Bibliotheek Utrecht heeft snel extra geld nodig. Mocht de gemeenteraad niet over de brug komen, dan sluiten er mogelijk drie tot vijf vestigingen en gaat een deel van het belangrijke werk van de bibliotheek verloren. Daarvoor waarschuwt directeur Deirdre Carasso. Er hangt een flink prijskaartje aan haar vraag, volgend jaar is er al 1,3 miljoen euro nodig. Daarmee wordt er tijd gekocht om een plan te maken hoe Bibliotheek Utrecht zich met nog meer geld verder kan ontwikkelen tot de brede bibliotheek van de toekomst.
Mogelijk vijf vestigingen Bibliotheek Utrecht dicht vanwege wankele financiële situatie
Het is slecht gesteld met de financiële situatie van de Bibliotheek Utrecht. De instelling krijgt nu jaarlijks ongeveer 15 miljoen euro van de gemeente, maar dat blijkt voor de komende jaren lang niet voldoende te zijn. Directeur Deirdre Carasso is nu bijna anderhalf jaar directeur nadat Ton van Vlimmeren er twintig jaar de scepter zwaaide. Ze heeft gelijk een flinke uitdaging gekregen. “Na mijn start heb ik een grondige analyse gemaakt van de organisatie en de financiën. Op sommige onderdelen vraagt dat een extra investering.”
De vorige directeur, Ton van Vlimmeren, moest een paar jaar geleden ook al reorganiseren en bezuinigen waarbij gedwongen ontslagen vielen. Er ontstond in 2015 ook nog politieke discussie over het inkomen van de directeur van meer dan 120.000 euro per jaar.
Redenen
De redenen voor de penibele situatie zijn volgens Carasso zowel van historische aard als gevolg van actuele ontwikkelingen. Zo zijn er in 2013 met de gemeente financiële afspraken gemaakt, die nu toch iets te ambitieus blijken te zijn. Carasso vult aan: “Wat ook niemand ontgaat, zijn de actuele prijsstijgingen. Daar hebben wij als bibliotheek ook mee te maken. Vooral de kosten voor energie en onderhoud vallen een stuk hoger uit dan gepland. Met dertien bibliotheekvestigingen loopt dat meteen flink op en dat drukt dan ook stevig op de begroting. De derde oorzaak is dat we een inhaalslag moeten maken op het gebied van bedrijfsvoering, zoals ICT (veiligheid), organisatie en innovatie. We zijn hierover nu in goed overleg met de gemeente.”
Tekst gaat verder onder afbeelding
[caption id=”attachment_362687” align=”aligncenter” width=”1920”]
Het ziet er financieel dus een stuk slechter uit dan de bedoeling is. Carasso: “Dit jaar kunnen we dat zelf nog oplossen, door over de hele linie te bezuinigen en door een forse bijdrage uit ons eigen vermogen. Bezuinigen blijven we natuurlijk doen waar dat verantwoord is, maar het eigen vermogen kan het structurele tekort, dat oploopt naar 1,5 miljoen, niet blijven opvangen.” Daarom trekt de bibliotheek nu aan de bel. Als er geen geld bijkomt, gaat Bibliotheek Utrecht flink inkrimpen. De instelling heeft onderzoek laten doen door Andersson Elffers Felix en daaruit blijkt dat er, als het zo doorgaat, waarschijnlijk drie tot vijf vestigingen moeten sluiten, waarbij ook een deel van het personeel dat daar werkt ontslagen wordt.
Brede functie
Sluiting van vestigingen is het allerlaatste wat Carasso wil. De bibliotheek heeft namelijk een belangrijke rol, zo vertelt ze. De laatste jaren werd al duidelijk dat de instelling veel meer is dan alleen een uitleen voor boeken. De directeur vertelt: “Bibliotheek Utrecht heeft een heel brede invulling. Wij willen eraan bijdragen dat iedereen kan meedoen aan onze samenleving. We zijn voor een inclusieve maatschappij en gelijke kansen. De bibliotheek is een plek voor kennis en informatie. We helpen mensen met digitale vaardigheden, en bewoners om geletterder te worden. We zijn ook een Informatiepunt Digitale Overheid, waarbij iedereen kan aankloppen met vragen over bijvoorbeeld toeslagen, DigiD of lastige brieven van de overheid.”
Tekst gaat verder onder afbeelding
Daarnaast heeft Bibliotheek Utrecht tal van educatieprogramma’s, over bijvoorbeeld omgaan met geld, huiswerkbegeleiding en proberen ze zoveel mogelijk kinderen meer te laten lezen. Bibliotheken zijn plekken in de wijk waar de buurt samenkomt voor ontmoeting, participatie, leven lang leren, ontwikkeling, en hulp als dat nodig is. Ook zijn er tal van andere organisaties die gebruikmaken van de ruimtes in de bibliotheek.
Dit klinkt natuurlijk allemaal erg mooi, maar dat blijft dus niet haalbaar met het budget dat er nu ligt, meent Carasso. En het is volgens de directeur niet dat ze zelf deze extra werkzaamheden, naast het uitlenen van boeken, heeft bedacht. In de Bibliotheekwet uit 2015 en het Bibliotheekconvenant (samenwerking bibliotheken en overheden) staan dit soort taken omschreven. Daarbij speelt ook nog eens mee dat Utrecht de komende jaren met 100.000 inwoners gaat groeien, waardoor er dus nog veel meer gebruikers van de bibliotheken bij komen. Overigens is daarbij ook van belang om te weten dat een groot gedeelte van de bezoekers en gebruikers van bibliotheken helemaal geen lid is en gratis gebruik maakt van allerlei diensten. Kinderen en jongeren tot 18 jaar zijn gratis lid.
Het draait uiteraard allemaal om de vestigingen, dat zijn de ‘woonkamers’ van de stad, zoals Bibliotheek Utrecht het graag ziet. Het sluiten van bibliotheken zou funest zijn. Maar, zo meent ook Carasso, er moet goed gekeken worden naar de locaties van vestigingen. Er zijn nu dertien bibliotheken en met de groei van de stad moet men kijken of alle locaties wel op de juiste plek staan. Ook als de gemeente over de brug komt met geld zullen er bibliotheken sluiten, maar ook nieuwe locaties geopend worden. “Het huidige netwerk van vestigingen is historisch gegroeid, het is goed om dat tegen het licht te houden”, vertelt Carasso. “De maatschappelijke waarde van het vastgoed moet zo groot mogelijk zijn. Elke bibliotheek kan een ontmoetingsplek zijn, maar nu is het zo dat niet elke locatie genoeg faciliteiten heeft voor die brede functie van de bibliotheek.”
Tekst gaat verder onder afbeelding
[caption id=”attachment_337633” align=”aligncenter” width=”1920”]
Boekenpaleis Neude
Dan rijst natuurlijk ook de vraag of het wel zo verstandig was om een toplocatie als Bibliotheek Neude te ontwikkelen, dat heeft uiteraard veel geld gekost en nu is er ineens een tekort. Carasso legt uit: “Die vraag heb ik meer voorbij zien komen, en die snap ik goed. De verhuizing naar de Neude is een weloverwogen besluit geweest. De stad is er ook heel erg blij mee. Het is een monument dat voor heel veel mensen iets betekent en het is nu weer openbaar toegankelijk.
De gemeente Utrecht heeft toentertijd extra subsidies gegeven voor de verbouwing en exploitatie van de locatie Neude, die dekken dus de kosten. Maar die dekken niet de prijsstijgingen van energie en onderhoud - stijgingen die bij alle locaties te zien zijn – en dan is Neude in verhouding tot andere locaties geen goedkoop pand. Maar de locatie Neude is niet de reden dat andere vestigingen mogelijk moeten sluiten.”
Vanwege de brede functie van de bibliotheek en de groei van Utrecht hoopt Carasso dus dat er meer geld beschikbaar komt voor de instelling. Voor volgend jaar is er 1,3 miljoen euro nodig om het tekort op de begroting weg te werken. Ook is daarbij los nog ongeveer 750.000 euro nodig om de organisatie beter te maken. Als dat geld binnen is, wil Carasso met de gemeente, politiek en partners in de stad rond de tafel om samen tot een plan voor de toekomst te komen. Want na volgend jaar loopt het tekort op naar 1,5 miljoen euro per jaar. Idealiter zou de subsidie, nu 41 euro per inwoner, gekoppeld worden aan de groei van het aantal inwoners. Daarmee zou, naast een overbruggingssubsidie voor de komende jaren, toegewerkt kunnen worden naar een sluitende exploitatie en een toekomstbestendig netwerk van wijkbibliotheken. Als dat niet gebeurt, dan ziet Carasso geen andere keuze dan het in gang zetten van de bezuinigingen, waaronder het sluiten van vestigingen.
