
De 12.000 inwoners van Merwede kunnen geen auto voor de deur parkeren, liever ziet de gemeente dat ze helemaal geen auto hebben of op afstand parkeren. Mensen die in Merwede willen wonen moeten zich hier bewust van zijn en er ook echt voor kiezen. Het openbare gebied wordt autovrij, fietsers moeten makkelijk de omliggende wijken kunnen bereiken en er komen speciale plekken waar deelauto’s, bakfietsen en deelbusjes staan. Aan de randen komen een aantal parkeergarages waar plek is voor 1800 auto’s, waarvan 300 deelauto’s. Daarnaast liggen er om de wijk haltes voor openbaar vervoer waar mensen kunnen in- en uitstappen en wordt er rekening gehouden met het doortrekken van de tram.
Verder fietsend over de Kanaalweg ontnemen hoge bomen het zicht op de busremise. Een van de huidige grote afnemers van vierkante meters in het gebied, maar in de toekomst volledig verdwenen. Net als tal van andere grote bedrijven die al vertrokken zijn. De bomen zullen blijven staan en krijgen zelfs meer groen om zich heen. Parallel aan het huidige fietspad komt het Merwedepark. In de wijk moet zoveel mogelijk groen komen.
In het plan wordt gesproken over een Groen Dwaalspoor door straten en pleinen. Dit spoor moet ook doorlopen naar de andere delen van de Merwedekanaalzone. In een van die delen wordt al gebouwd. Aan het eind van het fietspad wordt de wijk begrensd door de Koningin Wilhelminalaan. Over de weg heen verrijst de Wilhelminawerf en ook het oude Defensieterrein is klaar om bebouwd te worden.
Fietsers die de weg rond de toekomstige wijk volgen, komen op de hoek van de Kanaalweg en de Koningin Wilhelminalaan een oud gebouwencomplex tegen. De gemeente is al sinds 2004 eigenaar van het terrein van de Onderlinge Pharmaceutische Groothandel (OPG) en was toen al bezig met de ontwikkeling van de nieuwe wijk. In afwachting van de nieuwbouwplannen zijn de gebouwen van het OPG-complex de afgelopen jaren tijdelijk verhuurd. Onder meer Boulderhal Sterk, Circus Diedom en Skatepark Utrecht zijn te vinden in een van de panden van OPG. Dit pand gaat, zoals veel in het gebied, tegen de vlakte, maar wanneer precies is nog niet bekend.
De gemeente ziet deze initiatieven overigens wel graag terugkomen in de nieuwe wijk. Merwede moet namelijk geen slapende woonwijk worden, maar een stadswijk waar veel voorzieningen te vinden zijn: een wisseling van rustige woonbuurten en drukke ontmoetingspunten. De kop van het gebied, tegen de Koningin Wilhelminalaan, moet zo’n gebied worden waar plek is voor creatieve bedrijvigheid. Ook voor scholen, hotels en supermarkten is ruimte in het plan voor Merwede.
Merwede in het kort
- Auto- en gasvrije stadswijk
- 12.000 bewoners
- 200 gebouwen
- 17 bouwblokken
- 1800 parkeerplaatsen in garages
- 300 deelauto’s
- Alle daken bezet met beplanting of zonnepanelen
- Alle voorzieningen in de wijk
- Twee stadspleinen
Hoogbouw
Verder langs de rondweg om de wijk, op de hoek van de Koningin Wilhelminalaan en de Europalaan is ruimte voor het hoogste gebouw van het gebied, tot maximaal 100 meter hoog. Om veel mensen op een klein stukje stad te huisvesten zijn flats nodig. De gemeente spreekt zelf van een coulissestad; veel verschillende gebouwen met verschillende hoogtes. Een verspringend dakenlandschap. Er moeten ruim tweehonderd gebouwen in het gebied komen verdeeld over zeventien bouwblokken.
De gebouwen zullen rondom binnentuinen staan en op straatniveau moet het levendig worden. In het plan kiest de gemeente ervoor om meer hoogbouw te bouwen langs de Europalaan, en richting het kanaal de hoogte te laten afnemen. Meer dan de helft van het aantal woningen bestaat uit betaalbare huur en koop: 30 procent sociale huur, 25 procent middensegment en de rest is vrije sector.
Nu fietsen er maar weinig mensen in het donker over de Europalaan, dit is in de avond de werkplek van prostituees. De tippelzone gaat in de toekomst sluiten want dit beroep past niet in het nieuwbouwplan, net als de doe-het-zelvers die voor de Praxis komen. Ook die gaat sluiten en de Europalaan wordt heringericht. De honderden bewoners van het naastgelegen City Campus Max kijken de komende jaren uit over een van de grootste bouwputten van de stad en naar de opbouw van de wijk van de toekomst.
[caption id=”attachment_229792” align=”aligncenter” width=”1060”]
Merwede in ontwikkeling
Het plan klinkt mooi: een duurzame, autovrije en groene stadswijk waar bewoners uit alle lagen van de samenleving wonen. Maar het is natuurlijk nog maar een plan. Officieel heet het document dat nu gepresenteerd is het Voorlopig Ontwerp Stedenbouwkundig Plan (VOSP). Dit is een beleidsdocument dat de gemeente samen heeft gemaakt met grondeigenaren, ontwikkelaars, omwonenden, ondernemers en architecten die met het gebied te maken hebben. Het VOSP is een vervolgdocument op, en al een stuk concreter dan, de Omgevingsvisie. Zoals de naam al aangeeft is het huidige plan een voorlopig ontwerp. Dit plan ligt nu ter inzage en iedereen mag erop reageren. Na verwerking van de inspraak wordt het plan aangepast en voorgelegd aan de gemeenteraad. Dat moet in de tweede helft van 2020 gebeuren. Het Stedenbouwkundig Plan geeft niet exact weer hoe Merwede er straks uit gaat zien, maar is een voorbeelduitwerking. Per bouwblok volgt de komende jaren een uitgewerkt plan dat door verschillende architecten gemaakt gaat worden. Het Stedenbouwkundig Plan is hiervoor het kader, een globaal ontwerp met spelregels. Het moet ook flexibel genoeg zijn om te kunnen aanpassen als dat de komende jaren nodig is.
