DUIC Krant: “Soms voel ik mij net de bondscoach”

In de snelst groeiende stad van Nederland is mobiliteit altijd een groot en veelbesproken vraagstuk. Hoe wordt omgegaan met leefbaarheid ten opzichte van bereikbaarheid, luchtkwaliteit versus gemak en energieverbruik naast ondernemerschap? Iedereen heeft ermee te maken en iedereen heeft er een mening over. "Ik voel mij soms een bondscoach", zegt wethouder van Verkeer & Mobiliteit, duurzaamheid en milieu Lot van Hooijdonk. "Maar gelukkig hebben we een redelijk progressieve bevolking en kunnen we dingen doen die in andere steden ingewikkelder zijn."

Lot van Hooijdonk komt zoals verwacht op de fiets naar het interview. De fiets wordt in de stalling op de Mariaplaats gezet en ze wandelt naar het afgesproken koffietentje op de hoek. Ontspannen bestelt ze een kop thee en gaat er eens goed voor zitten. "Zeg maar ‘je’ hoor", zegt ze al snel. Dan doen we dat. Van Hooijdonk oogt relaxt en overtuigd van haar visie. Die wil ze dan ook graag nog eens toelichten.

[caption id="attachment_209670" align="alignleft" width="300"] De milieuzone in Utrecht.[/caption]

Je zei eens ervan overtuigd te zijn dat het grootste probleem van de 21ste eeuw met duurzaamheid heeft te maken. Sta je daar nog steeds achter?
"Het is een uitspraak uit een andere tijd en ik zou het nu niet meer zo zeggen. Als je uitzoomt gaat duurzaamheid vaak niet direct over de levens van mensen. Levensbehoeften gaan eerder over veiligheid, eten op tafel, werk hebben en een zinvol leven leiden. Zelf ben ik historica en als je bedenkt hoe in de toekomst naar deze periode zal worden teruggekeken, denk ik dat we ons op een kantelpunt begeven. De aarde kan goed zonder ons, maar wij niet zonder de aarde. Een tegeltjeswijsheid, maar wel waar."

Als je dan weer inzoomt, wat zijn de grootste problemen op het gebied van duurzaamheid waar Utrecht mee te maken heeft?

"Luchtkwaliteit is een bekend probleem. Kijkend naar de kaart van Europa zijn twee grote rode vlekken te zien. Eén boven Noord-Italië en één boven Nederland en Vlaanderen. Je kunt niet kiezen welke lucht je inademt, maar het is een belangrijke oorzaak van gezondheidsklachten. Een ander en minder bekend probleem is geluidsoverlast, het is bewezen dat slaapverstoring schadelijk is. Het grote voordeel van Nederland is dat we een fietscultuur hebben. Een vervoersvorm waar de lucht niet slechter van wordt en die geen geluidsoverlast met zich meebrengt.

[caption id="attachment_209667" align="aligncenter" width="683"] Lot van Hooijdonk op de fiets bij de Mariaplaats.[/caption]

Hoe belangrijk is de fiets dan voor mobiliteit in de stad?

"Bij het kabinet is er jammer genoeg maar weinig gevoel voor hoe serieus fietsen, maar trouwens ook lopen, is als vervoersmiddel in een stedelijke omgeving. Uit onderzoek blijkt dat 60 procent van de Utrechters de fiets neemt naar de binnenstad. Daarnaast is de fiets veel meer dan alleen een vervoersmiddel. De fiets is ook een emancipatiemachine. Vergelijk jongeren in Nederland eens met jongeren in de Verenigde Staten. In de VS moeten jongeren wachten tot ze hun rijbewijs hebben voor ze zich los kunnen maken van hun ouders, onze jongeren springen op hun twaalfde op de fiets en gaan hun eigen gang. Of wat dacht je van vrouwen die niet gewend zijn om te fietsen? In Utrecht kunnen deze vrouwen fietslessen volgen. Vorige week deelde ik nog de fietsdiploma’s uit. Deze vrouwen kunnen zich ineens gemakkelijk door heel Utrecht verplaatsen. "

"De aarde kan goed zonder ons, maar wij niet zonder de aarde. Een tegeltjeswijsheid, maar wel waar"

Morten Kabell, de wethouder van Kopenhagen (wereldfietsstad 2015-2016) zegt dat de fiets niet het doel is, maar het middel om mobiliteit en leefbaarheid in de stad te vergroten. Ben je het daarmee eens?

"Heel erg. Mensen die automatisch de fiets pakken, gewoon van a naar b, zonder dat het een sport is leven gemiddeld al een half jaar langer. Ook interessant, het straatbeeld verandert ten goede als de fiets vaker gebruikt wordt. Het is heel anders om mensen in de ogen te kijken in plaats van naar glimmende machines zoals auto’s."

Sommige Utrechters vinden dat de auto ten koste gaat van de fiets. Klopt dat?

"Volgens mij is dat niet de vraag. Het gaat erom dat mensen zich verplaatsen van a naar b op een manier dat ze daar blij van worden. Uit onderzoeken blijkt dat fietsen gelukkig maakt. Bovendien is het een vervoersmiddel dat weinig ruimte inneemt. En dat stimuleren we: vervoersmiddelen die enerzijds weinig ruimte kosten en anderzijds maatschappelijke winst opleveren. Bovendien is ons beleid er juist op gericht om de stad voor auto-bestemmingsverkeer meer bereikbaar te maken."

Wordt op korte termijn de bereikbaarheid van de stad niet verslechterd zoals ondernemers vaak zeggen?

"Ik ben het er helemaal mee eens dat de stad bereikbaar moet zijn. Anders kunnen zakenpartners, bevoorrading en winkelend publiek je niet bereiken. Helemaal helder. Waar volgens mij een accentverschil in zit, is dat de aantrekkelijkheid ook belangrijk is. Een ondernemer van de onlangs heringerichte Adriaen van Ostadelaan sloeg me laatst op de schouders van: ‘Yes, je komt bij ons langs voor de opening van de nieuwe straat he?’ Ondernemers zeggen het zelf in de omzet te merken als de aantrekkelijkheid van de straat groeit. Dat geldt niet alleen voor horeca en winkels die afhankelijk zijn van de beleving, maar ook voor bedrijven die in een geürbaniseerde omgeving willen zijn. Ook in die zin is aantrekkelijkheid van de stad economisch heel belangrijk. We hebben het bij bereikbaarheid vaak over de auto, maar de helft van de bezoekers van de binnenstad komt met het openbaar vervoer. Utrecht is zo’n beetje het best bereikbare gebied van Nederland. Alleen moet men het in de volle breedte van alle vervoersmiddelen willen zien. Daar hebben ze het nooit over. De winkelstraten moeten weer gaan leven. Terug naar de menselijke maat."

[caption id="attachment_209668" align="aligncenter" width="1024"] De herinrichting van de Goylaan.[/caption]

Hoe ga jij persoonlijk om met de kritiek die bij de baan hoort?

"Ik krijg gelukkig ook heel veel steun. Soms voel ik me weleens de bondscoach en zeker op dit beleidsterrein hoort de kritiek erbij. Dat laat ook zien hoe relevant het is. Gelukkig is goed slapen een van mijn kwaliteiten. Daarnaast is het Mobiliteitsplan met 40 van de 45 zetels aangenomen. Dat laat zien dat het een beweging is die we samen willen maken. Ook de meeste oppositiepartijen in Utrecht zijn daar positief over. Dat is goed en prettig."

In hoeverre word je in jouw visie mee- of tegengewerkt door landelijke politiek?

"Echt tegenwerken doen ze niet in Den Haag, maar ik merk dat vanuit een ander referentiekader wordt gewerkt. Wij zitten heel dicht bij waar mensen wonen en die mensen komen ook bij mij op het wijkspreekuur. Het contact is voor mij heel direct, maar bij de Rijksoverheid heel indirect. Ze zijn verantwoordelijk voor het soort infrastructuur dat veel verder weg ligt van de mensen. Ze zijn gewend om over de lange afstanden na te denken, terwijl het grootste gedeelte van het verkeer over kleine afstanden plaatsvindt. Het perspectief is anders. Daarnaast werkt ook de politiek anders. Het is in Den Haag zo gericht op oneliners en op politiek bedrijven dat het heel moeilijk is om nog goed over de inhoud te praten. Ik zou ze weleens mee willen nemen in mijn wereld."

"De VVD kan niet meer nuchter nadenken wat de beste oplossing voor de A27 is"

[caption id="attachment_209671" align="alignright" width="300"] Utrecht Centraal[/caption]

Kan je voorbeelden geven van een Haags besluit waarin je hen had willen meenemen in jouw wereld?
"Op de snelweg 130 kilometer per uur rijden is pure politiek. De voordelen werden zelfs nauwelijks toegelicht. De minister zei alleen dat het ‘voor de bevrediging van de automobilist’ was. Die had dus ook geen goed verhaal waarom het belangrijk was. Ook bij de uitbreiding van de A27 kan de VVD niet meer nuchter nadenken wat de beste oplossing is. Het is een prestigeproject geworden. Dat vind ik moeilijk om te zien. In zekere zin heeft de Rijksoverheid steeds minder invloed door de decentralisatie en de groeiende macht van Europa, maar alle spotlights blijven gericht op de nationale politiek. Dat maakt het debat niet subtieler of beter. In de lokale politiek kan je elkaar opbellen met de vraag waar we het nou uiteindelijk echt voor doen."

Dus je hebt geen ambitie om nog eens in de Tweede Kamer te komen?
"Ik denk niet dat ik daar thuishoor. Het wordt er niet beter van dat alles in een soundbite moet passen. In alles wat ik doe vind ik het belangrijk dat ik het leuk vind, maar ook dat ik iets bijdraag aan de wereld om mij heen. De politiek bepaalt uiteindelijk het speelveld waar particuliere bewoners en ondernemers in opereren. Ik was onder de indruk van de kwaliteit van besluitvorming in Brussel. Paradoxaal genoeg komt dat denk ik door het feit dat het meer buiten de spotlights staat. Om autofabrikanten te stimuleren schonere auto’s te maken moet het Europees worden aangepakt en niet alleen in Nederland. Daar gaat een enorme kracht vanuit. Wat dat betreft ben ik een echte Utrechter én Europeaan."

Tekst: Jesse Holweg en Robert Oosterbroek
Foto’s: Robert Oosterbroek