Er wordt weer geboord en gelast aan de historische kluismuren en -kelders langs de Kromme Nieuwegracht. Het werk heeft jarenlang zo goed als stilgelegen. Samen met het werk aan de walmuren, werven en werfkelders aan de Oude- en Nieuwegracht werd het een waar hoofdpijndossier. Te strakke planning, verkeerde uitvoeringsmethoden, te optimistische financiële vooruitzichten, onduidelijkheid over eigendom en frictie met de wél bekende eigenaren zorgden voor de nodige problemen. Nu is er over het werk aan de Kromme Nieuwegracht, Drift en Plompetorengracht vooruitgang te melden. We spreken projectmanager Twan Kleeven.
Nieuwe werkwijze moet oude grachten in Utrecht de toekomst in helpen
De Utrechtse werven zijn uniek. Nergens in de wereld in zijn de grachten zo opgebouwd als in onze stad. Toen in 2006 bleek dat de walmuren op veel plekken rot waren, werd dus al snel besloten dat er moest worden ingegrepen. Er werd een groot plan gemaakt en er kwam geld beschikbaar. De verwachting was dat het werk in vijf of zes jaar wel afgerond zou zijn; maar zo ging het niet. Het project liep zo uit de hand dat het werk zelfs stilgelegd moest worden.
Dat was ook het geval langs de Kromme Nieuwegracht. De situatie met de eeuwenoude bouwwerken is hier bijzonder lastig. De fundering was op sommige plekken verdwenen en het zware verkeer dat in het verleden over de gracht reed, hielp niet mee. Het werk werd gestaakt, er kwamen noodmaatregelen, een onderzoek en er begon een nieuwe aanbesteding. Sinds deze maand wordt er weer gewerkt.
Kromme Nieuwegracht 56
We ontmoeten projectmanager Twan Kleeven boven op de kelder van Kromme Nieuwegracht 56. Hij is sinds 2021 betrokken bij dit specifieke gedeelte van het project. Sinds 2019 was hij al aan de slag met de walmuren bij de Oudegracht. Op het water van de Kromme Nieuwegracht zijn twee werknemers van aannemer Beens Groep bezig met het aanbrengen van palen, om een nieuwe kadewand te kunnen maken waarachter nieuwe fundering komt. Het werk aan de Kromme Nieuwegracht, Drift en Plompetorengracht gebeurt van gevel tot gevel. De kelders, kluismuren, bestrating, alles wordt meegenomen. Vooral belangrijk is het herstellen van funderingen van de muren, het waterdicht maken van de kelders en het verstevigen van de gewelven.
Tekst loopt door onder de foto
Kleeven wijst ter plekke op een stuk kluismuur met afwijkende kleur: “Dit is een heel groot gat geweest, dat in de jaren 50 op een lompe manier is gemaakt. Het gat was nodig om een olietank, brandstof voor de verwarming, de kelder in te krijgen. Die tank gaan we er nu uithalen. Dan herstellen we ook gelijk de muur en plaatsen we een deur zoals die er ooit in heeft gezeten.” Het zijn dit soort onderdelen van het werk die voor Kleeven een meerwaarde betekenen. “We zorgen er niet alleen voor dat de kluismuren en kelders weer functioneren, we zorgen ook echt voor behoud van waarde.” Een paar meter verderop zit een gat in de kluismuur: “Achter die weggehaalde steen vonden we een volgestorte kelder. Dat bleek een weeskelder te zijn, het is niet bekend wie de eigenaar is. De gewelven van die kelder gaan we ook herstellen.”
Tekst loopt door onder de foto
Het ingewikkelde bij het hele dossier van de wal- en kluismuren, werven, kelders en aangrenzende bestrating is onder meer dat er verschillende eigenaren bij betrokken zijn. Zo is een kelder bijvoorbeeld van de bewoner, maar de straat erbovenop van de gemeente. Hierdoor is aansprakelijkheid een lopende discussie, evenals wie voor welke kosten moet opdraaien. Tel daar de ingewikkelde technische procedures en het gebrek aan bouwtekeningen bij op en het resultaat is een monsterklus. Het werk wordt daarom nu ook anders aangepakt dan een paar jaar geleden. “Er wordt gewerkt in kleine segmenten, en we erkennen dat we eigenlijk niet precies weten wat we gaan aantreffen en welke oplossingen we hebben”, vertelt Kleeven. “We inspecteren en onderzoeken elke keer per segment wat er moet gebeuren, en dan bedenken we de beste technische oplossing waarbij we ook nog de monumentale waarde bewaren of zelfs extra waarde toevoegen. Dat vraagt natuurlijk flexibiliteit van het hele team en alle betrokkenen, maar het werkt wel het beste.”
Tekst loopt door onder de foto
Deze tactiek vat hij zelf meerdere keren samen met de uitdrukking ‘festina lente’, dat ‘haast je rustig’ betekent. Anders dan het bouwen van nieuwe woningen moet het team namelijk ‘erkennen wat je niet weet’, ‘als het nodig is pas op de plaats maken’ en vooral ook ‘open en transparant zijn over wat je niet weet’. Kleeven zegt: “Aanwonenden en eigenaren hebben behoefte aan duidelijkheid. Vertellen dat je iets niet zeker weet is ook een manier van duidelijk zijn.” Op deze manier worden de Kromme Nieuwegracht, Drift en Plompetorengracht stukje voor stukje aangepakt. Geen vaste planning en geen vaste werkwijze, maar elke keer beoordelen en gezamenlijk kijken naar de oplossing. Het werk gaat in ieder geval een paar jaar duren.
