Verdwenen horeca: Ruteck’s Cafetaria aan de Leidseweg Verdwenen horeca: Ruteck’s Cafetaria aan de Leidseweg

Verdwenen horeca: Ruteck’s Cafetaria aan de Leidseweg

Verdwenen horeca: Ruteck’s Cafetaria aan de Leidseweg
Interieur Ruteck's Cafetaria, circa 1950 (Het Utrechts Archief)
Tegenwoordig is ‘cafetaria’ een synoniem voor snackbar of frituur, maar toen Utrecht in 1935 kennismaakte met dit verschijnsel, was het een zelfbedieningsrestaurant met statafels. Eigentijds maar goedkoop eten sloeg aan in de crisisjaren. Bij de opening kwamen vele honderden kijken naar de ‘wonderinrichting’ nabij het station aan het tegenwoordige Smakkelaarsveld. Volgens een krant was het dan ook ‘een der modernste zaken van Europa’.

Tegenwoordig is ‘cafetaria’ een synoniem voor snackbar of frituur, maar toen Utrecht in 1935 kennismaakte met dit verschijnsel, was het een zelfbedieningsrestaurant met statafels. Eigentijds maar goedkoop eten sloeg aan in de crisisjaren. Bij de opening kwamen vele honderden kijken naar de ‘wonderinrichting’ nabij het station aan het tegenwoordige Smakkelaarsveld. Volgens een krant was het dan ook ‘een der modernste zaken van Europa’.

Sinds 1930 had Utrecht een Heck’s Lunchroom op de hoek van de Potterstraat en Oudegracht (nu Intersport). Deze populaire restaurantketen was in de jaren twintig begonnen in Leiden naar voorbeeld van de moderne tearooms van Lyons in Londen. Heck’s kwam voort uit brouwerij De Zwarte Ruiter van de Limburgse familie Rutten, die samen met de Rotterdamse likeurstoker Henri van der Wolk een imperium van koffiehuizen en proeflokalen opbouwde. Ze namen slijterij A.J. van Heck & Co over en gebruikten die naam voor hun nieuwe lunchrooms. Voor velen maakte Heck’s uit eten gaan bereikbaar.

Directeurszoon Hendrik van der Wolk zag begin jaren dertig tijdens een reis door Zuid-Amerika eet- en drinkgelegenheden met een open buffet, waar men staand aan tafels at. Zulke zaken werden cafeteria of cafetaria genoemd. Van der Wolk probeerde de benaming exclusief voor Nederland te claimen, maar verloor een proces toen een andere ondernemer die ook gebruikte. Sindsdien geldt cafetaria als een soortnaam. In 1933 opende in Leiden het eerste Rutten’s Cafetaria, zoals de naam oorspronkelijk luidde, al snel gevolgd door andere steden, zoals twee jaar later Utrecht.

Tekst loopt door onder de afbeelding

De zaak adverteerde op 25 februari 1935: ‘Morgenochtend om 11 uur wordt op de Leidscheweg 8-10 een nieuw bedrijf geopend, zó verrassend in opzet, zó origineel, dat heel Utrecht op de been zal zijn om dat te zien. Géén Restaurant of Café, géén Lunchroom, zelfs geen Automatiek, maar een “Cafetaria” waar men reeds voor 7½ cent koffie met room, thee, limonade, ijs, huzarensalade en tal van andere spijzen, dranken en lekkernijen kan krijgen.’ De advertentie benadrukte dat er geen fooien nodig waren. Er stond een afbeelding bij die het interieur veel ruimer voorstelde dan in werkelijkheid.

Modern interieur

Architect van de verbouwing tot cafetaria was de Rotterdammer Johannes Pieter Logemann (1876-1961), huisarchitect van Heck’s en Rutten’s. Hij had drie oude winkelpanden samengevoegd tot een open ruimte van 15 meter breed en 40 meter diep. Twee rijen betegelde zuilen droegen de bovenverdiepingen, daartussen stonden aan weerszijden de diverse buffetten met luifels. De wanden waren betegeld in frisse kleuren geel en blauw, belangrijk voor de hygiëne. De moderne keukenapparatuur was elektrisch of op gas. Voor aangenaam licht zorgden indirecte randverlichting langs de luifels en moderne hanglampen in het midden. Daar stond een grote marmeren tafel waaraan bezoekers staande konden eten. Achterin waren ook stalen tafeltjes en stoelen waarop men desgewenst kon plaatsnemen.

‘Gepropageerd wordt in de “Cafetaria” echter het staande eten, waaraan men even wennen moet, maar dat aan het doel van de “Cafetaria” het meest beantwoordt’, aldus het Utrechtsch Nieuwsblad. ‘Het gaat er zakelijk toe, men komt hier niet om eens gezellig te zitten praten en naar het verkeer te kijken. Men heeft ergens trek in, koopt het, eet het op en vertrekt weer. Meent evenwel niet, dat het personeel U staat aan te kijken, of U nog niet weggaat, ook dit is niet juist.’

Aan de linkerzijde waren buffetten voor koffie en warme dranken, voor salades en voor wafels en pannenkoeken. ‘Deze worden electrisch gebakken, terwijl men ze bestelt, waarbij een electrisch lichtje den tijd aangeeft, wanneer het gebak gereed is.’ Rechts bevonden zich de afdelingen voor ijs en limonade, gebak, belegde broodjes, soepen en dagschotels, ‘welke iedere dag opnieuw bereid worden en van ‘s morgens vroeg tot sluitingstijd te verkrijgen zijn’. Er werkten maar liefst 80 mensen.

Tekst loopt door onder de afbeelding

Gevel Ruteck’s Cafetaria, circa 1965 (Het Utrechts Archief)

Zwolsman en Bredero

In 1946 kregen zowel Rutten’s Cafetaria als Heck’s Lunchroom de nieuwe naam Ruteck’s, een samentrekking van Rutten en Heck. Dit had te maken met opsplitsing van de restaurantketen; enkele vestigingen elders behielden wel de oude namen. Rond 1960 werd Ruteck’s Cafetaria aan de Leidseweg voorzien van een nieuwe voorgevel met roestvrijstalen stroken die er futuristisch uitzag, maar ook nogal ongezellig.

Na de overname van Ruteck’s door de omstreden projectontwikkelaar Reinder Zwolsman werden de meeste zaken gesloten of doorverkocht. Begin 1964 kwam er tot veler verdriet een einde aan Ruteck’s Lunchroom aan de Potterstraat. Kort daarna verscheen het bericht: ‘Ruteck’s Cafetaria, Leidseweg 8, blijft open onder nieuwe directie! Exploitant: D. Houtman‘. Het pand werd toen al aangekocht door bouwbedrijf Bredero voor het plan Hoog Catharijne, maar zou nog een aantal jaren worden verhuurd. In 1971 sloot de cafetaria en de inventaris werd geveild. Het pand bood nog enkele jaren plaats aan de tijdelijke koopjeswinkel Kaap de Goeie Koop. Ook de andere, inmiddels sjofele cafetaria’s, automatieken en restaurantjes aan de Leidseweg moesten in 1975 wijken voor het Gildenkwartier.

Leidseweg, nu Smakkelaarsveld, circa 1965 (Het Utrechts Archief)

Arjan den Boer

Arjan den Boer

Arjan den Boer is publicist over geschiedenis, design, monumenten en architectuur. Op DUIC.nl schrijft hij over vergeten gebouwen en in de DUIC Krant dit jaar over verdwenen horeca in Utrecht.

Profiel

12 Reacties

Reageren
  1. Maarten Hartog

    Fijn stukje, dank!

  2. Koel Hoofd

    Waar tovert Arjan sommige Utrechtse pareltjes toch vandaan?
    Bedankt weer, toppertje!

  3. [email protected] 🤔

    Mooi stuk Arjan, dankjewel, hoe krijg je het toch voor elkaar om zulke mooie stukjes te schrijven.
    Toen was geluk nog heel erg gewoon.

  4. Massegast

    Dank Arjan. Voor dit stuk over Ruteck’s. Roept nostalgische gevoelens op. Wat was Utrecht toen een fijne stad. Niet alle verandering is een verbetering.

  5. Bayerwald

    Ook ik ben weer onder de indruk van je nieuwste bijdrage. Dank, Arjan. Wat is het toch heerlijk om zo terug in de tijd te kunnen gaan en je jeugd weer te beleven. Ben het helemaal eens met Massegast: Utrecht was toen een fijne stad, ook al was het niet allemaal rozengeur en maneschijn. In ieder geval was er het gevoel dat Utrecht nog een eigen hart had.

  6. Ed.

    Volgende keer het hoogtepunt: Espresso aan de Lange Viestraat?

  7. Frans Borgers

    Wat ontzettend leuk, maar ook interessant dat Rureck wordt aangehaald.Zelf heb ik er een aantal jaren gewerkt.Eerst bij de koffie en broodjes, daarna bij het ijs en daarna bij “het warm”
    .Links als je binnen kwam was een koffie buffet waar vooral veel taxichauffeus een ” baakie” kwamen doen met eventueel een sauzeizen broodjes, gebakje of anders.Aan de overkant was “het ijs”. Er werd ijs verkocht met slagroom en evenutueel een schaalltje ijs met ananas. En aan de andere kant nog voor het “warm kon men broodjes kopen en helemaal er naast was het”warm” waar iedereen warm kon komen eten. En met je bord was er een mogelijkheid naar achteren te lopen waar een zogenoemd “zitje” was. En helemaal achter in waren de toiletten. Ik heb er jaren met heel veel plezier gewerkt en ook vreselijk veel gelachen.
    Ik zal niet snel vergeten dat het een heel leuke tijd was.Jammer dat het allemaal niet meer bestaat.

  8. Kees Truijens

    Dank je, Arjan.
    Heck’s en Ruteck’s waren belangrijk in de arme jaren na de oorlog. Met mijn ouders naar zo’n zaak op het Rembrandtplein in Amsterdam was echt een uitje. In mijn herinnering speelde er zelfs een orkestje. Op mijn 18e in Utrecht kwam ik er nog wel. Toen wellicht al uit nostalgie.

  9. Ineke

    Wat een herinneringen roept dit stukje op. Elk jaar naar het sinterklaas feest, samen met mijn moeder. Mijn vader werkte bij de Rode Winkel, na afloop van het feest gingen we hem ophalen en met z’n drieën naar huis. Was een fijne tijd in een toen rustig Utrecht.
    Bedankt!!

  10. D molenaar

    Geweldig leuk die nostalgie roept vele herinneringen op bv met mijn opa naar het ns perron met betaald kaartje en een broodje half om bij BBBBB en dat natuurlijk met de gevu bus lijn 8 onder de dom door wat een fijne tijd

  11. Lenie Wiesman-Vriens

    Voor mij roept dit heel veel herinneringen op. Van 1946/1947 tot 1953 heb ik boven de Ruteck’s gewoond omdat mijn ouders, Piet en Annie Vriens, zetbaas van deze zaak waren.
    Ik heb goede herinneringen aan deze tijd en ga snel eens naar het Utrechts Archief!

  12. Gerwig

    Hoi Arjan
    Hotel Des Pays-Bas volgende keer?

Plaats een reactie

Lees voor u reageert onze algemene voorwaarden. Alle reacties worden vooraf gemodereerd. Uw IP adres is geregistreerd (wordt niet gepubliceerd).