Volgend jaar is er geen financiering meer voor ‘bed-bad-brood’. Dat zei minister Faber (Asiel) begin deze maand. Onder andere de gemeente Utrecht krijgt vanaf 1 januari geen geld meer voor de bed-bad-brood-regeling. Maar wat betekent dat precies? En wat voor gevolgen heeft dit voor De Toevlucht in onze stad? Die Utrechtse opvang biedt al ruim tien jaar uitgeprocedeerde en ongedocumenteerde vluchtelingen tijdelijk onderdak en hulp.
Vijf vragen over de bed-bad-brood-regeling in Utrecht
- Hoe werkt bed-bad-brood-opvang?
Kortgezegd is het sobere opvang waar afgewezen asielzoekers, ofwel mensen zonder verblijfsvergunning, enkele weken of maanden terechtkunnen. Het idee is dat zij zo niet op straat rond gaan zwerven en mogelijk overlast veroorzaken. Door de bed-bad-brood-regeling krijgen uitgeprocedeerde asielzoekers tijdelijk een slaapplek, eten, een warme douche en wekelijks zo’n 50 euro leefgeld. Zowel Utrecht als Amsterdam, Rotterdam, Eindhoven en Groningen bieden zulke opvang aan.
In tegenstelling tot wat velen denken, kunnen veel van deze mensen volgens de Utrechtse wethouder Rachel Streefland (Asiel en Integratie) niet zomaar met een ticket naar Schiphol worden gestuurd. “Dit gaat echt over een heel andere groep”, vertelde de wethouder recent in het radioprogramma Spijkers & Koppen. Het is volgens haar te simpel om te denken dat mensen eerder teruggaan als deze regeling wordt afgeschaft.
“Er wordt vaak gedacht dat wij met de bed-bad-brood-regeling jonge mannen uit Marokko opvangen, maar in dit geval is het een totaal andere groep.” Zo gaat het om mensen die bijvoorbeeld al lang in Nederland wonen en niet terug kunnen. Zij zijn staatloos: er is geen land dat hen als burger erkent. Andere voorbeelden die de wethouder noemt zijn mensen die zijn bekeerd of kindsoldaat waren. “Het gaat over heel complexe, ingewikkelde gevallen. Als je hen niet in beeld hebt, weten we dat het dan heel vaak heel slecht met ze gaat.”
In Utrecht blijkt dat bij 75 procent van de gevallen het dossier verkeerd is beoordeeld door de IND, de Immigratie- en Naturalisatiedienst, vervolgt Streefland. “Uiteindelijk bleek dat deze mensen wel recht hadden (op een verdere asielprocedure, red.).”
- Wat houdt het besluit van minister Faber (Asiel) in?
Op 4 september maakte de minister bekend dat op 1 januari de opvang van uitgeprocedeerde asielzoekers door middel van de bed-bad-brood-regeling niet meer wordt gefinancierd. “Ik zet in op terugkeer in plaats van gesubsidieerde opvang”, schreef Faber op X. Het was overigens al duidelijk dat de financiering ooit een keer zou stoppen, meldde de NOS. “In het hoofdlijnenakkoord heeft de nieuwe coalitie al afgesproken dat de bijdrage aan de Landelijke Vreemdelingenvoorziening (LVV), zoals de opvang officieel heet, zou worden beëindigd.” Het was alleen nog niet duidelijk wanneer dit precies zou gebeuren.
- Wat zijn de reacties tot nu toe?
“Zeer onverstandig”, zo noemt Streefland het besluit van minister Faber. Net als Amsterdam wil Utrecht de bed-bad-brood-regeling zelf in stand gaan houden, zegt de wethouder. “Wij doen het niet alleen voor deze heel kwetsbare mensen en een humane opvang, maar ook voor de veiligheid op straat.” De wethouder legt uit dat er in Utrecht al behoorlijk wat mensen op straat rondzwerven, zoals arbeidsmigranten. “Je wilt dit niet een nog grotere groep laten zijn. Dat is voor ons de grootste reden om dit door te zetten: voor de mensen zelf, maar ook voor de mensen in de stad.”
Verder zei de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) tegen de NOS dat het van belang is dat gemeenten opvang en begeleiding kunnen blijven bieden aan uitgeprocedeerde asielzoekers, want “om uiteenlopende redenen lukt het de minister lang niet altijd mensen te laten terugkeren”. Ook de politie liet weten bezorgd te zijn. “Dit kan zorgen voor meer onveiligheid, zowel voor deze groep als voor de samenleving.”
De voorzitter van het Leger des Heils, Harm Slomp, denkt bovendien dat het schrappen van de bed-bad-brood-regeling de samenleving alleen maar meer geld kost, schreef het Nederlands Dagblad. “We weten uit ervaring namelijk dat het bieden van hulp en ondersteuning aan deze doelgroep vele malen goedkoper is dan handhavingsmaatregelen”, aldus Slomp.
- Wat doet De Toevlucht?
“Sinds 2013 bieden wij bed-bad-brood en ondersteuning aan ongedocumenteerde, dakloze mannen in Utrecht”, aldus De Toevlucht. De opvang bevindt zich in Kanaleneiland. “Ons doel is om hen kortdurende opvang te bieden zodat zij vanuit rust weer zicht krijgen op hun mogelijkheden.” Asielzoekers kunnen niet zomaar binnen komen wandelen bij De Toevlucht. Ze moeten zich eerst registreren en krijgen een intakegesprek. Op basis daarvan krijgen ze eventueel een plekje, maar er zijn niet genoeg plaatsen. Daarom is er een wachtlijst.
Op dit moment zijn er 24 mannen te gast in de opvang van De Toevlucht. In totaal hebben daar tot nu toe 540 mannen onderdak gevonden. 75 procent van hen stroomt binnen een half jaar door. Het doel van de stichting is om ongedocumenteerde mensen in Utrecht een veilig verblijf te bieden “en verder al dat te doen dat hiermee in de ruimste zin verband houdt”.
De Toevlucht kan vooral bestaan door financiële steun vanuit de gemeente. Door de jaren heen veranderde De Toevlucht van een nachtopvang in een faciliterende instelling met begeleiding. Coördinatoren Ageeth Weelink en Stefan van Maurik zijn samen met het team van De Toevlucht en vrijwilligers verantwoordelijk voor het dagelijks reilen en zeilen. De vrijwilligers voeren een groot deel van het werk in de opvang uit en zetten zich ook tijdens weekend-, avond- of nachturen in voor de bewoners. Weelink vertelde eerder al eens aan DUIC dat die grote inzet deze plek zo speciaal maakt. “Het belangrijkste is dat je na het hele asielproces weer als mens wordt gezien”, zegt de coördinator. “De vrijwilligers kunnen een menselijke maat bieden, dat heeft zoveel meerwaarde. Het asieltraject mist dat naar mijn idee soms.”
- Hoe kijkt De Toevlucht naar deze actuele politieke ontwikkelingen?
Bed-bad-brood kan je volgens Stefan van Maurik niet zomaar overboord gooien. Het staat immers in het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. Aan bezuinigingen lijkt daarentegen niet te ontkomen. “We hebben al verschillende scenario’s, maar die hangen helemaal af van wat er landelijk gebeurt. De stromen mensen zullen niet minder worden. Zolang wij als samenleving deze vorm van welvaart willen volhouden, blijven wij een trekpleister voor mensen als migranten.”
Stefan is trots op de zorg die De Toevlucht nu levert, “maar het houdt niet over”. Minder geld zal de kwaliteit van de zorg niet ten goede komen, zegt Van Maurik. Een groot deel van de gasten bij De Toevlucht bestaat uit psychisch en medisch kwetsbaren. Vooral om degenen met psychische klachten maakt Stefan zich zorgen. “Mochten we gaan bezuinigen dan gaat vooral de zorg voor deze groep er erg onder lijden. Door 24-uurs zorg te leveren kunnen we deze mannen, met vaak ernstige PTSS-klachten, tot rust laten komen en laten instromen in een bescheiden zorgtraject. Maar ook voor de juridische trajecten geldt dat je onderdak nodig hebt om aan je toekomst te werken.”
