Het afgelopen jaar viel na tientallen jaren het doek voor onder andere Drogisterij Woortman, Broodje Mario, Pathé Rembrandt, De Oude Tijd, Café De Windhoek, La Fontana en Peter’s Bistro. Voor sommigen vrijwillig, voor anderen met pijn in het hart. Het verdwijnen van zulke iconische plekken noemden verschillende partijen in de gemeenteraad “een zorgelijke trend”.
Drogisterij Woortman, Broodje Mario, Pathé Rembrandt: iconische Utrechtse plekken verdwijnen of staan te koop
Gereedschapswinkel W. Pijper, De Postillon, Café Jan de Winter, Café Jan Primus, Le Clochard, Broodje Van Martin, Café DeRat, De Oude Tijd, Pathé Rembrandt, Drogisterij Woortman, Café Van Wegen, Springhaver, Café De Morgenster en De Goey-Koot. Het zijn een aantal namen die na een kleine rondvraag werden genoemd als iconische Utrechtse plekken. Welke plekken als icoon gelden, verschilt per inwoner. Alhoewel het toch vaak gaat om cafés en winkels met een lange geschiedenis.
Als zo’n ‘Utrechts icoon’ geen opvolging heeft en verdwijnt, komen daar regelmatig ketens voor in de plaats. Meerdere fracties maken zich hier zorgen over. “Want het straatbeeld van de stad moet niet worden bepaald door de mensen met het meeste geld.”
In een debat hierover begin deze maand benadrukte commissielid Romi Leever (PvdA) dat zij niet de toeristische plekken bedoelt, maar de plekken die de stad karakter, sociale samenhang en identiteit geven. Vooral de bruine kroegen gaan haar aan het hart: “Vastgoedprijzen stijgen, investeerders richten zich steeds vaker op formules die maximale winst beloven en kleinschalige familie- of buurtkroegen hebben het daardoor moeilijk.”
Op de plek van Drogisterij Woortman zit nu een vintagewinkel - Cas Bergsma
‘Bruine kroeg als monument’
Leever presenteerde ook een actieplan om de bruine kroeg te redden. Daarin staan onder andere maatregelen als: wijs ze aan als gemeentelijk monument. Andere fracties reageerden wisselend. Zo vinden D66, VVD en GroenLinks de culturele waarde belangrijk, maar hoeft de overheid niet alle iconische functies te beschermen. Het is volgens hen een gevolg van bijvoorbeeld marktwerking en andere behoeften van nieuwe generaties.
Café De Windhoek zou je hier als voorbeeld bij kunnen noemen, dat na 59 jaar verdwijnt. Jarenlang kwamen mensen naar het Lombokse café voor een biertje of een potje biljarten. “Maar biljarten leeft niet echt meer onder jongeren”, vertelde eigenaar Carlijn Vos eerder, die het café de afgelopen zes jaar samen met haar zus Marleen runde. Daarom gooiden ze het roer om: het café maakt plaats voor het kindvriendelijke Bij de Vosjes.
Wethouder Rik van der Graaf (ChristenUnie) waardeert het initiatief van Leever, maar stelt dat de voorgestelde maatregelen voor een groot deel buiten de taak en het budget van de gemeente vallen. Ook vindt hij dat het aan de inwoners is om te bepalen of iets een iconische Utrechtse plek is. Ingeborg Hornsveld (GroenLinks) vroeg zich af: hoe bepaal je dan welke plekken bescherming verdienen? Voor Leever is het onderwerp nog niet klaar. Binnenkort dient ze een motie in, mogelijk samen met het CDA.
‘Je houdt het niet tegen’
De afgelopen jaren zijn er ook plekken die wél een opvolger hebben gevonden. En dan ook nog eens mensen die het gedachtegoed van de vorige eigenaar voortzetten. Denk aan De Drie Dorstige Herten, maar ook aan De Postillon, Café Marktzicht en Kafé België.
“Het zijn mooie, unieke plekken die ervoor zorgen dat de stad zijn originaliteit behoudt”, zegt Joppe Boonstra, een van de nieuwe eigenaren van Café Marktzicht. “Ze staan voor oud-Hollandse gezelligheid. Al stap je in je eentje binnen, er is altijd iemand om een praatje mee te maken.”
De Postillon aan de Lijnmarkt - Bas van Setten
Na dik 40 jaar kreeg ook Kafé België nieuwe eigenaren. Willemijn Visscher en Ewald Visser begonnen er ooit achter de bar en als klusjesman. “Zulke plekken geven identiteit aan je stad”, vindt Ewald. “Helaas komen er meer grotere winkels en samenwerkingsverbanden die veel horeca starten. Ik ben bang dat je dat niet tegenhoudt. Er zijn tegenwoordig andere regels en vroeger had je lagere huren. Nu kan je als kleine ondernemer niet tegen de huurprijzen op boksen.”
“Ik doe mijn best om dit te behouden”, zegt Erik Lebbing, eigenaar van Café DeRat op de Lange Smeestraat. “Dat gaat hartstikke goed. Maar als ik er niet meer ben, wordt dit pand misschien wel verkocht als huis. Dan is het weg.”
‘Blijf komen’
Ewald: “Ik vind Van Wegen bijvoorbeeld een prachtige zaak, maar ik denk dat die straks geen opvolging heeft. Al hoop ik van wel. In de horeca werken heeft in Nederland ook een andere status dan in andere landen.” Er zijn wat hem betreft zeker ook nog positieve ontwikkelingen. “Gelukkig komen er regelmatig leuke nieuwe zaken bij.”
En hoe kunnen we zorgen dat iconische plekken behouden blijven? “Kies lokaal en denk aan de kleine ondernemers”, zegt Joppe. “Ga eens van geijkte paden af, stap een zijstraatje in en wie weet heb je de avond van je leven.” Daar sluit Erik zich bij aan. “Blijf komen naar bedrijven die iets moois doen en die je graag wil behouden.”
Broodje Mario aan de Oudegracht - Cas Bergsma
