Open brief Bernard Tomlow over debacle Uithoflijn:”De verkeerde is opgestapt”

Gesuggereerd wordt dat Verbeek-Nijhof als gedeputeerde de ene flater na de andere geslagen heeft en verantwoordelijk is voor € 84 miljoen vertraging.

Wat zijn de feiten?

In 2012 had de gemeente Utrecht een bestuursovereenkomst met de BRU gesloten om de Uithoflijn aan te leggen met een financiële verhouding van 76% voor de provincie en 24% voor de gemeente Utrecht. Terzijde, de gemeente Utrecht had al vanaf de ’70-er jaren niet voor een behoorlijke verbinding met de Uithof gezorgd.

In de bestuursovereenkomst tussen deze partijen zijn duidelijke afspraken gemaakt. Ook is een tijdlijn afgesproken, dat wil zeggen, wie moet wanneer wat doen. Voor de uitleg: er zijn twee gedeelten van de Uithoflijn, het A gedeelte is het stationsgebied, het B gedeelte is vanaf Vaartsche Rijn naar de Uithof.

Toen de provincie na opheffing van de BRU in 2015 de nieuwe partner van de gemeente Utrecht werd, bleek de provincie dat er een PM post in het infrastructuur budget zat. € 27 miljoen bleek niet afgedekt. € 20 miljoen voor proef- en ontvangstorganisatie; zeg maar het regelen dat de tram gaat rijden nadat ze opgeleverd is (denk aan begeleiding, opleiding). En ook moest er nog een aantal miljoenen extra voor de bouw van de tramremise vrijgemaakt worden. Verbeek-Nijhof heeft in de presentatie in de Staten op deze PM post gewezen en inmiddels is in de begroting van de provincie een bedrag opgenomen. Samen met een deel van de “erfenis” van de BRU (van € 14 miljoen) kan de provincie dit financieel afdekken. De gemeente Utrecht heeft nog helemaal niets op dit bedrag afgedekt. Pas bij de voorjaarsnota 2018 wordt dit “lijk” van 24% van € 27 miljoen aan de orde gesteld door wethouder Van Hooijdonk. Let wel, de gemeente Utrecht was al in 2015 drie jaar op de hoogte van de PM post.

Blijft over ongeveer € 59 miljoen. En nu komt het. Waarom zijn die vertragings- en meerkosten ontstaan? Ik had het over het A en B gedeelte. In de 84 miljoen extra zit geen euro voor het B gedeelte. De financiële pijn zit alleen in het A gedeelte, namelijk in het stationsgebied. Volgens de afspraak in de bestuursovereenkomst had de gemeente Utrecht al een jaar geleden (!) de onderbouw moeten opleveren voor de infrastructuur van de tram. De gemeente Utrecht bleek toen helemaal niet klaar. Reden, ze had met de projectontwikkelaar van Hoog Catharijne overeenkomsten getekend, die de oplevering van de onderbouw verhinderde. De provincie Utrecht was geen partij bij die overeenkomst met de projectontwikkelaar. Dus wethouder Everhardt heeft kennelijk de projectontwikkelaar voorrang gegeven boven de verplichtingen ingevolge de overeenkomst met de provincie. Die keuze, waarvoor ook wethouder Van Hooijdonk verantwoordelijk is (zij zit namelijk in de stuurgroep) heeft geleid tot een vertragingsschade van bijna het gehele bedrag van € 59 miljoen (inclusief kosten spoorplaten en meerwerk).

Verantwoordelijk
Dat de gemeente Utrecht alleen verantwoordelijk is voor de feitelijke vertraging blijkt ook uit de arbitrage die over deze kwestie gehouden is. Op geen enkele wijze is de provincie voor de feitelijke vertraging verantwoordelijk gehouden. Niet de provincie, maar de gemeente Utrecht moest namelijk de onderbouw opleveren. Deze vertraging kan dus nooit aan gedeputeerde Verbeek-Nijhof toegerekend worden. Als iemand verantwoordelijk was, waren dat de wethouders Everhardt en Van Hooijdonk. Zij hebben niet geleverd toen ze moesten leveren met als resultaat grote vertragingsschade.

En nu komt het hoofdstuk politiek overleven. Hoe regel je dat hoewel je als wethouders verantwoordelijk bent voor alle ellende van vertraging, dat die kosten in de schoen van een ander geschoven worden? Er ligt een audit over organisatie van de projectorganisatie. De audit zegt helemaal niet dat Verbeek-Nijhof de oorzaak van het debacle is. Dat wordt wel keihard in de media beweerd. Immers, de indruk wordt gewekt dat de audit de oorzaak opzoekt van de extra kosten. Met geen woord wordt in de audit over de vertraging gerept die de oorzaak is. De audit ging over het organisatorische gedeelte: waren aanbevelingen opgevolgd en wat zou een goede organisatorische voortzetting zijn?

Afgesproken was dat deze audit geheim zou blijven. Kennelijk voelt wethouder Everhardt al de bui hangen. Hij moet immers uitleggen, samen met wethouder Van Hooijdonk, waarom de onderbouw al een jaar lang niet geleverd is (waardoor een enorme vertraging is ontstaan). Dus maken de wethouders in een geheime bespreking kenbaar dat er een audit is. Vervolgens schendt de Gemeenteraad de geheimhouding en wordt gesuggereerd dat uit de audit zou blijken dat de gedeputeerde de hoofdschuldige is. De gedeputeerde wordt nu de extra kosten van € 84 miljoen verweten. In de audit wordt met geen woord over de infrastructuur en vertraging gesproken. Het gaat alleen – nogmaals – om de organisatie en systeemintegratie.

Opmerkelijk is dat daar waar de audit kritisch is naar de provincie (lees: gedeputeerde) betreffende het niet opvolgen van een aanbeveling uit 2015, de audit in een nader rapport bevestigt dat de provincie de juiste keuze had gemaakt door die aanbeveling niet op te volgen. Het ging over de ontvangstorganisatie.

Ook het hele verhaal over dat de gedeputeerde de kwestie van de spoorstaven gemist zou hebben, is geheel uit zijn verband gerukt. De spoorstaven waren geen onderdeel van de projectorganisatie, maar een eenzijdige verplichting van de gemeente Utrecht (lees: de wethouders) in de onderbouwoplevering in het stationsgebied. Het was dus een opdracht van de projectorganisatie aan de gemeente Utrecht om behoorlijke spoorstaven te leveren.

De feitelijke vraag betreffende de spoorstaven is nu of de beheersorganisatie wel bereid is om de spoorstaven die de gemeente Utrecht wil opleveren, wil accepteren. De gemeente Utrecht zit hier dus met twee petten. Ze moet de onderbouw (spoorstaven) deugdelijk opleveren en daar zijn vraagtekens bij. Daarnaast is zij, samen met de provincie, opdrachtgever in de projectorganisatie. Dus waar had het debat donderdag in de Raad over moeten gaan?

Wethouder Van Hooijdonk, waarom heeft u niet direct die PM post van € 27 miljoen x 24% (het financiële percentage waarvoor de gemeente Utrecht verantwoordelijk is) in uw begroting opgenomen?

Wethouders Everhardt en Van Hooijdonk, waarom is het A gedeelte onderbouw niet begin 2017 opgeleverd, zoals contractueel met de provincie afgesproken?

Wethouders Everhardt en Van Hooijdonk, waarom heeft u de geheimhouding betreffende de audit geschonden?

Wethouders Everhardt en Van Hooijdonk, is de provincie c.q. de gedeputeerde iets te verwijten dat de gemeente Utrecht het onderbouw A gedeelte (stationsgebied) niet op tijd heeft opgeleverd?

Wethouders Everhardt en Van Hooijdonk, is het juist dat de € 59 miljoen vertragingskosten grotendeels veroorzaakt zijn door het niet tijdig opleveren van het onderbouw A gedeelte?

Wethouders Everhardt en Van Hooijdonk, is het juist dat al had de audit volgestaan met complimenten, dan nog steeds de tram niet had gereden, omdat er een infrastructureel probleem was, namelijk dat de gemeente Utrecht niet op tijd de onderbouw opleverde?

Wethouders Everhardt en Van Hooijdonk, kunt u met zo’n tekortschieten in uw verplichting om de onderbouw in het stationsgebied tijdig op de leveren voor het aanbrengen van de infrastructuur nog wel uw wethouderszetels behouden? Heeft u met uw tekortschieten de stad Utrecht niet bijna € 60 miljoen schade toegebracht? Moet u niet opstappen?

Mijn conclusie is duidelijk: de Gemeenteraad heeft zitten slapen in haar toezichthoudende taak, de media zijn op een verkeerd spoor gezet en de verkeerde is opgestapt.

Bernard Tomlow
(op persoonlijke titel)