Het jaar van Ton van Vlimmeren: ‘Alles stond klaar, toen was daar de lockdown’ Het jaar van Ton van Vlimmeren: ‘Alles stond klaar, toen was daar de lockdown’

Het jaar van Ton van Vlimmeren: ‘Alles stond klaar, toen was daar de lockdown’

Het jaar van Ton van Vlimmeren: ‘Alles stond klaar, toen was daar de lockdown’
In Het Jaar Van interviewen we verschillende Utrechters waarmee we terugkijken op het afgelopen jaar en bespreken we bijzondere gebeurtenissen of ontwikkelingen. Tot en met de laatste dag van het jaar 2020 verschijnen er dagelijks verhalen in deze rubriek.

In Het Jaar Van interviewen we verschillende Utrechters waarmee we terugkijken op het afgelopen jaar en bespreken we bijzondere gebeurtenissen of ontwikkelingen. Tot en met de laatste dag van het jaar 2020 verschijnen er dagelijks verhalen in deze rubriek.

22 jaar nadat directeur Ton van Vlimmeren het idee had om met de Bibliotheek Utrecht ruimte te huren in het toenmalige postkantoor aan de Neude zou de opening van het grote, nieuwe boekenpaleis plaatsvinden. De stad was uitgenodigd. De champagne stond koud. 160 activiteiten stonden op het punt om te beginnen. Prinses Laurentien was er klaar voor. Op 12 maart om 12.00 uur plaatst de bibliotheek nog een bericht op de site: ‘er is op dit moment geen reden om de festiviteiten rond de opening af te blazen’. Een paar uur later sprak minister-president Mark Rutte Nederland toe en begon de eerste lockdown.

We gaan even iets verder terug in de tijd, 25 jaar in totaal. Van Vlimmeren, die al sinds zijn studie psychologie in de jaren ’70 in Utrecht woont, hoort in 1995 dat er een vacature vrij is voor een reorganisatieklus bij de Bibliotheek Utrecht. Ze zochten een directeur voor de job die een jaartje zou moeten duren. Zo snel zou hij niet weg zijn. Dit jaar zwaait hij af, hij gaat met pensioen. 17 december is de laatste werkdag van Van Vlimmeren. Twintig jaar is hij directeur geweest bij Bibliotheek Utrecht. Voor de rekenaars; hij is op de helft van die twee decennia vijf jaar ertussenuit geweest. De opening van de nieuwe Centrale Bibliotheek dit jaar is misschien wel de bekroning van zijn carrière.

Het pad naar de Bibliotheek Neude was niet geëffend. Eigenlijk had de nieuwe centrale bibliotheek hier helemaal niet moeten zitten. Miljoen euro’s zijn gestoken in de plannen voor een hele andere plek. Om dat te begrijpen gaan we terug naar 1996.

Van Vlimmeren vertelt: “De groei van de stad met Leidsche Rijn riep de vraag op: gaan we een tweede centrale bibliotheek maken in de nieuwbouwwijk, of moet er echt één nieuwe grote centrale bibliotheek in het huidige centrum komen? We kozen voor dat laatste, met natuurlijk de belofte dat er ook in Leidsche Rijn een prachtige nieuwe bibliotheek zou komen. Maar waar moest die nieuwe centrale bieb komen? In 1998 schreef ik al een brief naar Postkantoor BV. Eind jaren ’90 kwam er al steeds meer ruimte vrij in het gebouw aan de Neude door de veranderende tijd. In die brief vroeg ik of een deel van de bibliotheek niet naar het gebouw kon verhuizen. Toen waren we nog iets te vroeg.”

Nieuwbouw
In het nieuwe millennium werden namelijk juist plannen gemaakt voor nieuwbouw. Die nieuwe centrale bibliotheek zou komen op het Smakkelaarsveld en kreeg de naam Bieb++.

“We hadden de boel voorbereid en in het collegeprogramma van 2006 stond dat er een nieuwe bibliotheek zou komen. Het budget was geregeld en de locatie was er. Toen werd er echter een fout gemaakt bij de selectie van de architect en ging er veel tijd verloren. Toen brak in 2008 de kredietcrisis uit en kregen we in 2010 een ander college. De oppositie kwam in het college en andersom. Daardoor was er eigenlijk onvoldoende bestuurlijk draagvlak voor de Bieb++.”

Na jaren van onderzoeken en analyses leek uiteindelijk toch alles in kannen en kruiken. Er moest nog één keer gestemd worden in de gemeenteraad. In 2014 werd met één stem verschil het plan weggestemd. “We waren toen dus al 16 jaar onderweg naar een nieuwe bibliotheek. Er waren miljoenen euro’s gespendeerd aan plankosten. Dat was zonde…”

Het was ook een tijd dat er negatiever over de toekomst van de bibliotheek werd nagedacht. Want was de bibliotheek geen verstoft concept? “De functie van de bibliotheek is eigenlijk altijd hetzelfde geweest”, vertelt van Vlimmeren. “De bibliotheek heeft een maatschappelijke functie; we willen mensen met kennis en vaardigheden toerusten zodat ze snappen in wat voor samenleving ze leven, zodat ze zich kunnen handhaven in die samenleving en er ook nog iets aan kunnen bijdragen. Die taak is er altijd geweest. Het eeuwboek dat gemaakt werd in 1992 toen de Bibliotheek Utrecht honderd jaar bestond, heette ook Een machtig middel tot volksverheffing. Die bewoording zullen we nu niet meer gebruiken maar het idee is hetzelfde. Dat was toen ik begon als directeur en dat was in 1892 toen de bibliotheek in Utrecht opgericht werd door verlichte liberalen en gedreven socialisten. Maar natuurlijk is onze werkwijze wel veranderd.”

Bibliotheken zijn er toch om boeken uit te lenen? “Dat is wat het merendeel van de mensen meteen denkt als je het woord bibliotheek zegt, maar eigenlijk zijn Nederlandse bibliotheken gewoon te goed geworden in het uitlenen van boeken. De andere activiteiten kregen daardoor jarenlang minder ruimte. Het was een verarming van de brede functie die de bibliotheek moet hebben.”

De breedte in
De afgelopen jaren is er dan ook veel veranderd in bibliotheekland. Zo organiseerde de bieb in 2000 zo’n zestig activiteiten per jaar. Nu, meer dan 3000 stuks. Van queercafés, debatten, taallessen voor immigranten, digitale lessen voor ouderen, tot programmeren, 3D-printen en robots bouwen. De bibliotheek is duidelijk met zijn tijd meegegaan. “Ja ook is er ruimte voor wat ik soms zelfs oneerbiedig onbegrijpelijke kunst noem. Daar is de bibliotheek juist ook voor bedoeld.”

Van Vlimmeren vertelt verder: “De bibliotheek zit en zat in een turbulent veld, we opereren namelijk in de informatiebusiness en er is tegenwoordig niets zo veranderlijk als de informatiesamenleving. Dan is het heel spannend voor een instituut dat in Utrecht 128 jaar oud is om te kijken hoe je in die snel veranderende omgeving mee kan bewegen, zodat het toch waarde en relevantie voor de samenleving behoudt.”

Daarbij benadrukt de scheidend directeur de verschillen in waarde en functie van de wijkbibliotheken en de Centrale Bibliotheek. “In de wijkvestigingen is de maatschappelijke functie heel groot, terwijl de centrale een bestemming op zich is geworden met een breed cultureel programma.”

Voor al die activiteiten moest na het mislukken van de Bieb++ wel een plekje komen. Want de centrale locatie zat al die tijd nog aan de Oudegracht. Een mooie plek, maar altijd al wat anoniem en beperkend geweest. “De dag nadat de Bieb++ was weggestemd twitterde de directeur van ASR dat hij nog wel een pandje overhad in de stad.” Want een meerderheid van de raad wilde de nieuwe bibliotheek liever in een bestaand gebouw. “Dat pandje bleek het postkantoor op de Neude te zijn.” Een dag later zat Van Vlimmeren bij ASR, twee weken later zaten ze bij de architect voor de eerste tekeningen. Toch was het nog geen gelopen race. De gemeente en de politiek moest nog overtuigd worden. Dat ging met horten en stoten. In 2015 werd dan eindelijk de beslissing genomen. De nieuwe Centrale Bibliotheek zou in het voormalige postkantoor aan de Neude komen.

Tekst gaat verder onder afbeelding

Op 10 maart van dit jaar kon Ton van Vlimmeren nog een rondleiding geven door het gebouw

Champagne
En zo geschiedde. Na jaren van werken stond de champagne voor de opening in maart klaar. De huiskamer van de stad was klaar voor haar bewoners. Het cadeautje voor Utrecht hoefde alleen nog maar uitgepakt te worden. Van Vlimmeren zou samen met prinsen Laurentien de boel opengooien en dat zou het laatste grote wapenfeit van de directeur zijn. Toen was daar corona en de lockdown. Alles moest afgezegd worden, een paar uur voor de grand opening. “Dat is natuurlijk een hele gekke situatie. Er stond een onuitgepakt cadeau van de stad, maar niemand mocht komen. Dat was echt schrikken.”

De volgende dagen pakte Van Vlimmeren met zijn mensen de draad weer op. Na een aantal weken mocht de nieuwe bieb dan toch open. Wethouder Anke Klein opende de deuren. Met een klein groepje mensen werd het heugelijke moment gevierd. Vanwege de maatregelen was het helaas niet mogelijk om massa’s mensen tegelijk te ontvangen. De afgelopen maanden zijn de mogelijkheden van het pand in meer of mindere mate benut, simultaan met de oplopende en dalende besmettingscijfers en de lockdown. “Iedereen die in de nieuwe bibliotheek komt is enthousiast, en de volle potentie hebben we nog niet eens kunnen laten zien.”

Tekst gaat verder onder afbeelding

Wethouder Anke Klein opent de deuren van de nieuwe centrale bibliotheek in Utrecht.

Die volle potentie, als echt alles weer mogelijk is in het pand, gaat de nieuwe directeur Deirdre Carasso bewerkstelligen. Voor Van Vlimmeren stopt de rit na twintig jaar directeurschap. Hij is formeel al met pensioen en 17 december is echt zijn laatste werkdag. Hij moet dan weer lid worden van de bibliotheek om boeken te lenen. “Ik had dit gebouw nog best twee jaar in gebruik willen meemaken. Maar het is goed zoals het nu is. Natuurlijk kost het moeite om afscheid te nemen. Maar het is ook goed voor de organisatie dat ik nu, na de afgelopen tien jaar, stop. Deirdre Carasso kan een frisse wind laten waaien. Ik heb met haar kennis mogen maken en ik krijg een hele goede opvolger.”

En wat zou Van Vlimmeren haar nog meegeven? “Ten eerste, koester de functie van de bibliotheek in de wijken en bouw die nog verder uit. Daarnaast, Utrecht heeft zijn coming out gehad als grote stad. We werden ineens een stad met allure met een aantal positieve verworvenheden. Daar hoort TivoliVredenburg bij, het stationsgebied dat zich zo ontwikkelt maar ook zeker dit gebouw. Het heeft enorme potentie voor de stad. Mijn opvolgster Deirdre Carasso kan er echt uit gaan halen wat erin zit. Dat gun ik haar.”

Gekoppelde berichten

1 Reactie

Reageren
  1. Ronald

    Wat een man. Chapeau!

Plaats een reactie

Lees voor u reageert onze algemene voorwaarden. Alle reacties worden vooraf gemodereerd. Uw IP adres is geregistreerd (wordt niet gepubliceerd).