Heck’s Lunchroom: toren herinnert aan legendarisch restaurant

Heck’s Lunchroom: toren herinnert aan legendarisch restaurant
Heck's Lunchroom, nu Intersport. Foto: Arjan den Boer
In 1930 opende het grootste restaurant van Utrecht in een modern pand op de hoek van de Potterstraat en Oudegracht, met een lichttoren als uithangbord. Heck’s Lunchroom — later Ruteck’s — was een begrip; generaties Utrechters leerden er uitgaan. Toen na de omstreden sluiting in de jaren zestig een sportzaak het pand betrok, ging de oorspronkelijke allure verloren. De toren is onlangs gerenoveerd. Zou er ook weer licht gaan branden?

In 1930 opende het grootste restaurant van Utrecht in een modern pand op de hoek van de Potterstraat en Oudegracht, met een lichttoren als uithangbord. Heck’s Lunchroom — later Ruteck’s — was een begrip; generaties Utrechters leerden er uitgaan. Toen na de omstreden sluiting in de jaren zestig een sportzaak het pand betrok, ging de oorspronkelijke allure verloren. De toren is onlangs gerenoveerd. Zou er ook weer licht gaan branden?

“De Utrechtenaren hebben zich menigmaal beklaagd, dat zij zoo weinig gelegenheid hadden tot aangename ontspanning en verpoozing en daarvoor steeds naar buiten moesten trekken of naar een der andere groote steden. Dat is nu voorbij, want morgen om twee uur opent Heck’s Lunchroom, Potterstraat hoek Oude Gracht t/o het Postkantoor.” Zo kondigde Heck’s zichzelf in juli 1930 aan in een grote advertentie. “Met Heck’s toch komt er een geheel nieuw element in het stadsleven van Utrecht, dat daardoor een inrichting rijker is geworden, die zal bijdragen tot levendig vertier in het centrum van de oude bisschopsstad.” Deze belofte zou worden waargemaakt.

Heck’s Lunchroom, ca. 1930. Foto: A. van de Pol, HUA

Ontstaan

Begin twintigste eeuw bezat brouwerij De Zwarte Ruiter van de Limburgse familie Rutten zo’n zeventig koffiehuizen en cafés door het hele land. In 1921 namen zij de Rotterdamse slijterijketen A.J. van Heck & Co over. Naar voorbeeld van de moderne tearooms van Lyons in Londen ontwikkelde zich hieruit Heck’s Lunchrooms met veertien vestigingen in de grotere steden, als laatste ook in Utrecht.

Met betaalbare prijzen, goede kwaliteit en dito service heeft Heck’s het Nederlandse publiek uit eten leren gaan. Voordien was dit vooral weggelegd voor welgestelden en aten de meeste mensen zelden buiten de deur. Naast belegde broodjes waren de typische gerechten huzarensalade, uitsmijters en biefstuk met aardappelen. Vermaard waren ook de ijscoupes en sorbets.

Potterstraat en Lange Viestraat, 2017. Foto: Arjan den Boer

Architectuur

In Utrecht vestigde Heck’s zich op de hoek van de Potterstraat, die na de bouw van het postkantoor was verbreed. Voorheen was deze straat meer een steeg, ook al reed er een tram doorheen. De verbreding — samen met de Lange Viestraat, Viebrug en Lange Jansstraat — was onderdeel van het uitbreidingsplan van Berlage en Holsboer uit 1920. Huizen aan weerszijden werden gesloopt en aan de noordkant kwamen moderne panden in gele baksteen, ontworpen door Gemeentewerken. Hier moest de nieuwe lunchroom op aansluiten.

De architect was Johannes Pieter Logemann (1876-1961) van het Rotterdamse bureau Otten en Logemann, decennialang de huisarchitect van brouwerij De Zwarte Ruiter en dus van Heck’s. In 1930 ontwierp Logemann ook Heck’s Lunchroom aan het Rembrandtplein in Amsterdam (nu discotheek Escape), de grootste vestiging met negenhonderd plaatsen, terwijl Utrecht er zevenhonderd telde. Het interieur was vergelijkbaar, maar het Amsterdamse pand was massief en horizontaal terwijl het filiaal in Utrecht open en verticaal was. Het was kortom Heck’s mooiste lunchroom en daarmee Logemanns magnum opus. 

Verlichte toren, 1930. Foto: W.F. de Wildt, HUA

Lichttoren

Het meest markante element is de vierkante toren van baksteen en glas. Deze had geen andere functie dan opvallen. Dat werkte ook in het donker: het melkglas werd van binnenuit verlicht met tl-balken. Driekwart van de 25 meter hoge toren is van baksteen, de top is een ijzerconstructie gevuld met glasplaten. Het glas begint echter al op de eerste verdieping in twee smalle banen die uitlopen in de glazen top.

Binnenzijde van torenconstructie, 2017. Foto: Arjan den Boer

De toren diende als uithangbord voor de moderne lunchroom, maar ook als tegenhanger van het glazen torentje van kledingmagazijn Dijckhof (nu Randstad) op de hoek van de Lange Viestraat. Daarnaast vormde de toren de scheiding met het naastgelegen, iets eerder in vergelijkbare stijl gebouwde Electra Magazijn met neonreclame voor Philips (nu Grillroom Oaseboom).

Wintertuin

De hoofdingang was oorspronkelijk onderaan de toren. Boven de deur zat een stenen vrouwenbeeld, waarvan onbekend is waar het is gebleven. Men kwam — welkom geheten door een geüniformeerde portier — binnen via een draaideur. Het gebouw heeft een L-vormige plattegrond; het loopt door achter de naastgelegen bebouwing. De vleugel langs de Oudegracht telt vier verdiepingen en die achter de Potterstraat is hoog en open met verschillende tussenniveaus.

Lunchroom begane grond, ca. 1955. Foto: Het Utrechts Archief

Op de begane grond was links van de entree de eigenlijke lunchroom. Om de hoek lag de wintertuin, het ruime en hoge gedeelte met een groot glazen daklicht. Een brede trap leidde naar de biljartzaal in het souterrain en twee smallere trappen naar het grote entresol dat als restaurantruimte diende.

Wintertuin en entresol, ca. 1930. Foto: Het Utrechts Archief

Op de eerste verdieping boven de lunchroom lag de bovenzaal voor feesten en partijen. Op de tweede verdieping was de keuken, met aparte ijsmakerij, garde-manger en spoelkeuken; de gerechten bereikten via ‘spijsliften’ de bediening en de klanten. De bovenste verdieping tenslotte diende als de woning voor de bedrijfsleider — met balkon.

Overblijfsel entresol in de Intersport. Foto: Arjan den Boer

Amusement

De lunchroom werd wel ‘het huwelijksbureau van Utrecht’ genoemd. Er was verder nog weinig te doen in het weekend, dus diende Heck’s als trefpunt voor jonge Utrechters. Zij kwamen niet alleen om te eten en drinken, maar ook voor de muziek. In de jaren dertig had de lunchroom namelijk een een groot balkon boven het entresol gekregen, dat als podium diende voor showorkesten als The Ramblers, Malando’s tango-rumba-orkest en het Boyd Bachman Showorkest.

Optreden Jeanne en Cor Köhler, 1936. Foto: Het Utrechts Archief

Tijdens de Duitse bezetting bleven de activiteiten bij Heck’s doorgaan, al was Amerikaanse swingmuziek verboden en waren Joodse muzikanten gedeporteerd. Kort na de bevrijding was de lunchroom onder de naam Club Esquire in gebruik bij de Canadian Legion War Services. Er traden Nederlandse artiesten op ter ontspanning van de geallieerde militairen.

Na de oorlog werd Heck’s Lunchroom om onduidelijke redenen hernoemd in Ruteck’s, een samenstelling van Rutten (de eigenaarsfamilie) en Heck’s. Inmiddels had de keten ook cafetaria’s met automatieken, in Utrecht aan de Leidseweg bij het station. Voor de lunchroom bleef de amusementsfunctie belangrijk. In de jaren vijftig werden er “Amateurparades” gehouden met “jazz, hawaiianmuziek, buiksprekerij, imitatie, zang etc. etc.” Ook waren er zeer druk bezochte talentenjachten onder begeleiding van het orkest van John Kristel.

Talentenjacht met Andi Sisters, 1963. Foto: P. van der Linden, HUA

Sluiting

Begin jaren zestig liep de klandizie van Ruteck’s terug. Dit was mede te wijten aan de televisie: voor amusement hoefde men de deur niet meer uit. Toch kwam de sluiting als een donderslag bij heldere hemel. Er was net een verbouwing afgerond en de bedrijfsleider en het personeel moesten het slechte nieuws uit de krant vernemen. Op zondag 31 januari 1965 sloot de legendarische lunchroom definitief de deuren. Ruim zeventig mannen en vrouwen stonden op straat.

In februari 1965 kopte het Utrechts Nieuwsblad: “Einde van de Ruttecksaffaire. Geen gegadigde gevonden voor voortzetting horeca-exploitatie. Utrechts grootste restaurant wordt sportartikelenmagazijn”. Met ‘affaire’ doelde men op het wispelturige en asociale beleid van projectontwikkelaar Reinder Zwolsman, die in 1963 Ruteck’s had gekocht. Volgens velen, waaronder de vakbonden, was het einde zijn schuld.

Als bruidsmodezaak L’innovation, 1995. Foto: Het Utrechts Archief

Sportwinkel

De nieuwe gebruiker werd Perry Sport, een dochterbedrijf van de Bijenkorf. Deze liet groene glasplaten op de gevel aanbrengen die de oorspronkelijke stalen kozijnen en bakstenen borstweringen aan het oog onttrokken. Toch past de gladde gevelbekleding wel bij het wat futuristisch ogende gebouw, en is de trapsgewijze gevelopbouw goed zichtbaar gebleven. Vanaf 1981 was L’innovation Bruidskleding in het pand gevestigd, en sinds 1998 Intersport. De bovenste twee verdiepingen, ooit keuken en beheerderswoning, worden als kantoorruimte verhuurd.

Renovatie toren, maart 2017. Foto: Arjan den Boer

Dit voorjaar heeft het exterieur een opknapbeurt gekregen: de bakstenen zijn waar nodig hersteld en ook de glazen toren is gerenoveerd. De stalen stellage is geschilderd en het melkglas vervangen. Ook is de toren, die decennialang afgesloten was, weer toegankelijk gemaakt (voor personeel/onderhoud). De volgende stap is dat er verlichting in wordt aangebracht, zoals in de hoogtijdagen van Heck’s Lunchroom!

Gerenoveerde toren, mei 2017. Foto: Arjan den Boer

Fotoverslag

Heck's Lunchroom

Arjan den Boer

Arjan den Boer

Arjan den Boer is publicist over geschiedenis, design, monumenten en architectuur. Op DUIC.nl schrijft hij over vergeten gebouwen en in de DUIC krant over Utrechtse affiches.

Profiel

28 Reacties

Reageren
  1. Geenstijl@Utrecht

    Wat een fantastisch stuk beste Arjan heb je weer geschreven, heerlijk die nostalgie van vroeger, en hoe alles is veranderd, jammer genoeg niet altijd ten goed.

  2. Peter van Zoest

    Goed verhaal! Daar heb je wat aan als Utrechter.

  3. homie

    Graag ook die lelijke groene glazen panelen verwijderen aub.
    Past mijn inziens totaal niet

  4. Karenlee

    Ik vind artikelen over de geschiedenis van oude panden (vooral als ze mij bekend zijn) ZO interessant, en deze – lekker vlot geschreven, en met al haar oude foto’s – is nog leuker dan gemiddeld. Geweldig! Oh, en wat zou het fantastisch zijn als dat toren weer zou gaan schijnen (alleen… hopelijk niet TE vel) . Weet iemand of het zeker is dat het gaat gebeuren?

  5. Marcel Gieling

    Wat een mooie geschiedenis en wat mooi opgeschreven Arjan. Ruteck’s was ook het tweede kopje koffie gratis!

  6. Ron de Vries

    Pracht artikel!

  7. Jos Stelling

    Helemaal geweldig. (herinner me dat naast het NV-huis ook Sinterklaas daar huis hield).

  8. Léon

    Altijd al afgevraagd wat de geschiedenis achter die toren was. Bedankt voor de research!

  9. Atilla Vigh

    Leuk voor mijn 82 jaar oude moeder… Laat het haar lezen en zien.
    Ze had het hier altijd over.

  10. Michiel B

    Dit pand mag wel weer in ere hersteld worden, in plaats van de uitdragerij voor goedkope sportkleding die het nu is.

    Die groene platen zijn symoblisch voor de wansmaak van vastgoedontwikkelaren en zouden eigenlijk op last van de gemeente verwijderd moeten worden wegens het op ernstige wijze aantasten van de leefomgeving.

  11. duskey

    Prachtig artikel weer. Ik sluit me volledig aan bij de opmerking: Het licht weer terug! Met de moderne LED verlichting kost dat weinig energie en onderhoud. Dus bij deze een oproep aan de huidige eigenaar: Geef Utrecht de allure terug van vanouds.

  12. Meindert.

    Boeiend stuk weer! Meer Arjan op DUIC!

    De Lange Viestraat & Potterstraat zijn toch vreselijke littekens in de stad, wat dat betreft is dit wel een toepasselijk middelpunt van al die lelijkheid.

    Hopelijk komt er ooit een dag waarop die lelijke gekleurde gevels verdwijnen, niet alleen bij Intersport maar ook die rode snackbar ernaast en de blauwe Planeet er tegenover.

  13. CU.

    Wat een allure had het vroeger. Eeuwig zonde dat het verloren gaat in de zucht naar modernisering. Nog steeds een prachtig gebouw dat naar mijn smaak zeker weer in oude staat teruggebracht mag worden!
    Leuk om te lezen!

  14. Phat Phuc

    Het zou fantastisch zijn als die monumentale modernistische panden aan de Potter- /Lange Vie-straat eindelijk een in ere worden hersteld. Restaureren, die misdadige dekplaten eraf (geldt ook voor bv het oude C&A-gebouw). Het zijn prachtige panden die op criminele wijze worden verwaarloosd en ontsierd .

  15. Vibeke

    Hartelijk dank Arjen! Zoals altijd weer ontzettend interessant.

  16. Bill

    Gaat het licht in de glazen toren op termijn weer aan…?

  17. Bill

    Ah, ik lees net dat het licht echt weer zal schijnen, top..!!

  18. Robin

    Altijd een feestje om te lezen Arjan! Dank weer! Wat super dat die toren is gerestaureerd, het zou top zijn als de rest van de gevel ook aan de beurt komt; is daar al over gesproken dat je weet?

  19. Cico

    Heel blij dat de toren is blijven staan. Dit zou echt een beschermd stadsgezicht moeten zijn, samen met die toren van Randstad aan de overkant. Bijzondere geschiedenis van Utrechtse middenstandsarchitectuur (nieuw woord)

  20. Mayling

    Weer een fantastisch artikel van Arjan!
    Heck’s/Rutecks was een iconische uitgaansgelegenheid,
    waar ook vaak de zangeres Louise van de Montel optrad,
    de moeder van Heddy Lester. Wat een glamour in die tijd!
    Net zo onvergetelijk als de lunchroom Van Angeren (nu Ziggo),
    waar we als kind werden getracteerd op kroketjes en ijscoupes.
    Het heerlijke oude Utrecht!

  21. Jan scherjon

    Museum Oud Amelis Weerd de subsidie intrekken, het is daar een rommeltje’
    En die enkele bezoekers waarvan een vindt dat het een Godsgeschenk is gaat maar naar de kerk.
    Ons subsidie geld kunnen wij beter gebruiken om Heck’s Galerie Modern en nog een paar panden uit de jaren 30-40 om die te restaureren daar heeft Utrecht meer aan en is gezicht bepalend voor de binnen stad rond de jaren 30-40 en kunnen wij weer genieten van het mooie wat gebouwd is toen der tijd !

  22. Bayerwald

    Heerlijk artikel, roept weer mooie herinneringen op. Als kleine jongen op zondagmiddag met moeder en tante naar Ruteck’s en genieten van de muziek. En een ijscoupe natuurlijk. Met een zekere regelmaat trad daar op ‘het balkon’ een Belgisch orkest op. Arjan, wederom dank!

  23. Harry van Dam

    Heerlijk, die nostalgie! Als klein jochie eind jaren vijftig ging ik met mijn ouders op zondagmiddag nog wel eens naar Ruteck’s. Ik kan me herinneren dat we dan vanaf het balkon naar een orkest met een zangeres keken en luisterden, dat beneden aan het spelen was. De bijzondere sfeer met een zekere allure maakte veel indruk op me. Hadden we nog maar zo’n zaak in Utrecht!

  24. nore asscher

    Leuk, leuk en prettig geschreven

  25. Rob Klemann

    Wat en heerlijk verhaal en dan die ontspannende zondagmiddagen.
    In het orkest van John Kristel speelde mijn oom Joop Klemann altsaxofoon en bij het orkest The Hot Mixers, niet genoemd, speelde mijn vader Anton Kleman, schuiftrombone.
    Veel mooie herinneringen kwamen bij mij boven.

  26. Anna Overvecht

    Misschien kan Arjan ook iets vertellen over het Randstad-torentje tegenover dit gebouw? En ja, vooral die groene platen, de rode platen en de blauwe platen verbieden. SPUUG!

  27. Herman Kok

    Ik heb genoten van dit prachtige verhaal over mooi Utrecht.
    U vormt, samen met DUIC, een fijngevoelig stukje zichtplezier.
    Herman Kok

  28. Peter Villevoye

    En inmiddels brandt het licht weer in de toren ! 🙂

Plaats een reactie

Lees voor u reageert onze algemene voorwaarden. Alle reacties worden vooraf gemodereerd. Uw IP adres is geregistreerd (wordt niet gepubliceerd).