Verdwenen horeca: Discotheek Cartouch aan de Mariaplaats | De Utrechtse Internet Courant Verdwenen horeca: Discotheek Cartouch aan de Mariaplaats | De Utrechtse Internet Courant

Verdwenen horeca: Discotheek Cartouch aan de Mariaplaats

Verdwenen horeca: Discotheek Cartouch aan de Mariaplaats
Cartouch rond 1982 (Het Utrechts Archief)
Van alle clubs en disco’s die Utrecht sinds de jaren zeventig heeft gekend, zoals Don Quichot, Fellini, Cyrano, Le Toucan en Scala, was Cartouch aan de Mariaplaats muzikaal de meest vernieuwende. Het was de eerste echte ‘discotheek’ van de stad en uit het (media)succes van de Utrechtse gebroeders Poppes kwam een nog bekendere club voort in Amsterdam, de Escape.

Van alle clubs en disco’s die Utrecht sinds de jaren zeventig heeft gekend, zoals Don Quichot, Fellini, Cyrano, Le Toucan en Scala, was Cartouch aan de Mariaplaats muzikaal de meest vernieuwende. Het was de eerste echte ‘discotheek’ van de stad en uit het (media)succes van de Utrechtse gebroeders Poppes kwam een nog bekendere club voort in Amsterdam, de Escape.

Rond 1960 begon de ‘stukadoor met stropdas’ Cees Poppes (1924-2017) met zijn vrouw Truus een bar aan het Leidseveer, waar nu het kantoorcomplex Smakkelaarsburcht staat. Zij noemden de zaak The Dick Ton Bar naar hun zoons, de tweeling Dick en Ton Poppes. In het kader van Hoog Catharijne moest ook het Leidseveer worden gesloopt voor kantoorgebouwen. De gemeente kocht Poppes in 1972 uit. Zijn zoons, inmiddels bijna 20 jaar oud, zagen aan de Mariaplaats 11-12 een pand leegstaan. In 1873 gebouwd als stalhouderij, was het gebouw later ‘Hoofddepôt’ geweest van de Bavaria Brouwerij, die het nog in bezit had. Dick en Ton wisten hun vader te overtuigen om daar met zijn geld en met Bavaria een discotheek te beginnen. De familie ging boven wonen. Vader hield toezicht en gaf advies, maar de zoons bepaalden het beeld.

Er waren meerdere dancings in Utrecht, zoals Hordijk aan de Mariaplaats 50, maar Cartouch was de eerste die zich ‘discotheek’ noemde, een woord dat voorheen voor muziekbibliotheken werd gebruikt (Utrecht had er een Achter de Dom). De nieuwe benaming was te danken aan de opkomst van de discomuziek en de daarbij horende dansmoves en spiegelende discoballen. De rage begon in de VS met artiesten als Gloria Gaynor en George McCrae en bereikte in 1977 een hoogtepunt met de bioscoophit Saturday Night Fever. Naar aanleiding van die muziekfilm hield de Cartouch in 1978 de finale van een landelijke danswedstrijd met veel John Travolta-lookalikes.

Tekst loopt door onder de afbeeldingen

Cartouch in 1989 (Het Utrechts Archief)

Eighties

De Cartouch had sinds de opening in 1972 bakstenen muren en een lange houten bar. Na een bezoek aan de legendarische club Studio 54 in New York besloten de broers het tien jaar later over een andere boeg te gooien. Het ‘bruine’ jaren zeventig-interieur werd vervangen door spiegels, neonlicht, buisconstructies en een glanzend witte bar, waaraan gifgroene cocktails werden geschonken. Om de entree aan de Mariaplaats kwam een brede voorzetgevel van roestvrijstaal die zo uit een sciencefictionfilm leek te komen. Het cursieve Cartouch-logo kreeg een Eighties-restyling.

Ton Poppes draaide er muziek die nog nergens anders in Nederland te horen was. Aanvankelijk werden de singles en 12 inch-mixen door een bevriende stewardess meegenomen uit de VS. Later werkte Poppes nauw samen met de importzaak Kareltje Records op de hoek van de Mariaplaats, die zijn eigen Disco Dance Top 50 samenstelde. Wat het publiek in de Cartouch hoorde, kon het bij Kareltje kopen.

Er waren ook live-optredens van bekende internationale artiesten zoals Whitney Houston, The Supremes, Brothers Johnson en de R&B-ster Sharon Redd. Tijdens het optreden in Cartouch van Miami Sound Machine in 1984 concipieerde Gloria Estefan al improviserend hun latere top 10-hit ‘Conga’. Legendarisch was een jaar eerder de act van D Train, R&B-zanger James Williams.

Videostills uit Cartouch van Midstad TV en Sky (YouTube)

Imperium

Rond Cartouch ontstond een soort media-imperium. Ton Poppes was niet alleen dj in zijn eigen disco maar ook bij ‘And the Beat Goes On’ op Hilversum 3 en tv-presentator van de TROS Top 50. Hij werkte met de succesvolle lokale zender Midstad Radio en later Midstad TV, die vaak vanuit de Cartouch uitzonden. Dat gold eveneens voor de commerciële Engelstalige zender Sky TV: met haar broer als producent beleefde Linda de Mol hier in 1985 haar presentatiedebuut met de Eurochart Top 50. Door deze samenwerking beschikte de Cartouch als eerste club over beamers voor de projectie van clips en effecten, wat toen zeer kostbaar was.

Aangezet door het Utrechtse succes, begonnen Dick en Ton Poppes in 1986 ‘de modernste disco van Europa’ in Amsterdam: de Escape in de voormalige Heck’s aan het Rembrandtplein. Beter dan de Utrechtse club wist de Escape na 1990 de omslag te maken van disco naar house en dance. Natuurlijk klonk er in Utrecht inmiddels ook wel housemuziek, maar de tweeling besteedde meer aandacht aan de Escape. In 1994 besloten zij de Cartouch te sluiten.

Zanger Henk Westbroek opende er een jaar later zijn café Stairway to Heaven, geïnspireerd op het Hard Rock Cafe. Met live-optredens werd het populair bij jongeren, maar na 2005 liep de belangstelling terug. Wel waren er vanaf 2010 reünie-feesten in Stairway: de Cartouch Vibes, soms met Ton Poppes zelf als dj. James ‘D Train’ Williams kwam ook nog eens terug.

In 2020 heropende dochter Chrissie Westbroek de verbouwde zaak als Restaurant & Bar NOLA. Het pand bleef eigendom van Bavaria en dat bier wordt er dus getapt, ondanks conflicten die Westbroek over de bierprijs heeft gehad. Ook bij Escape en de andere zaken van de familie Poppes in Amsterdam wordt nog Bavaria geschonken.

Arjan den Boer

Arjan den Boer

Arjan den Boer is publicist over geschiedenis, design, monumenten en architectuur. Op DUIC.nl schrijft hij over vergeten gebouwen en in de DUIC Krant dit jaar over verdwenen horeca in Utrecht.

Profiel

24 Reacties

Reageren
  1. Aldert

    Wat een ontzettend leuk verhaal !! Heb dit allemaal mee mogen maken ! Fantastische tijd…..brengt veel herinneringen terug.
    Gouden duo die “poppetjes”.
    Dank !

  2. JdV

    Fantastische disco. Heb daar mijn complete jeugd zo ongeveer doorgebracht.

  3. Van Leiden

    Wordt altijd zo blij van deze verhalen! Heel veel meer graag 😇

  4. RABE

    Cartouch, een plek om nooit te vergeten. Het was er geweldig.

  5. Pee

    Dat waren goede tijden met al die discotheken die er nu niet meer zijn.
    Wat er nu zit is niets in vergelijking met wat Utrecht toen te bieden had, sfeerloos.

  6. isabelle

    Superleuk verhaal! Van toen ik nog jong was :-))

  7. Koel Hoofd

    Oh ja, k’toeshj, da’s lang geleden!
    Bedankt Arjan dat je me er even aan herinnert dat Utrecht ooit echt leuk was met heel veel diverse uitgaansgelegenheden en niet te vergeten de levendige underground scene uit die tijd.
    Tegenwoordig is het alleen maar meer van dezelfde brave eenheidsworst, boring!

  8. Herman

    Mooi verhaal, vooral het bredere perspectief.
    Cartouch kwam als een van de eerste die negatief in het nieuws vanwege discriminatie aan de deur.

  9. Eric

    Jeugdsentiment👍

  10. Piet

    Piet
    Herman
    Een goed deurbeleid 👍

  11. Sade

    Sade

  12. Berrenstein

    Ik word emotioneel als ik aan deze periode denkt omdat alles weg is wat een mooie tijd was dit .vanaf donderdag tot zondag kon je genieten van al die mooie disco’s in de stad jammer.

  13. Joke

    Wat een geweldige tijd was dat. Als ik dit lees krijg ik warme gevoelens. Donderdag, vrijdag, zaterdag en zondag swingen en genieten van de muziek. Komt nooit meer terug. Maar de muziek blijft altijd bestaan.

  14. Anne Marie ten Berge

    Beste Arjan, wederom dank voor je artikel. Maar volgens mij was niet Bavaria maar waren Henk Westbroek en Broos Schnetz toentertijd de eigenaren van het pand Stairway to Heaven. Zij moesten bij de koop van het pand de bierrechten van Bavaria overnemen als zij er een café van maakten.

  15. Utrechtvoorutrecht

    Leuk verhaal, ook voor de “jongeren”. Het valt me wel op dat een aantal van de meest zure reageerders nu opeens negatief doen over het uitgaan anno 2021 (of pre-corona). Getuigt niet van perspectief. Misschien is uitgaan wel veranderd met de tijd, net zoals jullie.

    Cartouch deed mij ook belletjes rinkelen met discriminatie aan de deur.

  16. Arjan den Boer

    @ Anne Marrie ten Berge
    Bavaria bleef en is nog eigenaar van het pand, zie https://horecabier.nl/henk-westbroek-in-opstand-tegen-brouwerij/ en recent https://www.decafekrant.nl/henk-en-chrissie-westbroek-jammer-dat-onze-brouwer-niet-zo-coulantis

    @ Herman en @ Utrechtvoorutrecht
    zie voor discriminatie aan de deur: https://www.delpher.nl/nl/kranten/results?query=cartouch+PROX+discriminatie&coll=ddd&sortfield=datedesc
    Daar staat tegenover dat ik tegenkwam dat zwarte mannen die goed konden dansen juist zeer welkom waren… Andere tijden in ieder geval.

  17. homie

    Diversiteit was toen veel groter. Ik denk dan aan Vrije Vloer; Oude Tivoli; Sophies palace op diverse lokaties; Stichting 4 en een half feesten in de bloemkelder; De zaal boven het oude tivoli gerund door de SWSU; Oude tuinzaal tivoli. Hoog Hiemstra locatie ; Fellini ; diverse kraakpanden waar avonden werden georganiseerd. etc. Ook ik vind het nu maar een eenheidsworst totaal geen onderscheiding meer.

  18. UtrechtvoorUtrecht

    @Arjan Wat een nuttige tool! En zo wordt een schijnbaar willekeurig onderwerp als een disco toch ineens heel inzichtelijk als het gaat om wat we in Nederland discriminatie vonden (en vinden?). Uit de NRC van 1981:

    “Rassendiscriminatie is verkeerd, maar moet een eerzame horeca-exploitant niet ook een beetje selectief aan de deur zijn? Een klap is nu eenmaal snel gevallen in de zaak. De vaste clientèle is vaak niet gesteld op bepaald gezelschap. Zo luidt de redenering die vorig jaar deze tijd nog in Almelo tot een vrijspraak leidde in het geval van dancing De Walvis. In hoger beroep overwoog de rechtbank toen dat het stellen van de vuistregel tien tot twintig procent kleurlingen binnen en dan gaat de tent voor hen dicht te verdedigen was als een ordemaatregel die geen discriminatie inhield.”

    Voor mij is dit ongelofelijk maar ik begrijp nu wel beter het referentiekader van sommige vaste reageerders hier. Nuttig!

  19. Jhon

    Piet de portier had wel erg losse handjes

  20. Bernhard

    Geweldig, Arjan. Graag nog veel meer over verdwenen Utrechtse horeca en dancecultuur.

  21. Speak Up

    @UtrechtvoorUtrecht

    Viel mij ook al op. Veel Boomers die aan het klagen zijn over de huidige tijd. Dat deden de vijftigers, zestigers en zeventigers in hun tijd ook over de toen jonge generatie (zijzelf op dat moment dus). Dat lijken ze niet te snappen idd ;).

    Daarnaast was Utrecht in de jaren zeventig en tachtig best suf en provinciaals met een meer dan vervallen en verpauperd centrum en aanverwante problematiek. Iets mij zegt dat ze de boel ernstig veridealiseren.

  22. Rein

    Wat een mooie tijd daar gehad. Mijn vrouw daar ontmoet

  23. Olaf

    Weer een erg leuk artikel! Ik hoop nu ook op iets over de PLF en/of Shiva 🙂

  24. Rob

    Er stonden twee witte Porsches voor de deur van de heren Poppes. Één van die auto’s heb ik betaald 🥳😂

Plaats een reactie

Lees voor u reageert onze algemene voorwaarden. Alle reacties worden vooraf gemodereerd. Uw IP adres is geregistreerd (wordt niet gepubliceerd).