Verdwenen winkels: Mado Kantoorboekhandel aan de Oudegracht Verdwenen winkels: Mado Kantoorboekhandel aan de Oudegracht

Verdwenen winkels: Mado Kantoorboekhandel aan de Oudegracht

Verdwenen winkels: Mado Kantoorboekhandel aan de Oudegracht
Oudegracht 119, voorheen Mado (bron: funda)
Een van de oudste en bekendste winkels van Utrecht, 170 jaar lang gevestigd aan de Oudegracht, vertrok in 2011 en sloot kort daarna definitief. Velen herinneren zich nog de rekken met agenda’s, stapels veelkleurig papier, vitrines vol pennen en rijen ordners en multomappen. Zulke kantoorartikelen vinden in digitale tijden veel minder aftrek. Wat rest is de opvallende etalage van Gerrit Rietveld.

Een van de oudste en bekendste winkels van Utrecht, 170 jaar lang gevestigd aan de Oudegracht, vertrok in 2011 en sloot kort daarna definitief. Velen herinneren zich nog de rekken met agenda’s, stapels veelkleurig papier, vitrines vol pennen en rijen ordners en multomappen. Zulke kantoorartikelen vinden in digitale tijden veel minder aftrek. Wat rest is de opvallende etalage van Gerrit Rietveld.

Mado is geen afkorting, maar de achternaam van de oprichter. Johannes Mado (1805-1886) werd geboren in Dordrecht, werkte als ‘kantoorloper’ (bode) in Amsterdam en vestigde zich in 1841 als winkelier in Utrecht. Mado betrok het 18e-eeuwse pand Klein Blankenburgh aan de Oudegracht 119. Aanvankelijk stond hij vermeld als boekverkoper.

In 1870 kreeg Johannes Mado een veel jongere compagnon: de uit Zeeland afkomstige Jan Marinus Korsten (1841-1928). Het bedrijf heette sindsdien Mado & Co. Twee jaar later kondigde de inmiddels bejaarde Johannes in het Nieuwsblad voor den boekhandel aan dat de zaak ‘geheel is overgegaan aan genoemden Heer [Korsten]; evenwel blijf ik steeds in de zaak werkzaam, en belanghebbende. UEd. mijn dank betuigende voor het zoo ruimschoots genoten vertrouwen, zoo verzoek ik dit ook voor mijn opvolger en gij zult U niet teleur gesteld vinden.’

Tekst loopt door onder de afbeeldingen

Mado rond 1920 (Het Utrechts Archief)

Verbouwingen

Korsten liet in 1880 de winkelpui vervangen door een fraai houtgesneden exemplaar. Op het raam stond met krulletters Mado & Co en daarboven ‘Papierhandel / Kantoorboeken / Teekenbehoeften / Bureau-artikelen’. Helemaal bovenaan op de daklijst stond ‘Magazijn van Papier en Enveloppen’, maar dat werd rond 1900 vervangen door een nieuwe bedrijfsactiviteit: ‘Handelsdrukkerij Mado & Co’. In 1928 werd een perceel erachter aan de Drieharingstraat bijgekocht. Daar realiseerde architect N.H. Willemse uit Vreeswijk een nieuw gebouw voor de drukkerij in gele bakstenen met hoge smalle ramen (hier is nu restaurant Vis & Meer gevestigd). Tegelijkertijd kreeg het winkelpand een nieuwe etalagepui die de hoek om liep, en op de eerste etage een toonkamer voor kantoormeubelen van Gispen.

De Mado-eigenaar was inmiddels opgevolgd door zijn zoon Jan Jakobus Korsten (1881-1948). Toen die kort na de Tweede Wereldoorlog overleed, was er geen derde generatie voor de opvolging. (Klein)zoon Jan Marinus was namelijk in de meidagen van 1940 omgekomen als sergeant bij de Koninklijke Landmacht. Daarom nam Jan Jakobus’ weduwe de leiding over: Sophia Frederika Jacoba Korsten-van de Sande (1889-1968), later bijgestaan door andere familieleden.

Rietveld-etalage, situatie 1988 (Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

In 1961 gaf Mado opdracht aan Gerrit Rietveld om een nieuwe pui en winkelinterieur te ontwerpen. Rietveld maakte een maquette van karton en plexiglas die bewaard is in het Centraal Museum. Binnen kwamen veel wandplanken, lange tafels, vitrines en een smalle bovengalerij voor extra ruimte. De winkelpui met halfvrijstaande etalage werd opvallend modern voor het oude pand. Door het vele glas en de dunne stalen kozijnen heeft Rietveld de overgang tussen binnen en buiten geleidelijk gemaakt. Bezoekers moeten om de voorste etalage heen lopen, langs de verder naar binnen liggende etalageruit. Het is een soort glazen fuik dat klanten naar binnen trekt. Op de rechter hoek stond oorspronkelijk nog een sokkel met een kleine vitrine. Rietveld ontwierp ook de rode letters MADO op de gevel, die daarna als logo dienden. De toevoeging ‘& Co’ verdween.

Verkoop en sluiting

In 1966 werd een jubileum gevierd: ‘Wij verheugen ons over 125 jaar groei en vernieuwing van ons bedrijf en zullen dit a.s. vrijdag 11 mei in eigen kring van medewerkers en medewerksters feestelijk herdenken.’ In de jaren zeventig volgde een economisch moeilijke periode voor Mado. De drukkerij moest toen afgestoten worden. In 1986 heeft de familie Korsten de zaak verkocht aan familie Kiens uit Montfoort. De nieuwe eigenaar kreeg toestemming om Rietvelds ‘onhandige’ etalages te vervangen, ook al was het pand een monument. Gelukkig heeft men er na protesten uiteindelijk van afgezien. Wel is de losse sokkelvitrine kort daarna verdwenen.

Interieur Mado in 1988 (Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Na 170 jaar verhuisde Mado in 2011 naar de Burgemeester Reigerstraat. Directe aanleiding vormde een forse huurprijsverhoging aan de Oudegracht. De nieuwe gebruiker van het winkelpand, G-Star Raw, verfde Rietvelds vitrines donkergrijs, maar de opzet bleef in tact. In 2015 besloot Mado de vestiging Utrecht helemaal te sluiten. Door de digitalisering is er veel minder vraag naar traditionele schrijf- en papierwaren. Rob Kiens vertelde aan DUIC: ‘Ik kan het niemand kwalijk nemen dat de consument andere behoeften heeft. Het is gewoon het gevolg van maatschappelijke veranderingen. Vroeger verkochten we heel veel ordners, perforators en nietmachines, maar tegenwoordig heeft iedereen een harde schijf. Daarmee valt een hele productgroep weg. Het is gewoon een constatering.’

Mado heeft nu nog wel een winkel in Montfoort met behalve papierwaren ook boeken, tijdschriften en speelgoed. Kantoorartikelen voor bedrijven worden via een webshop verkocht, waarop onder Rietvelds logo trots vermeld staat: ‘Sinds 1841’. Op dit moment is er een verbouwing gaande aan de Oudegracht 119 bij G-Star Raw, maar we mogen er vanuit gaan dat ook nu de Rietveld-elementen behouden blijven.

Arjan den Boer

Arjan den Boer

Arjan den Boer is publicist over geschiedenis, design, monumenten en architectuur. Op DUIC.nl schrijft hij over vergeten gebouwen en in de DUIC Krant dit jaar over verdwenen winkels in Utrecht.

Profiel

15 Reacties

Reageren
  1. Jan-Willem Swane

    Ik kan in gedachten nog door de winkel lopen. Een schatkamer in een prachtig pand.

  2. Fred

    Leuk artikel!
    “…maar we mogen er vanuit gaan dat ook nu de Rietveld-elementen behouden blijven.”
    Mogen we daar idd vanuit gaan, of hòòpt de schrijver dit..?

  3. Koel Hoofd

    Ben er zo vaak geweest, zowel voor, tijdens als na studie.
    Begrijpelijk dat ze de pen in de wilgen hebben gehangen, maar toch jammer.

  4. C.

    Toen mijn zusje en (een jaar eerder) ikzelf zes jaar werden en naar de ‘grote school’ gingen, kregen we van opa en oma uit Utrecht voor onze verjaardagen — voor op het eigen bureautje wat we van onze ouders kregen — een vloeiblad, een pennenbakje en een (o zo mooi) apparaatje dat de datum aangaf (en met een knopje deze deed veranderen). Ieder een eigen kleur. Wat waren we daar blij mee en trots op. En uitgezocht bij Mado! Heel dierbare herinnering.

  5. Erik

    Ja, dat was een top winkel.
    Swaak heb ik nog warmere herinneringen aan.

    Maar als je producten verkoopt voor ontwerpers en creatievelingen…
    waarom dan zo’n ‘fraai houtgesneden exemplaar’ vervangen door een spuuglelijke winkelpui?

    Ik heb replica meubels van Rietveld, maar zijn architectonische ingrepen in Utrecht kunnen me niet bekoren.

  6. JdV

    In WO2 kwam er vanuit de drukkerij ook veel verzets-drukwerk overigens.

  7. [email protected]

    Mooi stuk Arjan,mijn complimenten.

  8. inigo

    April 2019 zat de winkel Pipoos in het pand. Ik heb daar toen tekenspullen gekocht. Eigenlijk leek het wel een beetje op Mado, inclusief schrijf- en tekenspullen, maar ook kinderspullen. Het verbaast mij dat dat niet genoemd wordt in het artikel. Een klein gaatje in de geschiedenis.

  9. Fred

    @inigo: ik denk dat je abuis bent, gstar zat er toen al (lang)

  10. TJA…

    Twee keer jammer:
    De eerste keer dat de oorspronkelijke gevel er aan ging en vervangen werd door zo’n sfeerloos Rietveld ontwerp.
    De tweede keer is gewoon de mogelijkheid dat nu dat Rietveld ontwerp ook weer naar de knoppen gaat. Ook al gaat het niet door. Hoe kan het dat zoiets gewoon in Utrecht een kans zou hebben.

  11. inigo

    @Fred Ik zal mij wel vergissen. Ik zie dat er op nummer 97 een Pipoos zit. Soms meen je je met stelligheid (inclusief beelden en verhalen) iets te herinneren, wat toch anders blijkt te zijn. Bedankt voor de correctie.

  12. Herman

    Leuke winkel, je kon daar zo wat alles kopen.

  13. Marjolein

    Leuk verhaal. Madonna is één van de winkels die ik echt mis, met z’n enorme keuze. Aan de andere kant vind ik dat Rietveld’s etalage meer tot z’n recht komt bij de huidige kledingwinkel.

  14. Ton Hooft

    Mooi verhaal weer en goed om dieper te kunnen via de links naar boeiende bronnen Arjan!
    Leuk dat je uitgebreid gebruik maakte van het Utrechts Documentatiesysteem (UDS) en links er naartoe plaatste.
    Het UDS is een heel uitgebreid historisch infosysteem over Utrecht met heel veel ‘plaatjes’, zie http://www.documentatie.org/.

  15. Onno de Bruijn

    Als schoolverlater ben ik in 1969 bij MADO begonnen als leerling-verkoper. Tot aan militaire dienst in 1974 heb ik daar gewerkt. Ik ben zo benieuwd of er nog collega’s van toen leven zoals Jenny (uit Lopik, zij hadden een boerderij) en Angela van Rooijen en haar zus, meneer Lazarom, meneer André (chef). Wellicht dat ik nog een reünie ga proberen op te zetten.

Plaats een reactie

Lees voor u reageert onze algemene voorwaarden. Alle reacties worden vooraf gemodereerd. Uw IP adres is geregistreerd (wordt niet gepubliceerd).