Op pad met Oud-Utrecht: Lunetten, de wijk waar alles anders ging

De historische vereniging Oud-Utrecht maakt voor DUIC wandelingen door de stad, op zoek naar bijzonder erfgoed. Deze keer bezoeken we de wijk Lunetten die op bijzondere wijze tot stand kwam. Al in 1954 waren er plannen om de woonwijk Lunetten te bouwen na het Kanaleneiland en Overvecht. Een eerste ontwerp dateert uit 1961 en in 1970 waren de boeren uitgekocht en de boerderijen gesloopt, maar daarna ging alles anders. Het te bebouwen gebied werd kleiner dan gedacht, een eerste schets van de wijk ging niet door en de gemeente leek de grip op het planproces te verliezen. Uiteindelijk zou er een groene wijk komen met zichtbare aanwezigheid van de historische lijnen van het landschap. De wijk Lunetten is gebouwd in de polder Vechter- en Oudwulverbroek. Aan de stadszijde van deze polder liggen de vier lunetten - halvemaanvormige forten die omgeven zijn met water  - van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Ook de Limes, de noordelijke grensweg van het Romeinse Rijk, liep door Lunetten. Deze twee langste Nederlandse monumenten kruisen elkaar in het zuidwesten van de wijk De polder diende als inundatiegebied dat bij vijandelijkheden onder water gezet kon worden. Om de stad droog te houden kwam er een inundatiekanaal met een dijk. Door de polder liep de weg naar Houten, de Houtense Weg. Een poldervaart, de Wulverbroekwetering, zorgde voor de afwatering. Lunetten kwam ingeklemd te liggen tussen de Waterlinieweg, de spoorlijn naar Den Bosch, de A12 naar Arnhem en de nieuw aan te leggen A27 door het bosgebied van Amelisweerd. Tekst loopt door onder de afbeeldingen Plan Lunetten in 1975, een kleinere wijk door de A27 (Bewerking Bert Poortman) Andere tijden In de roerige jaren 1970 nam de wens toe om inspraak te krijgen. De geplande snelweg A27 werd opgeschoven om het bosgebied van Amelisweerd te sparen en verdiept aangelegd. Het gevolg was wel een kleiner Lunetten dan gepland (zie afbeelding). Op aandringen van de gemeenteraad kwam er ook inspraak in de plannen voor de woonwijk Lunetten. Een breed samengestelde werkgroep van bouwkundigen, planologen, journalisten en biologen, het merendeel nog student, begon van voren af aan. De belangrijkste wensen waren een betaalbare wijk en een goed leefmilieu. Vervolgens kwam deze ‘Werkgroep Lunetten’ tot geheel andere dan de oorspronkelijke plannen voor de wijk. Als groene long fungeert het gehandhaafde inundatiekanaal, het rondom de twee forten aangelegde Beatrixpark en een groene bufferzone die de snelwegen op afstand houdt. Ook de lijnen van de Wulverbroekwetering en de Houtense Weg werden herkenbaar in de plattegrond opgenomen. Daardoor ziet Lunetten eruit zoals het nu is geworden, met historische lijnen die het indelen. Deze structuur legde de basis voor het wegenplan met aparte fietspaden en de nieuw te bouwen woonwijk. De emancipatie van de jaren 1970 leidde op meer fronten tot veranderingen. Tot die jaren stond het bouwen van huizen nog in het teken van de wederopbouw: alles moest een eenvoudige vormgeving krijgen zodat meer woningen met minder arbeid gerealiseerd konden worden. Maar de woningnood nam af en de teugels van de bouwvoorschriften werden gevierd. Er kwam variatie in woningtypes en ruimte voor architectuur. In Lunetten leidde dat bijvoorbeeld na de platte daken van Kanaleneiland en Overvecht tot huizen met een kapconstructie. Gekleurde huizen in de straat Vlieland (foto Bert Poortman De eerste woningen in Lunetten werden pas in 1977 opgeleverd. Wat later kwamen alle verdere bouwplannen stil te liggen. De snel opgelopen hypotheekrente maakte woningen onverkoopbaar. Koopwoningen die nog niet verkocht waren, bleven leeg staan. De eerste bewoners van Lunetten bivakkeerden enkele jaren in een wijk die nog niet af was, zonder voorzieningen en met straten die nog jarenlang onbebouwd zouden blijven. Centrale voorzieningen Na enkele jaren uitstel werden de plannen voor algemene voorzieningen gerealiseerd in 1984. Inspraak leidde ook hier tot andere en opmerkelijke resultaten. Zo kent de wijk gecombineerde basisscholen en het hart van de wijk bestaat uit een winkelcentrum, een multifunctioneel centrum en sportfaciliteiten. Lunetten kreeg een grote sporthal, ook bedoeld voor bewoners van andere stadswijken. De drie basisscholen - protestants, R.K. en openbaar - zijn als een cluster bij elkaar geplaatst. Voor de kinderen in de wijk maakt de locatie van de school daardoor geen onderscheid en dat principe is pas daarna in meer plaatsen toegepast. Het multifunctionele Musketon werd de bindende kracht van de wijk, als een musketonhaak. Als bruisend welzijnscentrum in Lunetten, voor cursussen en activiteiten, huisvest het ook de bibliotheek en een theater. Een gebouw met zoveel functies onder één dak is uniek en Oud-Utrecht heeft daarom voor de Musketon in 2021 de gemeentelijke monumentenstatus aangevraagd. Het multifunctioneel centrum de Musketon (foto Bert Poortman) In 1992 werd de Wageningseberg als laatste deel van de woonwijk Lunetten opgeleverd. Kantoren en een afvalscheidingslocatie zijn er nu ook en  Stadsboerderij Koppelsteede brengt in de groene bufferzone de natuur dichterbij. Er wonen nu ruim 11.000 inwoners in Lunetten. Tips om verder te lezen bij Oud-Utrecht   Wil jij DUIC steunen en een prachtig boek met de beste fotografie en verhalen van Utrecht in 2021 ontvangen? Voor 24,95 euro is DUIC in 2021 te bestellen en daarmee steun je direct onze journalistieke werkzaamheden.