Honderd jaar geleden bevond zich in het gebouw waar nu de afdeling Bestuurs- en Organisatiewetenschappen (USBO) van de Universiteit Utrecht zit het Physisch Laboratorium. Op aandringen van niemand minder dan Buys Ballot werd dat laboratorium in 1875 gebouwd om ruimte te bieden aan het toenemende aantal studenten natuurkunde in die tijd. In 1922 werd het uitgebreid, waarbij Bijlhouwerstraat 6 en 8 werden samengevoegd.
Van laboratorium naar USBO: honderd jaar Bijlhouwerstraat 8 in Utrecht
Buys Ballot was zoals bij velen bekend een meteoroloog en had eigenlijk niet zoveel met de experimentele natuurkunde. Toch drong hij in 1868 al aan op de bouw van een nieuw natuurkundig laboratorium voor wat toen nog de Rijksuniversiteit Utrecht heette. Het nieuwe laboratorium was nodig omdat er eind negentiende eeuw een forse toename was van het aantal studenten natuurwetenschappen aan de universiteit. In 1875 werd het laboratorium in samenwerking met Rijkswaterstaat gebouwd aan de Bijlhouwerstraat.
Tekst loopt door onder de afbeelding [caption id=”attachment_390800” align=”alignnone” width=”5133”]
Het Physisch Laboratorium, ca. 1876 of 1877. Bron: C. Marcussen, collectie Het Utrechts Archief.[/caption]
Uitbreiding
Ook het nieuwe laboratorium van Buys Ballot werd al snel te krap, waardoor er uitbreiding nodig was. Onder leiding van de toenmalige directeur, dr. Leonard Salomon Ornstein, werd in 1922 een aanbouw gemaakt. Hiermee werden de Bijlhouwerstraat 6 en 8 samengevoegd.
Tekst loopt door onder de afbeelding [caption id=”attachment_390801” align=”alignnone” width=”2066”]
Het Physisch Laboratorium in 1926, met aanbouw. Bron: Collectie Het Utrechts Archief.[/caption]
Ornstein zou later tijdens de Duitse bezetting de toegang ontzegd worden tot zijn eigen gebouw omdat hij Joods was. Nog geen jaar later stierf aan een hartkwaal. Studenten en collega’s waren enorm aangedaan door het lot van Ornstein.
Johannapolder
Door de toeloop van steeds meer studenten natuurkunde en een steeds verdere specialisatie van de opleiding verhuisde de faculteit Natuurkunde tussen 1963 en 1973 naar de wat toen nog de Johannapolder heette, later de Uithof werd genoemd en nu bekend staat als het Utrecht Science Park.
Daarna heeft het gebouw dienstgedaan als tijdelijk onderdak voor verschillende afdelingen van de universiteit. In 1998 werd de afdeling Bestuurs- en Organisatiewetenschappen opgericht. Hoogleraren en oprichters Mark Bovens en Paul Verweel wilden graag een kleinschalige opleiding met een eigen gebouw. Zo kwam de Bijlhouwerstraat 8 in beeld. Sinds 2000 zit de afdeling op deze locatie.
Tekst loopt door onder de afbeelding [caption id=”attachment_390803” align=”alignnone” width=”1920”]
Het huidige pand aan de Bijlhouwerstraat en onderkomen van de USBO. Bron: Het Utrechts Archief.[/caption]
Toekomst
Inmiddels is ook de afdeling Bestuurs- en Organisatiewetenschappen zodanig gegroeid dat het gebouw enigszins uit zijn voegen begint te barsten. Zodoende is er nu een discussie gaande of ook de USBO ergens anders ondergebracht moet gaan worden. De toekomst zal uitwijzen wat voor bestemmingen het monumentale pand aan de Bijlhouwerstraat nog gaat krijgen.
