Vandaag precies 97 jaar geleden, op zondag 13 oktober 1929, was in Utrecht één onderwerp hét gesprek van de dag: Graf Zeppelin. Het gigantische luchtschip, afkomstig uit Duitsland, kwam vanuit Amsterdam over de Domstad heen gevlogen en trok enorm veel bekijks. Duizenden Utrechters stonden op straat, daken en pleinen, allemaal met hun blik op de lucht gericht. Het gevaarte vloog vlak langs de Domtoren en maakte er zelfs een ronde omheen. Kranten spraken die dag van een wonder.
Hoe het ‘wonder’ Graf Zeppelin exact 97 jaar geleden Utrecht op zijn kop zette
De komst van Graf Zeppelin (ook wel LZ127), vernoemd naar ontwikkelaar graaf Ferdinand von Zeppelin, was van tevoren al breed aangekondigd. De zeppelin zou op zondag 13 oktober een tocht boven Nederland maken en langs de route ook Utrecht aantikken. Aan boord zaten zo’n 20 passagiers.
Het Utrechtsch provinciaal en stedelijk dagblad schreef op de dag van de vaart dat de zeppelin tussen 10 en 2 uur ‘s middags in de stad werd verwacht, nadat het in Amsterdam zou zijn geweest.
Rondje om de Dom
Het dagblad doet ook een opmerkelijke aankondiging. Een lezer met “blijkbaar goede relaties in Friedrichshafen” zou een speciaal verzoek hebben ingediend bij “betrokken autoriteiten”. De persoon in kwestie had volgens de krant gevraagd of de Zeppelin een rondje om de Dom mocht vliegen en daarop een “zeer goedgunstig antwoord” ontvangen. De krant nam daarom met “vrij groote zekerheid” aan dat de Zeppelin “deze bij uitstek interessante manoeuvre boven onze stad zal maken”.
Het Algemeen Handelsblad schrijft diezelfde dag ook dat de commandant van de Graf Zeppelin (Hugo Eckener) aan de ‘Directeur van de Vereeniging voor Vreemdelingenverkeer’ heeft bevestigd dat het bij bezoek aan de stad “eenmaal om den Dom zal cirkelen”.
Vanwege de verwachte grote publieke belangstelling zou de Domtoren op de dag van de vaart uit voorzorg worden gesloten voor bezoekers, meldt De Telegraaf op 9 oktober 1929.
Veel bekijks
Zondag 13 oktober is het zover: “Uit de nevige verte, ongeveer boven Breukelen-Nieuwersluis doemde een half verlichte, zilverglanzende schijf op”, schrijft De Utrechtse Courant. Rond 12 uur ‘s middags zweeft de Graf Zeppelin daadwerkelijk boven Utrecht en trekt, zoals verwacht, enorm veel bekijks.
De Nieuwe Utrechtsche Courant spreekt, in de krant van maandag 14 oktober 1929, van “reusachtige belangstelling” en “een geestdriftige menigte op daken en pleinen”. De straten zouden zwart hebben gestaan van de mensen.
Ook de Utrechtsche Courant schrijft over een enorme menigte: “Auto’s stopten. Wandelaars bleven midden op den rijweg staan. Alle gesprekken verstomden, cafés liepen leeg en zelfs het bedienend personeel kwam op den weg.” De tocht van de zogenoemde “blauwgrijze sigaar” over Utrecht duurde volgens de krant een kwartier, als onderdeel van een ruim zes uur durende tocht over heel Nederland.
Ook buiten de provincie wordt aandacht besteed aan het bijzondere fenomeen in Utrecht. De Dagblad van Noord-Brabant deelt op 16 oktober 1929 een foto van de Zeppelin bij de Dom.
Tekst loopt door onder afbeelding
Volgens De Nieuwe Utrechtsche Courant vloog het luchtschip die dag op een hoogte van slechts 200 meter over de stad. De Utrechtsche Courant spreekt van 300 meter. Ook benadrukt De Nieuwe Utrechtse Courant het enorme geronk van de motoren dat in de stad te horen was.
Op de Domtoren, die dus werd gesloten voor publiek, was volgens de krant alleen het zogenoemde ‘puikje’ aanwezig: leden van het college van b&w, de gemeenteraad en andere autoriteiten. Bij het naderen van de zeppelin werden daar de Nederlandse en Duitse vlag en de vlag van Sint Maarten gehesen.
Tekst loopt door onder afbeelding
Het “wonder”, zoals de kranten het beschreven, koerste uiteindelijk inderdaad een ronde om de Dom. Er zouden “duizenden en duizenden” mensen hebben toegekeken. De zeppelin werd al zwaaiend met hoeden en zakdoeken begroet.
Na Utrecht vloog het luchtschip volgens de Utrechtsche Courant verder richting Doorn en eindigde uiteindelijk in Nijmegen. Videobeelden van de vlucht zijn bewaard in de Schatkamer van Beeld & Geluid.
Graf Zeppelin
De Graf Zeppelin steeg in 1928 voor het eerst op. Het enorme luchtschip was ruim 235 meter lang en vervoerde passagiers in alle luxe, meldt Quest. Vanaf augustus 1929 vloog de Graf Zeppelin zelfs de wereld rond. Overal waar hij verscheen, kwamen grote groepen mensen kijken.
De Graf Zeppelin maakte uiteindelijk tientallen vluchten. Na een grote ramp met de zeppelin Hindenburg in mei 1937, waarbij tientallen mensen om het leven kwamen, werd de Graf Zeppelin volgens Geschiedenis Magazine uit de vaart gehaald. In 1940 werden alle zeppelins gesloopt en gerecycled in de oorlogsindustrie van de nazi’s.
Een zeppelin is gevuld met waterstof, wat het mogelijk maakt om te zweven. Anders dan een gewone luchtballon heeft een zeppelin motoren en kan hij bestuurd worden, zodat hij zelf zijn richting kan bepalen.
