Utrechts bedrijf wil met uitvinding ‘Aletta’ de wereldstandaard worden voor bloedafname

Het idee voor de prikrobot ontstaat in 2017. Een van de kinderen van Brian Joseph moet maandelijks bloed laten prikken. Die ervaring maakt voor hem heel concreet hoeveel angst en onzekerheid bloedafname kan veroorzaken. Nadat hij zijn toenmalige softwarebedrijf voor onder meer ziekenhuizen aan Amazon heeft verkocht, investeert hij een deel van de opbrengst in een oplossing voor bloedafname.

Medeoprichter Toon Overbeeke hoort ook persoonlijke verhalen over problemen bij bloedafname, zoals een vader van een vriend bij wie het tijdens chemotherapie steeds moeilijker wordt om bloed af te nemen. Joseph: “Wij dachten dat dit met technologie veel beter moest kunnen. Zo ontstond het idee voor een prikrobot.“

“Het verbaasde ons dat het laboratoriumproces volledig geautomatiseerd is, terwijl bloedafname nog handmatig gebeurt”, licht hij toe. Joseph ziet dat de prikervaring per medewerker verschilt. “Die onvoorspelbaarheid zorgt bij de patiënt voor angst.” Daar komt het personeelstekort in de zorg bij. “We moesten vaak lang wachten, omdat er te weinig medewerkers beschikbaar waren. Dat bleek in veel ziekenhuizen het geval.”

Hoe begin je?

Daarom richten Joseph en Overbeeke in 2017 het bedrijf Vitestro op. De ontwikkeling van de robot begint met gesprekken met laboranten, bloedafnamemedewerkers en andere experts in ziekenhuizen. Daarna volgt een jarenlange testperiode, onder meer in samenwerking met het St. Antonius Ziekenhuis in Nieuwegein. “Zij hebben veel praktijkervaringen gedeeld om de prikrobot zo succesvol mogelijk te maken.”

Vitestro krijgt ook financiële steun via regionale subsidies en investeringen van aandeelhouders uit verschillende landen. Onder meer het Amerikaanse medisch centrum Mayo Clinic, één van de beste ziekenhuizen ter wereld, investeert in Vitestro. Inmiddels is Aletta het eerste autonome bloedafname-apparaat ter wereld dat in ziekenhuizen wordt ingezet. De robot is vernoemd naar Aletta Jacobs, de eerste vrouwelijke arts in Nederland.

Zo werkt de prikrobot

Om bloed te kunnen prikken, moet een geschikte ader worden gevonden. Aletta gebruikt daarvoor infrarood, echografie en Doppler-technologie. Ook kunstmatige intelligentie helpt het apparaat bij het vinden van een geschikte ader. Vervolgens brengt de robot de naald in, vult de verschillende buisjes met bloed en plakt een pleister. De patiënt hoeft alleen de arm neer te leggen. Er is bewust gekozen voor een open design: de arm blijft altijd zichtbaar.

Om het proces te bewaken en vragen te beantwoorden, is nog steeds een zorgmedewerker aanwezig. Maar het grote voordeel is volgens Joseph dat één medewerker drie apparaten tegelijk kan begeleiden. “Daardoor kan met dezelfde personele capaciteit meer bloed worden afgenomen, maar vaker zijn er überhaupt geen mensen te vinden. Dan ben je in ieder geval in staat om zorg te leveren en wachttijden te verminderen.” Hoeveel wachttijd de robot uiteindelijk kan besparen, moet de praktijk nog uitwijzen.

Wat betreft de foutgevoeligheid bij het raakprikken van de robot hoeven mensen zich volgens Joseph geen zorgen te maken. “Met Doppler-technologie kunnen we onderscheid maken tussen een ader en een slagader. Het apparaat presteert bij het succesvol aanprikken vergelijkbaar als een ervaren prikker. Dat de juiste positie gevonden wordt, is al bewezen in klinische studies.”

Minder pijn en meer voorspelbaarheid

Volgens Joseph reageren patiënten tot nu toe positief op Aletta. Daar zijn volgens hem belangrijke redenen voor: “De eerste is de consistentie; het gaat altijd op dezelfde manier. De tweede is dat je de naald niet ziet. Als je bang bent, is dat fijn. Dit leidt tot een lagere pijnervaring. Als het manueel gebeurt, voel je soms een soort knik bij het wisselen van de buisjes. De naald van de robot gaat heel soepel in en uit de huid.” Daarnaast kan Aletta dankzij echografie ook dieper liggende of moeilijk vindbare aderen opsporen.

Joseph heeft de robot zelf inmiddels tientallen keren ervaren en is zelf ook tevreden. “Ik bezocht al meerdere keren het ziekenhuis om de patiëntervaring goed te begrijpen, dus ik kon het goed vergelijken.” Dat een robot het prikken een stap onpersoonlijker zou maken, herkent hij deels. “Wij zien dat het in discussies op verjaardagsfeestjes meer naar voren komt dan in de praktijk van het ziekenhuis. Patiënten in het ziekenhuis vertrouwen vaak gewoon op in de praktijk bewezen medische voorzieningen.”

Wereldstandaard

Vanaf 2027 wordt Aletta uitgerold in ziekenhuizen en laboratoria met veel bloedafnames en hoge personeelsdruk. De robot is bedoeld voor reguliere bloedafname bij patiënten vanaf 16 jaar. “De arm moet stil in het apparaat blijven liggen. Bij jonge kinderen is nog niet duidelijk of dat goed lukt”, legt Joseph uit.

De robot wordt nu al gebruikt en onderzocht in Nederlandse ziekenhuizen. In Nederland werken onder meer St. Antonius, OLVG, Amsterdam UMC en Albert Schweitzer ermee.

Maar de ambitie van de oprichters reikt verder dan Nederland. Er wordt getest in Denemarken en in de VS gaf de FDA (Food and Drug Administration) onlangs toestemming voor gebruik. “Samen met ziekenhuizen willen we bijdragen aan een nieuwe wereldstandaard voor bloedafname in tijden van personeelstekorten.”