Lopend over de Steenweg in hartje Utrecht vallen er tegenwoordig een paar dingen op. Natuurlijk de relatief lege straten, want de winkels en horeca zijn grotendeels gesloten. Maar daarnaast staan er ook een hoop panden leeg, dat worden er steeds meer en dat is niet de bedoeling. Het is namelijk slecht voor de stad. De levendigheid moet terugkomen, leegstaande panden moeten tijdelijk onderdak bieden aan verschillende activiteiten en het aanbod moet meer divers worden. Er ligt een heus plan van aanpak om de leegstand aan te pakken. Wat houdt dit precies allemaal in?
De leegstand in de binnenstad van Utrecht wordt een probleem, maar er is een plan
Het Utrechtse centrum is een plek waar inwoners en bezoekers uit de regio graag komen, elkaar ontmoeten en waar bewoners zich thuis voelen. Maar er is de afgelopen periode iets aan de hand, de leegstand neemt toe en men maakt zich zorgen om verschraling van het aanbod. Monocultuur, waarbij het soort winkels niet meer goed aansluit bij wat inwoners en bezoekers juist willen zien, neemt toe.
Belangrijke oorzaken voor de structurele leegstand zijn faillissementen van verschillende winkelformules, wegtrekken van winkels uit deze straten naar Hoog Catharijne, concentratie van winkelformules in minder filialen en de negatieve effecten van online winkelen. De snel oplopende en langdurige leegstand heeft uiteraard ook te maken met de effecten van de coronamaatregelen.
Daarbij speelt ook dat toeristen en bezoekers juist deze straten steeds minder bezoeken
De gemeente Utrecht, Centrummanagement Utrecht (CMU) en Vereniging van Commercieel Onroerend goed eigenaren Utrecht Centrum (VCOC) hebben een plan met de titel Morgen Mooier Maken gepresenteerd om de problemen in de binnenstad aan te pakken. De focus ligt in eerste instantie op de kern van het winkelgebied: de Steenweg, Bakkerstraat en Lange Elisabethstraat. Volgens het plan hebben deze straten te maken met bovengenoemde problemen. Daarbij speelt ook dat toeristen en bezoekers juist deze straten steeds minder bezoeken.
In het kernwinkelgebied stonden in november 2019 nog 29 panden leeg, eind 2020 was dit opgelopen tot 40. Ook beschrijft de gemeente de toekomst waarin veel ondernemers over een paar maanden de deuren moeten sluiten omdat het geld op is.
Maar wat moet er gebeuren?
Eigenlijk moet de identiteit van het centrum verder gaan veranderen. Waar het winkelgebied jaren een plek was waar je heen ging om te winkelen, moet het een plek gaan worden waar je ook wil verblijven als je niet per se iets moet kopen. Hiervoor moeten de typische winkelstraten als Steenweg, Bakkerstraat en Lange Elisabethstraat dus veranderen in straten met winkels én andere voorzieningen. In het plan Morgen Mooier Maken staat het in het Engels omschreven als een verandering van place to buy naar place to be. Naast winkels moet er ruimte komen voor horeca, werk- en ontmoetingsplekken, diensten, ontspanning, groene verblijfsruimten, kunst en cultuur of sport.
Kunst, pop-ups van de creatieve maakindustrie, ambacht, nieuw ondernemerschap, culturele evenementen tot ‘een dag van de wijk’
Wat staat er dan precies in het plan? Eigenlijk wordt er onderscheid gemaakt tussen korte termijnplannen en projecten die meer voor de middellange en lange termijn bedoeld zijn. Op korte termijn willen de partners met name de levendigheid in die straten terugbrengen waar nu leegstand van winkelpanden het straatbeeld versombert. Hierbij kan gedacht worden aan tijdelijke activiteiten die in leegstaande panden of in de directe omgeving van deze panden plaatsvinden. Dit kan variëren van kunst in de openbare ruimte, pop-ups van de Utrechtse creatieve maakindustrie, ambacht, nieuw ondernemerschap, culturele evenementen tot ‘een dag van de wijk’, waarin een Utrechtse wijk zich in het centrum presenteert aan de hele stad.
Lange termijn
De komende tijd moet er dus plek komen voor dit soort initiatieven in de leegstaande panden. Dat is van tijdelijke aard. Daarom hebben ze ook doelstellingen voor de langere termijn opgesteld. Dan moet je vooral denken aan structurele oplossingen om de binnenstad een meer divers karakter te geven. Omdat de vastgoedeigenaren er natuurlijk ook wat op moeten verdienen zijn tijdelijke pop-up-initiatieven op de lange termijn namelijk niet het meest gunstige. De gemeente noemt ook als voorbeeld om meer woningen op de bovenste etages te bouwen zodat de ruimtes op straatniveau anders ingevuld kunnen worden en er zodoende toch nog genoeg geld kan worden verdiend met de panden.
400.000 euro
De gemeente Utrecht, Centrummanagement Utrecht en Vereniging van Commercieel Onroerend goed eigenaren Utrecht Centrum gaan zelf het een en ander organiseren, maar benadrukken ook dat ze het moeten hebben van initiatiefnemers in de stad die mooie plannen hebben. Er is een bedrag van 400.000 euro beschikbaar gesteld. Het grootste gedeelte moet als subsidie gaan naar partijen die wel mooie plannen hebben en daar een steuntje in de rug voor kunnen gebruiken.
Voorbeelden van dat soort plannen: tijdelijke invulling van winkels, nieuwe vormen van creatief en innovatief ondernemerschap en toevoegen van maatschappelijke functies op het gebied van onderwijs en zorg binnen het winkelgebied. De website startinhethart.nl is een verzamelplek van leegstaande panden, maar er worden ook succesverhalen gedeeld.
Wethouder Klaas Verschuure: “De binnenstad moeten we koesteren omdat die het hart vormt van onze stad, voor bewoners, ondernemers en bezoekers. We constateren, ook als gevolg van de coronacrisis, een toenemende leegstand van winkelpanden en dat baart zorgen. Tegelijkertijd zien we ook dat de vastgoed-, retail- en woningmarkt verandert. Dat alles bij elkaar vraagt een gezamenlijke aanpak. De samenwerking met bewoners en partners in de binnenstad laat zien hoe we elkaar kunnen versterken.”
Reactie op het plan van fractievoorzitter PvdA Rick van der Zweth
Jij vroeg in januari om een plan van aanpak om de leegstand in Utrecht aan te pakken. Waarom vind jij dit belangrijk?
Utrecht heeft een prachtig centrum. Dat moeten we zo houden en daarvoor is het noodzakelijk de leegstand en mogelijke verloedering tegen te gaan. Zeker nu gedurende corona, maar dit speelt eigenlijk al langer: excessieve huren en concurrentie van online aankopen hebben een grote impact op de Binnenstad. Nu de leegstand aanpakken geeft ons de kans te zorgen voor een divers centrum waar niet alle winkels op elkaar lijken.
In hoeverre ben je tevreden met het plan zoals dat er nu ligt?
Er zitten goede dingen in het plan: ruimte voor kunst, cultuur en andere maatschappelijke functies. En op de langere termijn wordt gekeken naar meer mogelijkheden voor werkplekken en woonfuncties boven de winkels. Goed om dit mogelijk te maken en makers te steunen, maar we moeten niet met publiek geld grote vastgoedketens gaan steunen die eerder die excessieve huren opstreken.
Oké, het papieren plan is er, er is een potje geld beschikbaar gesteld, maar wat nu? Zijn we nu klaar?
Nee, het is zaak dat ook echt op de korte termijn iets gebeurt. Als de stad - eindelijk - weer van het slot af gaat, moeten de eerste resultaten al zichtbaar zijn. Het is verder van belang dat het geld zo veel mogelijk ten goede komt van makers of maatschappelijke initiatieven die iets moois voor ons centrum kunnen doen. Het gemeenschappelijk geld moet niet via een omweg bij de grote vastgoedeigenaren terechtkomen.
