Nieuwe monumenten 1970-2000: Gepleisterde woningen in Voordorp Nieuwe monumenten 1970-2000: Gepleisterde woningen in Voordorp

Nieuwe monumenten 1970-2000: Gepleisterde woningen in Voordorp

Nieuwe monumenten 1970-2000: Gepleisterde woningen in Voordorp
Eengezinswoningen in Voordorp (bron: BONAS Archiwijzer)
Voor woonwijken uit de jaren negentig wordt wel de term ‘witte schimmel’ gebruikt. Het staat voor eentonige nieuwbouw zonder identiteit, niet zelden uitgevoerd in poreuze witte steen die snel vuil wordt. Een deel van de Utrechtse wijk Voordorp vormt hierop een gunstige uitzondering. De woningen en appartementen van architect Theo Bosch zijn wel licht van kleur, maar robuust gestuct in pasteltinten. Ze staan aan de Bisschop Romerostraat, Thomas Masarykstraat, Kemal Atatürkstraat en Pal Maleterstraat.

Voor woonwijken uit de jaren negentig wordt wel de term ‘witte schimmel’ gebruikt. Het staat voor eentonige nieuwbouw zonder identiteit, niet zelden uitgevoerd in poreuze witte steen die snel vuil wordt. Een deel van de Utrechtse wijk Voordorp vormt hierop een gunstige uitzondering. De woningen en appartementen van architect Theo Bosch zijn wel licht van kleur, maar robuust gestuct in pasteltinten. Ze staan aan de Bisschop Romerostraat, Thomas Masarykstraat, Kemal Atatürkstraat en Pal Maleterstraat.

In de ‘Stadsrandstudie’ van 1985 werd het gebied tussen Tuindorp-Oost en de A27 tot woningbouwlocatie bestempeld. De ontwikkeling begon in 1990 als een publiek-private samenwerking tussen de gemeente Utrecht en projectontwikkelaar Bouwfonds. Het plangebied, ingeklemd tussen wegen, spoorlijnen en het Veemarktterrein, werd vernoemd naar het nabijgelegen Fort Voordorp. Architect Aat van Tilburg (1942) maakte het stedenbouwkundig plan, dat aansloot op het groene karakter van Tuindorp-Oost. De Kapteijnlaan werd doorgetrokken als Bisschop Romerostraat, de ruggengraat van de nieuwe wijk die uitmondt in een halfrond plein met vijver. Het gebogen stratenpatroon van Voordorp heeft de structuur van een blad met nerven. Het bestaande terrein van Volkstuinvereniging ‘Ons Buiten’ is als groengebied in de wijk opgenomen.

Waaiervorm

Op basis van het stedenbouwkundig plan ontwierpen drie architecten elk een deel van de woningen: Aat van Tilburg zelf, Pietro Hammel en Theo Bosch. Alle woningen in Voordorp kregen lichtgekleurde muren en deels ronde vormen. In het zuidelijke gedeelte verrees het waaiervormige ‘buurtje van Bosch’ met zeven blokken gestapelde woningen en vijf rijen eengezinswoningen. Als overgang naar het achterliggende groengebied lopen de appartementengebouwen (met benedenwoningen) in hoogte af van vijf naar drie verdiepingen. De appartementen zijn gedeeltelijk via een open galerij bereikbaar. De gepleisterde woonblokken hebben afgeronde hoeken en aan de kant van de Romerostraat hoge glazen erkers. De golvend gevormde balkons met stalen balustrades rusten op enkele slanke kolommen. Een open patrijspoort siert de achterste trappenhuizen.

Gestapelde woningen (bron: BONAS Archiwijzer)

De rijtjes eengezinswoningen hebben aan de uiteinden opvallende ronde aanbouwen. Per bouwlaag neemt de diepte van de woningen af, met een getrapte vorm als resultaat. De zolderverdiepingen hebben in het midden een halfronde glazen dakstrook, die de bijnaam ‘treincoupeetje’ kreeg. Deze zorgt voor stahoogte en bovendien voor veel licht en uitzicht op de groene omgeving. Aan de tuinzijde maakt een doorlopende strook van serres de woonkamers ruimer. De bergingen aan de straatkant hebben een licht tapse vorm voor een weidser uitzicht vanuit de keukens.

Architect Bosch had zich eerder gespecialiseerd in stadsvernieuwing in binnensteden. Hij maakte het stedenbouwkundig plan van de Nieuwmarktbuurt in Amsterdam en ontwierp daar een tiental panden, zoals het Pentagon-complex aan de Sint Antoniesbreestraat. Van 1971 tot 1982 werkte hij samen met Aldo van Eyck, met wie hij aandacht voor de menselijke maat gemeen had. Ze kregen een conflict over het ontwerp van het P.C. Hoofthuis, een universiteitsgebouw aan de Amsterdamse Singel dat Bosch vervolgens alleen voltooide.

Landleven

Theo Bosch was altijd een pleitbezorger geweest van ‘compacte functiemenging’ in de stad en uitgesproken tegenstander van slaapsteden. Voordorp was zijn eerste project op een buitenstedelijke locatie, dus hij had iets te bewijzen. Net als bij zijn stadsvernieuwingsproject Sijzenbaan in Deventer greep de architect terug op het Nieuwe Bouwen. Belangrijkste inspiratiebron vormde de Kiefhoek van J.J.P. Oud uit 1930, een Rotterdams arbeiderswijkje met witgestucte huizen. Met behulp van nieuwe isolerende materialen (Strikotherm) maakte Bosch er een eigentijdse versie van met strakke gevels en geometrische vormen. In plaats van wit pleisterwerk koos hij voor de pasteltinten lichtgeel (bijna crême) met een lichtblauwe ‘plint’. Het zijn rustige kleuren die toch een warm en levendig beeld geven.

De woningen oogstten veel waardering. Het project werd bekroond met de Archinorm Stadsverfraaiingsprijs en de Rietveldprijs 1993. De jury van die Utrechtse architectuurprijs, destijds voorgezeten door architect Sjoerd Soeters, meende dat het project zonder twijfel Gerrit Rietvelds goedkeuring had kunnen wegdragen. Vooral de geslaagde combinatie tussen stedelijk en landelijk wonen werd geprezen. In het juryrapport stond: “De ontspannenheid van het landleven, die in menige uitbreidingswijk wordt vernietigd door de doodse strengheid van het gemiddelde woningbouwplan, is in dit complex op bewonderenswaardige wijze gehandhaafd.”

Het buurtje van Theo Bosch staat er nog altijd fraai bij. De woningen, inmiddels ingebed in het groen, zijn duidelijk tijdlozer gebleken dan de rest van Voordorp. Ook gemeentelijk architectuurhistoricus Bettina van Santen, die een inventarisatie maakt ven eventuele nieuwe monumenten, vindt ze erg geslaagd. “Vooral de eengezinswoningen hebben bijzondere kwaliteiten, zoals een mooie plattegrond en de rondlopende serre en karakteristieke halfronde dakvorm. Maar ook de waaiervormige opzet van het hele complex met de in hoogte aflopende appartementengebouwen vormt een geslaagd geheel. In het nieuwe bestemmingsplan Voordorp hebben ze daarom al het predicaat ‘cultuurhistorische waardevol’ gekregen.”

In de serie ‘Nieuwe monumenten 1970-2000’ bespreekt Arjan den Boer gebouwen die eventueel in aanmerking komen als nieuwe gemeentelijke monumenten; ze zijn dat dus nog niet. De gemeente Utrecht rondt eind 2020 een inventarisatie af, waarna besluitvorming zal volgen.

Arjan den Boer

Arjan den Boer

Arjan den Boer is publicist over geschiedenis, design, monumenten en architectuur. Op DUIC.nl schrijft hij over vergeten gebouwen en in de DUIC Krant over Nieuwe monumenten 1970-2000.

Profiel

21 Reacties

Reageren
  1. Herman

    Leuk wijkje voor de hogere (witte) middenklasse, soort modern Oog in Al.
    Een groot nadeel, Voordorp ligt ingeklemd tussen 2 drukke snelwegen, daarom is het leefklimaat daar absoluut niet gezond, herrie en fijnstof zijn niet gezond.

  2. Jasper

    @herman:
    Even paar feiten:
    – Circa 40% van alle woningen in de subwijk ‘Tuindorp, Voordorp’ bestaat uit sociale- /middenhuur en goedkope/betaalbare koop. Bron: statistieken gemeente Utrecht. De rest is duur. Dat is dus inclusief Tuindorp! Het buurtje van Bosch (waar dit artikel over gaat) uit eengezinswoningen en appartementen. Bijna geheel in het segment betaalbaar/sociaal dus.
    – De laatste keer dat ik keek lag Voordorp tussen de A27 en een spoorlijn. Is er sinds gisteren nog een nieuwe snelweg aangelegd?
    – Tot slot: aandeel inwoners met migratie-achtergrond: 7,6% (wederom: inclusief Tuindorp!). Gemiddeld in Utrecht 23,6%. Oog in Al: 16%. Hoezo is dit een soort Oog in Al? Het is “nog veel erger”.
    Voortaan eerst even verdiepen in de feiten voordat u dit soort reacties uit de onderbuik plaatst. De lezers van Duic zijn u dankbaar.

    Dank voor dit leuke artikel meneer de Boer. Woon vlakbij, wandel en hardloop er vaak doorheen. Ga er toch weer met andere ogen naar kijken. Vergelijk met de Kiefhoek had ik nog niet gemaakt.

  3. Koel Hoofd

    Leuk artikel weer!

  4. Massegast

    @Jasper — De 16% migratie-achtergrond in Oog in Al wordt vooral beïnvloed door de buurt rond het Herderplein en de Halve Maan. Het eigenlijke Oog in Al – de burgermanshuizen met erkers uit de jaren 30 – heeft geen 16%. En daarmee wordt volgens mij in dit geval Voordorp vergeleken. De betere buurten van de stad gaan schuil achter een onzichtbare ‘betaalmuur’. Voor de meeste migranten en/of mensen met lage inkomens een moeilijk te nemen barrière. En voilà, daarmee is segregatie een feit. Nog een verzoekje: laat die onderbuik voortaan achterwege. De inbreng van Herman gaf daar geen aanleiding toe.

  5. John

    Wat een ongezellige wijk net zoals het veemarkt terrein
    Wijken zonder hart geen winkels helemaal niks maar wel met heel veel auto`s
    dankzij de provinciale Yuppen

  6. Uuutje

    @ Massegast

    Jasper heeft gewoon gelijk hoor, Ik vind er weinig onderbuikerigs aan.

    Hij wijs Herman gewoon op feitelijke onjuistheden en op het idee dat mensen die een reactie typen eerst even willen nadenken voor ze iets plaatsen

  7. Herman

    Ik zie zowel de A27 als de Noordelijke rondweg rond Voordorp liggen. Misschien is die rondweg geen snelweg, maar druk is het er wel.
    En daar ging mijn punt over in Voordorp is heel veel fijnstof en herrie, beiden zijn niet gezond.

    Ach en oog en al vergelijken met Voordorp, maak door beiden eens een fietstochtje, dat zegt meer dan droge cijfers.

  8. Erwin

    “ wijkje voor de hogere (witte) middenklasse, soort modern Oog in Al”.
    Mogen die ook ergens wonen aub? Of moet de hogere middenklasse in pauperwijken gaan wonen..?

  9. Uuutje

    @ Herman

    Maar je had ongelijk over het volgende punt:

    Oog in Al staat vol met onbetaalbare jaren 30 huizen.

    In Voordorp staat 40% betaalbare koop, middenkoop, betaalbare huur, midden huur en sociale huur.

  10. Anlies

    @uutje: huizen in oog en al onbetaalbaar?! Welnee! Die gaan als warme broodjes!
    Misschien onbetaalbaar voor sommige mensen, bedoelt u dat wellicht?

  11. Scherpschutter

    Een van de weinige gezellige wijken in Utrecht! Keurige unieke huizen, strakke gazonnetjes, veel redelijk succesvolle mensen met een redelijk gelijke levensvisie: het is er aangenaam vertoeven.

  12. Karin

    Leuk stuk! Wij wonen heerlijk in ons appartement aan de Tomas Masarykstraat! Misschien kan er een foto van de beschreven appartementen en eengezinswoningen van Theo Bosch bij? De foto die erbij staat, is van de Aartsbisschop Romerostraat, veel verderop, bij de vijver. Ook leuke appartementen, trouwens.
    Het enige wat we missen, is een balkonnetje: die had Theo Bosch wel getekend, maar die zijn er afgegumd door een ambtenaar. Helaas.

  13. Arjan den Boer

    @ Karin: heel scherp! Inmiddels vervangen door een juiste foto.

    Volgens de bron, BONAS Archiwijzer, zoden ook de eerste afbeelden appartementen van Theo Bosch moeten zijn.

  14. Piet

    @John,

    Het is geen stadse wijk met een centrum of winkels maar zeg niet dat het ongezellig is. Veel bewoners zijn uitermate tevreden en er zijn in die wijk ook veel initiatieven en samenhorigheid.
    En die auto’s komen tegenwoordig veel van mensen die in het centrum moeten zijn maar te beroerd zijn om parkeergeld te betalen. Die pakken vanaf daar de bus naar het centrum.

  15. John

    Piet
    Wat doen al die auto`s uit Voordorp/Veemarkt bij de Gaard te beroerd om te lopen/fietsen ?

  16. Sonja Bijl-Hollart

    Dat ik sedert 1993 daar woon met mijn man in koopwoning.
    Nu inmiddels met onze 3 kids 19 , 15, 14 jaar,…en wij zijn zeer blij dat wij er mogen wonen.
    Te voet,te fiets of bus zo in centrum kids fietsen naar de Bilt zo naar school..uitvals wegen naar en door heel Nederland.
    Rust ruimte hoor de vogels en groen voor en om ons heen. Wat willen wij nog meer….
    Tevreden aartsbisschop
    romero bewoners.
    Groet S.Bijl.

  17. Piet

    @John, wat zou je zeggen van boodschappen doen? Net zoals mensen met de auto naar WC Overvecht of het Smaragdplein ed gaan? En wie zegt dat dat alleen van Voordorp/Veemarkt zijn. Toevallig weet ik dat veel bewoners van Witte vrouwen na hun werk langs de Gaard gaan om boodschappen te doen. Het is natuurlijk voor de meeste mensen geen doen om bijna 2 kilometer met een lege bierkrat heen te lopen en weer 2 kilometer met een volle bierkrat terug te lopen. Of als je een gezin hebt 3 pakken zuivel en 2 flessen frisdrank paar pakken koekjes en eten voor vanavond.

  18. John

    Piet
    Jullie je gemak wij de overlast in tuindorp van blik

  19. Piet

    John, zit er iets dwars? Als je geen overlast van een winkelcentrum wil hebben moet je er niet in de buurt gaan wonen. WC de Gaard ligt in de wijk Tuindorp-Oost dus ik neem aan dat je daar in Tuindorp geen last van hebt, toch?
    Het winkelcentrum is toen de wijk Tuindorp-Oost is gebouwd direct neergezet dus iedereen die daar is gaan wonen wist dat je er zowel voordelen als nadelen van kon hebben.
    Als je daar overlast van ondervindt is het handig om misschien te kijken of er een leuk woninkje op de hei in Drenthe te koop is.

  20. John

    Piet
    Ik ga verhuizen na 60 jaar van Tuindorp Oost naar het mooie voordorp lekker gezellig
    Fijne avond Piet

  21. joop

    Piet
    Ik hoor hier iemand reageren van buiten de provincie
    De Gaard was een klein winkelcentrum groenteman/AH /kleine middenstand gericht op bewoners uit de wijk tuindorp-Oost net zoals er een AH in de wijk Tuindorp zat
    U zult ongetwijfeld weten dat er EENS brand is geweest in het winkelcentrum.
    De Ezelsdijk zal u ongetwijfeld ook niks zeggen net zoals garage Jordan Bennie van Bentum en het Sabu huis zegt u allemaal niks

Plaats een reactie

Lees voor u reageert onze algemene voorwaarden. Alle reacties worden vooraf gemodereerd. Uw IP adres is geregistreerd (wordt niet gepubliceerd).