In Het Jaar Van interviewen we verschillende Utrechters of blikken we toch op belangrijke onderwerpen waarmee we terugkijken op het afgelopen jaar. Tot en met de laatste dag van het jaar 2020 verschijnen er dagelijks verhalen in deze rubriek.
Het jaar van de Merwedekanaalzone: de wijk die er nog moet komen maar nu al in beweging is
Het is een van de grootste en meest ambitieuze Utrechtse bouwprojecten van de komende jaren en dit jaar waren er bijna elke maand nieuwe ontwikkelingen rondom het project. De Merwedekanaalzone moet een gebied worden zoals er in Nederland nog geen ander is. Duurzaam, autovrij, groen en voor alle lagen van de samenleving, is het idee. Een voorbeeld van ‘gezond stedelijk leven’, zoals de gemeente Utrecht het voor ogen heeft.
In januari werden de eerste plannen gepresenteerd, die tussen januari en maart zorgden voor 400 reacties van omwonenden. Langs het Merwedekanaal, tussen de snelweg A12 en de Dr. M.A. Tellegenlaan, herrijst de nieuwe wijk die in 2020 nogal wat stof deed opwaaien. En dat is niet alleen omdat de eerste werkzaamheden begonnen zijn.
Het woningtekort in Utrecht is groot en dat maakt de bouw van nieuwe huizen juist zo urgent. De gemeente Utrecht wil daarnaast wel dat iedereen die in de stad woont op een gezonde en veilige manier kan leven. Onder meer in de Merwedekanaalzone moet dit concept ‘gezond stedelijk leven’ straks in de praktijk worden gebracht.
Wie straks een huis in de Merwedekanaalzone koopt, kiest voor een andere manier van leven. Een eigen auto voor de deur parkeren is er in elk geval niet meer bij. Alle basisvoorzieningen zitten om de hoek en voor de langere afstanden gebruik je een deelauto of het openbaar vervoer. Je pakketjes haal je op bij logistieke ‘hubs’ aan de rand van het gebied, zodat er geen pakketbezorgers de wijk in hoeven. En zware bestellingen? Die kunnen met ‘light electric verhicles’ tot aan de deur worden bezorgd.
De 65 hectare grote Merwedekanaalzone is opgedeeld in drie deelgebieden waar plaats is voor in totaal ruim 10.000 woningen. In deelgebied 5, tussen het Merwedekanaal en Park Transwijk, komt de stadswijk Merwede. Dit is het grootste project binnen de Merwedekanaalzone. Straks staan hier 6.000 woningen; meer dan in heel Lunetten op een oppervlakte die tien keer zo klein is. De appartementen komen in 17 bouwblokken van verschillende hoogtes. Meer dan de helft van de huizen is volgens het plan betaalbare huur of betaalbare koop.
Huizenprijzen
Het was voor veel Utrechters dan ook schrikken toen half juni de eerste prijzen van woningen in de Merwedekanaalzone bekend werden. Appartementen in de Nieuwe Defensie, in deelgebied 4, zijn te krijgen vanaf 371.000 euro. Het duurste huis kost 1,4 miljoen euro. Voor de duidelijkheid: in dit gebied gelden andere afspraken dan voor de wijk Merwede. De gemeente sprak in 2014 met ontwikkelaar BPD af dat er 20 procent sociale woningen zou komen en dat is nog steeds de bedoeling.
Tekst gaat verder onder afbeelding
[caption id=”attachment_274132” align=”aligncenter” width=”1600”]
De gemeente moest toen de prijzen in juni bekend werden wel toegeven dat die ‘fors’ zijn. “Het laat nog eens zien hoe hoog de druk is op de Utrechtse woningmarkt en dat het heel belangrijk is afspraken te maken over een betaalbaar aanbod”, zei de gemeente toen.
Wethouder Kees Diepeveen noemde de eerste huizenprijzen van de Merwedekanaalzone eind juni ‘een dure les’. Hij vond ook dat in de plannen niet goed genoeg door de gemeente gestuurd is. “We hebben gemerkt dat er veel commotie is. Ik begrijp ook dat iedereen hiervan schrikt, wij zijn er eerlijk gezegd zelf ook van geschrokken”, zei Diepeveen.
Daarmee bedoelde hij destijds dat er gestuurd is op 20 procent sociaal, maar niet specifiek op starterswoningen. De gemeente is dan ook nog in gesprek met ontwikkelaar BPD over meer betaalbare woningen. De wethouder wil het aandeel ‘betaalbaar’ graag verdubbelen van 20 naar 40 procent. Of dat gaat gebeuren, is nu nog niet duidelijk.
Verkoop
Kort na het bekendmaken van de hoge huizenprijzen, startte ook de verkoop van de eerste huizen in De Nieuwe Defensie. Geïnteresseerden voor een van de huizen in De Nieuwe Defensie kunnen vanaf eind juni een van de 90 huizen kopen in blok A of B. De verkoop is niet zo denderend van start gegaan als ontwikkelaar BPD had gehoopt. Ondanks de woningcrisis zijn er half november slechts 18 van de 90 woningen verkocht en 27 woningen ‘in optie’. Begin december zijn vier van de woningen die in optie waren weer vrij. Ook werden in die drie weken geen huizen meer verkocht.
Volgens een woordvoerder van BPD moet de bouw gewoon begin januari starten. De verkoop gaat minder hard dan gehoopt, maar volgens de ontwikkelaar is het gebruikelijk dat woningen in dergelijke projecten gedurende de bouw worden verkocht. “Gelet op de goede locatie en de kwaliteit van De Nieuwe Defensie, hebben wij er alle vertrouwen in dat dit hier ook het geval zal zijn.”
Wilhelminawerf
Dat afspraken over huizenprijzen ook geen garanties bieden, ondervond de gemeente in oktober van dit toch al bewogen jaar. De gemeente was naar eigen zeggen ‘onaangenaam verrast’ toen de ontwikkelaar van de Wilhelminawerf, in deelgebied 4, zich niet aan de prijsafspraken bleek te houden.
De woningen in de Wilhelminawerf worden veel duurder dan de gemeente voor ogen had. Ontwikkelaar KondorWessels Projecten (KWP) stuurde in december 2016 een brief naar de gemeente met huurprijzen voor blok A en B van de Wilhelminawerf. De gemeente stelt dat KWP zich niet aan de afspraken houdt door de appartementen duurder aan te bieden, maar KWP zegt zich ‘niet gebonden te voelen aan de destijds gecommuniceerde huurprijzen’. Gesprekken tussen de gemeente en KWP leverden tot nu toe niks op en de gemeente beraadt zich nog op stappen tegen de ontwikkelaar.
Tekst gaat verder onder afbeelding
[caption id=”attachment_318232” align=”aligncenter” width=”2500”]
Bruggen
Niet alleen de huizen zelf, maar ook de infrastructuur was dit jaar in het nieuws. Eind november kondigde de gemeente het plan voor de Merwedelijn aan, een tramlijn die loopt van station Utrecht Centraal, via de Merwedekanaalzone, naar Papendorp, Nieuwegein en IJsselstein. Maar de tram was niet het plan dat de meeste reacties opriep. Voor zo’n grote stadswijk en al haar bewoners zijn volgens de gemeente verschillende bruggen over het Merwedekanaal nodig.
De plannen zorgden in maart voor onrust, ditmaal onder bewoners aan de andere kant van het kanaal. Vijf bruggen over dat kanaal moeten ervoor zorgen dat de wijk Merwede gaat aansluiten op de rest van de stad. Maar waar de bruggen beginnen in Merwede, moeten ze ook ergens uitkomen: in Dichterswijk, Rivierenwijk en Hoograven. Bewoners van die wijken maakten duidelijk dat ze niet blij zijn met de plannen. Ze zijn bang voor verkeersonveilige situaties en het verdwijnen van groen en speeltuintjes, maar de gemeente vindt de bruggen nodig om bestaande wegen, zoals de Kanaalweg, te ontlasten.
Bewoners hingen uit protest posters voor de ramen, met teksten als “8000 fietsers extra per dag door mijn buurt? Dacht het niet” erop. Ze zijn bang dat de verkeersveiligheid van hun wijken achteruitgaat door de enorme stromen fietsers die de nieuwe bruggen met zich mee gaan brengen. Bovendien denken ze dat de bewoners van de autovrije wijk Merwede hun auto gaan parkeren in omliggende wijken en vervolgens lopend of fietsend over de bruggen naar huis gaan.
Tekst gaat verder onder afbeelding
En dan zijn er nog de bewoners van woonboten in het Merwedekanaal. Vijf boten zouden moeten wijken voor de plannen van de gemeente, dus ook zij kwamen begin dit jaar in opstand. In september maakte de gemeente bekend dat ze twee woonboten gekocht heeft om de nieuwe bruggen mogelijk te maken.
Toekomst
Dit jaar eindigt voor de Merwedekanaalzone dus een beetje wankel. Er was in 2020 veel protest en kritiek en ook de daadwerkelijke verkoop gaat nog niet zo voortvarend. Maar de gemeente kreeg ook geld van het Rijk voor de realisatie van het project. 21 miljoen euro en ’een stevige steun in de rug’, zoals wethouder Kees Diepeveen het omschreef. De tijd zal moeten leren hoe het project verdergaat. Voorlopig is nog altijd het idee dat de palen voor de eerste huizen in januari 2021 de grond in gaan.
