San Francisco, Kuala Lumpur, Nairobi - het zijn wereldsteden waarmee Utrecht zich sinds deze week mag meten. De Domstad is geselecteerd voor het nieuwe ‘Pioneering Places Programme’ van het World Economic Forum (WEF). Utrecht wordt onder andere door de ‘gezonde’ wijk Cartesius gezien als pionier in innovatieve oplossingen voor stedelijke uitdagingen.
Dankzij Cartesius mag Utrecht zich meten met San Francisco en Nairobi
De officiële aftrap van het éénjarige Pioneering Places-programma was op 21 oktober, tijdens de Urban Transformation Summit in de Amerikaanse stad San Francisco. Namens Utrecht was Michiel Dijkman daarbij aanwezig, directeur van Economic Board Utrecht. Dat is een samenwerkingsverband tussen bedrijven, kennisinstellingen en overheden om de economie in de regio Utrecht te stimuleren.
Cartesius
Samen met Kuala Lumpur (Maleisië), Medellín (Colombia), Montréal (Canada), Nairobi (Kenia) en San Francisco (Verenigde Staten) vormt Utrecht een groep van zes steden die volgens het WEF een voorbeeldfunctie hebben. Ze lopen voorop in oplossingen van universele stedelijke uitdagingen, zoals problemen met huisvesting, infrastructuur en gezondheid.
De tekst loopt door onder de foto.
Vanwege het laatstgenoemde thema is Utrecht ‘Heart of Health’ geselecteerd; de aanduiding die de Economic Board Utrecht aan de regio heeft gegeven. Een belangrijke reden hiervoor is de wijk Cartesius; gelegen rondom het CAB-gebouw dichtbij station Zuilen. De bouw van de wijk begon in 2021 en is nog steeds niet afgerond, maar sinds 2023 is een gedeelte al bewoond.
Blue Zones
Het is een ‘speciale wijk’, zegt Onno Dwars, directeur van gebiedsontwikkelaar Ballast. Niet alleen omdat er zo’n 3.500 woningen op minder dan 25 hectare komen, maar ook omdat er een uniek doel aan hangt: inwoners van Cartesius moeten gemiddeld vijf jaar langer gezond kunnen leven dan inwoners van andere Utrechtse wijken. Die missie wordt gemonitord door een tienjarig onderzoek, uitgevoerd door het UMC Utrecht, Universiteit Utrecht en Hogeschool Utrecht.
Cartesius is geïnspireerd op de zogenoemde Blue Zones: gebieden waar mensen bovengemiddeld oud worden, mede dankzij hun leefstijl en omgeving, zoals op het Japanse eiland Okinawa of het Italiaanse Sardinië. Ook in Utrecht worden elementen uit deze zones toegepast, zoals faciliteiten voor beweging en gezond eten, de aanwezigheid van dieren en een ‘community manager’ die sociale verbinding stimuleert.
Utrecht internationaal op de kaart
Mede vanwege dit concept mag Utrecht nu dus deelnemen aan het Pioneering Places Programme van het WEF. De komende twaalf maanden wisselen de deelnemende steden ervaringen uit op internationale bijeenkomsten en delen hun ideeën met andere steden.
Maar hoe komt een ‘stadje’ als Utrecht (ter vergelijking: Nairobi, de grootste stad van de zes, is met 4,8 miljoen inwoners in 2024 bijna dertien keer zo groot) op de radar van het World Economic Forum? “Utrecht werd in de zomervakantie benaderd. Het WEF zag veel mooie dingen gebeuren”, vertelt Michiel Dijkman vanuit de Verenigde Staten.
De tekst loopt door onder de foto.
Volgens Dijkman zijn er meerdere factoren die Utrecht internationaal op de kaart hebben gezet. Zo werd de wijk Overvecht eind 2024 geselecteerd voor het Bloomberg Harvard City Leadership Initiative, waarbij onderzoekers van de prestigieuze universiteit van Harvard meedenken over de toekomst van jongeren in de wijk.
Ook innovatieve projecten zoals de autoloze Merwedekanaalzone en de nauwe samenwerking tussen overheid, bedrijfsleven en kennisinstellingen in Utrecht maken volgens hem indruk.
World Health Organization
Bovendien, vertelt Dijkman, vindt het WEF het interessant dat de Cartesius-missie ook onderzocht wordt. Zo kan het concept – als het werkt – gekopieerd worden naar andere steden.
Het onderzoek was in eerste instantie niet het plan, maar betrokken bij Cartesius werden er door kennisinstellingen op gewezen dat de ‘vijf jaar langer leven’-claim onderzocht zou moeten worden. Professor dr. Roel Vermeulen (Universiteit Utrecht) leidt inmiddels het onderzoek.
Ook de World Health Organization (WHO) raakte na een bezoek van betrokkenen, onder meer Michiel Dijkman, zo geïntrigeerd, dat Cartesius werd geselecteerd als een van haar tien pilotregio’s wereldwijd. Inmiddels onderzoekt ook de WHO hoe gezond Cartesius is. “Dat alles heeft als een sneeuwbaleffect gewerkt op onze internationale naamsbekendheid,” zegt Dijkman.
Wat levert het Utrecht op?
Een belangrijke vraag is wel: wat heeft Utrecht zelf aan deze internationale samenwerkingen? “Allereerst natuurlijk erkenning”, zegt Dijkman. “We zetten Utrecht op de kaart met het imago dat we willen: ‘Heart of Health’.”
De tekst loopt door onder de foto.
Ook benadrukt hij dat Utrecht door de Europese Commissie is uitgeroepen tot de meest competitieve regio van 232 Europese regio’s. “We staan al vijftien jaar in de top vijf, maar bijna niemand weet dat we het zó goed doen. De burgemeester zegt weleens: ‘Utrecht mag wat minder bescheiden zijn’. Dat proberen we nu actief te veranderen door meer internationale contacten aan te halen.”
Internationale zichtbaarheid helpt volgens hem bij het binnenhalen van Europees geld, het aantrekken van kennis en het versterken van de regionale economie. “Er zijn regio’s die economisch verder zijn, maar de balans tussen welzijn en welvaart is hier heel goed. Daarom scoren wij zo hoog. En als zo’n Cartesiuswijk écht werkt, kunnen we dat concept ook internationaal verkopen.”
Geïnspireerd door andere landen
Tijdens de top in San Francisco sprak Dijkman onder meer met politici, zoals een wethouder van Washington DC en de gedeputeerde van de Argentijnse provincie Buenos Aires. Ook zat hij in panels, gesprekken en nam hij deel aan ondertekenmomenten. “Dat is inspirerend, daar leer je van, en dat neem je mee naar Utrecht.”
Ook heeft hij geluisterd naar de voorbeelden van de andere steden, zoals Kuala Lumpur en San Francisco, die het goed doen op het gebied van circulaire economie. “Dat kan voor Utrecht ook interessant zijn.”
De top duurde tot donderdag 23 oktober, waarna Dijkman met een trots gevoel naar huis ging. “Het is toch bijzonder om in het rijtje te staan met een Montréal of San Francisco.” Nu is het afwachten wat de rest van het jaar brengt.
World Economic Forum
Het World Economic Forum is een internationale non-profitorganisatie, opgericht in 1971, die publieke en private leiders (onder andere ondernemers, politici, academici) samenbrengt om mondiale uitdagingen aan te pakken. Het forum is vooral bekend van de jaarlijkse vergadering in het Zwitserse Davos.
