Vele honderden woningen in Utrecht staan leeg, waarom gebeurt daar weinig tegen?

Een betaalbare woning vinden in Utrecht is niet makkelijk; er is weinig aanbod, de vraag is groot en de prijzen zijn mede daardoor flink gestegen. Volgens Funda staan er nu in de hele gemeente zo’n 1000 woningen te koop. Maar er is ook een flinke groep huizen in Utrecht waar mensen zouden kunnen wonen, maar die geruime tijd helemaal leegstaan. De meest recente cijfers laten zien dat er ruim 1500 woningen zijn die al meer dan een jaar leegstaan. Die langdurige leegstand zou eens flink aangepakt moeten worden, zo vinden een hoop politici. Dat wordt ook al jaren gevraagd aan de gemeente maar de toon is nu dwingender geworden.

Boetes

Amsterdam is al een stuk verder op weg. Daar moeten woningeigenaren hard aan de slag als een pand leeg komt te staan. Zo is er een meldplicht en gaat de gemeente in overleg met eigenaren als een woning drie maanden leegstaat. Daar komt nu het plan bij dat de gemeente eigenaren kan dwingen om een huis binnen een bepaalde termijn weer bewoonbaar en bewoond te maken. Ook kunnen eigenaren boetes krijgen als ze niet meewerken. 

Maar waarom staan die 1500 woningen in Utrecht eigenlijk al zo lang leeg? Dat is nu niet bekend. De gemeente Utrecht weet eigenlijk maar weinig over die huizen, behalve dat er administratieve leegstand is. Er staat niemand ingeschreven en volgens de WOZ is er geen gebruiker van het pand. In 2017 werd er al een motie aangenomen waarmee het gemeentebestuur werd opgeroepen om eens aan de slag te gaan met een leegstandsverordening. Zo’n verordening is als het ware een gereedschapskist waarmee leegstand van woningen, maar ook kantoren en winkels aangepakt kan worden. 

De gemeente had blijkbaar nogal wat tijd nodig om over deze motie na te denken want in 2021 kwam er een reactie. Die reactie leek overigens wel veelbelovend voor de politici en bewoners die voorstander zijn van een harde aanpak. Wethouder Kees Diepeveen zag namelijk wel wat in zo’n verordening en noemde al tal van mogelijkheden; meldplicht voor langdurige leegstand, maximale huurprijzen bepalen en zelfs de mogelijkheid dat de gemeente huurders gaat voordragen bij eigenaren van leegstaande panden. Als de woningeigenaar niet meewerkt kan de gemeente boetes opleggen.

Overigens moet er niet al te licht worden gedacht over dit soort maatregelen, het kan namelijk een inbreuk zijn op het eigendomsrecht. Sommige partijen menen ook dat eigenaren van woningen zelf moeten weten wat ze met hun huis doen, laten leegstaan moet gewoon kunnen. 

Geld

Nadat wethouder Diepeveen in 2021 positief had gereageerd op de kansen voor een leegstandsverordening was het nog geen gelopen race. De verordening is er tot op heden niet gekomen. Reden voor de raad om in februari van dit jaar wederom aan de bel te trekken. Weer reageerde de wethouder: “We zien de toegevoegde waarde van een leegstandsverordening en een leegstandsaanpak. Leegstand in de huidige tijd van woningnood is niet acceptabel.”

‘Gezien de veelheid aan acties om de woningmarkt aan te pakken, hebben we keuzes moeten maken’

Maar toen werd ook duidelijk waarom er al jaren over gesproken wordt, maar er nog steeds geen verordening of uitgebreide aanpak ligt: geld. Wethouder Diepeveen schreef daarover: “Gezien de veelheid aan acties om de woningmarkt aan te pakken, hebben we keuzes moeten maken. Deze keuzes zijn mede gebaseerd op de dossiers waaraan middelen zijn toegekend in de begroting. Omdat in de begroting geen budget is voor de leegstandsaanpak (m.n. noodzakelijk voor toezicht en handhaving), is dit niet opgepakt. Op het moment dat er financiële middelen voor toezicht en handhaving zijn kunnen we hiermee aan de slag.”

Niet akkoord

Met dit antwoord lijkt de raad echter niet akkoord te gaan. Deze week kwam het onderwerp weer aan bod en nu roepen tien politieke partijen het gemeentebestuur op om echt eens aan de slag te gaan. Het eerdere antwoord van de wethouder dat het om financiële middelen zou gaan, wordt afgedaan als ontwijkend en niet adequaat.

“Als een gemeenteraad in meerderheid vraagt om een aanpak van iets dan hoort het college daar als vanzelfsprekend een ja of nee (of misschien) op te beantwoorden en als het een ja is daar een voorstel voor aan te leveren inclusief de bijbehorende kosten en opbrengsten én een mogelijke financiering voor die aanpak. Alleen op basis daarvan kunnen we als gemeenteraad een besluit nemen en de benodigde financiële middelen voor de gevraagde aanpak vrijmaken. Dan helpt het niet als het college de zaak ten onrechte volledig omdraait en eerst aan de gemeenteraad vraagt om financiële middelen vrij te maken waarna zij dan als college pas bereid is om met een aanpak te komen.”

Gert Dijkstra is raadslid voor EenUtrecht, de partij die nieuw in de raad is gekomen sinds de recente verkiezingen. Hij vertelt: “Al vijf jaar, sinds het aannemen van de motie in 2017, houdt het college de boot af. Ik vind het onbestaanbaar dat er geen beleid is voor dit soort langdurige leegstand in tijden van woningnood. Natuurlijk kunnen eigenaren goede redenen hebben om iets langer dan een jaar leeg te laten staan. Het beleid moet daarom ook niet altijd te rigide worden uitgevoerd. Maar op dit moment is er gewoonweg helemaal geen beleid. We kunnen geen uitzonderingen maken op de regel, want er zijn geen regels. Er is geen stok achter de deur, en daarmee ook geen stimulans voor eigenaren om aan de slag te gaan met hun leegstaande pand.”

Daarbij vindt Dijkstra het goed dat GroenLinks-raadslid Pepijn Zwanenberg al jarenlang roept om een leegstandsverordening: “Maar het is wel opmerkelijk dat een GroenLinks-raadslid een wethouder van GroenLinks de hele tijd vraagt om beleid, maar de wethouder vraagt weer aan de raad om financiële ruimte. Zo kunnen we nog jaren bezig blijven.” Via schriftelijke vragen roepen de partijen EenUtrecht, Partij voor de Dieren, DENK, PvdA, SP, BIJ1, PVV, Volt, VVD en GroenLinks op om voor september met een concept-aanpak voor een Utrechtse leegstandsverordening te komen.