“Joodse kinderen zijn onder de nazi’s niet veilig.” Dat besef bracht Trui van Lier in actie. Tijdens de Tweede Wereldoorlog redde ze met Jet Berdenis van Berlekom zo’n 150 joodse kinderen. Haar verhaal bleef lang onderbelicht, maar Jim Terlingen brengt daar nu verandering in met het eerste boek over haar leven. “Door alle aandacht voor Truus van Lier lijkt Trui vergeten. Maar zij verdient minstens dezelfde plek, misschien zelfs een hogere.”
Trui van Lier: het eerste boek over hoe Trui 150 kinderen redde
Jim Terlingen staat voor ijssalon Vorst aan de Prins Hendriklaan. Waar ijsliefhebbers nu in en uit lopen, kwamen hier zo’n 85 jaar geleden peuters, kleuters en baby’s over de drempel, vaak in stilte en met een schuilnaam. Op deze plek runde Trui van Lier haar crèche en kinderpension ‘Kindjeshaven’, een toevluchtsoord voor kinderen van wie ouders waren opgepakt, ondergedoken of niet meer voor hen konden zorgen tijdens de Tweede Wereldoorlog.
Toevluchtsoord Kindjeshaven
Midden in Utrecht-Oost, destijds een bolwerk van de nazi’s, lag Kindjeshaven in een beladen omgeving: aan de Maliebaan zat het hoofdkwartier van Anton Mussert, naast het pension een bakkerij van een NSB’er en aan de overkant een café waar Duitse officieren samenkwamen.
We volgen de honderdvijftig hartjes die in de stoep zijn verwerkt (één hartje voor elk gered kind), steken de weg over en lopen via het bruggetje het Wilhelminapark in. Voor de speeltuin, die de naam draagt van Trui van Lier, gaan we zitten. “Utrecht verandert als je erover schrijft” zegt Jim Terlingen. “Ik kende deze stad al, ik kom hier vandaan, maar alles krijgt meer betekenis.’’
Tekst loopt door onder de afbeelding
Dat Jim Terlingen zich drie jaar lang vastbeet in het verhaal van Trui van Lier, kwam niet uit het niets. Zijn betrokkenheid begon bij het hernoemen van de speeltuin, waar hij meehielp om haar verhaal opnieuw onder de aandacht te brengen. Via die weg kwam hij in contact met een nicht van Trui, die hij thuis bezocht. Daar haalde ze een doos tevoorschijn, gevuld met brieven, foto’s en persoonlijke documenten uit Trui’s nalatenschap. “Op de terugweg in de trein dacht ik al: dit wordt een boek.”.
150 Joodse kinderen
Ook de groeiende aandacht voor Truus van Lier, de nicht van Trui van Lier, speelde een rol. Waar Trui’s naam jarenlang vooral bij kenners bekend was, kwam Truus plots volop in de schijnwerpers te staan als de verzetsvrouw die een aanslag pleegde op een Utrechtse NSB’er. “En toen dacht ik: hallo, Trui verdient minstens dezelfde plek, misschien zelfs wel een hogere” zegt Terlingen. “Ik heb veel bewondering voor iemand die zonder geweld handelt. Honderdvijftig kinderen redden, dat raakt mij net wat meer dan iemand die een aanslag pleegt.”
En hoe: met een uitgekiend netwerk verzetstrijders wist Trui van Lier joodse kinderen uit handen van de nazi’s te houden. In Kindjeshaven ving ze hen tijdelijk op, vaak onder een andere naam, om zo geen argwaan te wekken. Vanuit daar regelde zij samen met het verzet onderduikadressen door het hele land. Soms verbleven kinderen slechts enkele dagen, soms langer, maar altijd met één doel: zo snel mogelijk doorplaatsen naar een veiliger plek. Zelfs wanneer Duitsers of NSB’ers in de buurt waren, wist ze met lef en slimheid situaties te ontwijken, of hen op het verkeerde been te zetten blijkt uit het boek van Terlingen.
Soms liep de spanning hoog op. Regelmatig stonden er mannen van de Sicherheitsdienst of andere Duitse instanties voor de deur, met vermoeden dat er joodse kinderen werden verborgen. Trui hield zich dan staande. Ze verzon verhalen, noemde de kinderen ‘halfjoods’ en liet papieren zien. Maar wanneer Duitsers dreigden kinderen mee te nemen, draaide ze het om. Terlingen: “Dan zei ze: prima, maar dan nemen jullie álle kinderen mee, ook de Duitse kinderen die ze opving onder de voogdij van de Ortskommandant. Daarmee zette ze haar tegenstanders klem. Geen instantie wilde conflict met die commandant.” Verbouwereerd dropen ze af.
Tekst loopt door onder de afbeelding
Tragiek van een verzetsheldin
De oorlog laat diepe sporen na na de bevrijding. “Dat vergeten we vaak” zegt Jim Terlingen. “Ze kreeg klachten, sliep slecht, wat we nu PTSS zouden noemen.” Werken gaat steeds moeilijker en uiteindelijk raakt ze arbeidsongeschikt. Het persoonlijke leed stapelt zich op wanneer haar dochter op jonge leeftijd overlijdt. “Daarna ging het echt niet goed met haar” aldus Terlingen. Ook haar man kampt met trauma’s, wat hun huwelijk heeft gekost. Pas jaren later komt er enige erkenning, onder meer vanuit Israël. “Dat heeft haar goed gedaan” zegt Terlingen. “Die erkenning werkte helend.” Maar de prijs bleef hoog.
Trui en Truus
Over de band tussen Trui van Lier en haar nicht Truus van Lier is volgens Jim Terlingen een hardnekkig misverstand ontstaan. “Die band was er niet, in ieder geval niet tijdens de oorlog” zegt hij. “Beter gezegd: ik heb geen enkele bron gevonden die dat aantoont.” In interviews geeft Trui zelf aan dat ze niet wist waar haar nicht mee bezig was. “Een zus van Truus zegt ook: Trui wist helemaal niks van Truus.”
Wat Trui van Lier dreef om haar leven op het spel te zetten, laat zich volgens Jim Terlingen niet in één verklaring vangen. Hij wijst op haar diepe rechtvaardigheidsgevoel, iets wat ze van huis uit meekreeg. “Je bent geen cent meer waard dan een ander” zegt hij. “Dat zat er bij haar gewoon in.” Door zich zo intens in haar verhaal te verdiepen, is Terlingen ook anders naar de oorlog gaan kijken. Soms ziet hij echo’s van die tijd in het heden, in politieke spanningen en groeiende tegenstellingen. Juist daarom hoopt hij dat lezers iets meenemen van Trui’s houding. “Dat we ons blijven verzetten tegen onrecht, hoe klein of groot ook” zegt hij. “En vooral: dat we mensen blijven zien als mens. Laat je hart spreken.”
Trui van Lier – Utrechtse verzetsvrouw, geschreven door journalist en historicus Jim Terlingen en uitgegeven door Uitgeverij IJzer. In het rijk geïllustreerde boek wordt voor het eerst het volledige levensverhaal verteld van de Utrechtse verzetsvrouw Trui van Lier (1914-2002).
