Utrechtse hoogbouw in data: Kruipen naar het topje van de Dom

De klokkentoren is de hoogste van zijn soort in Nederland en vooralsnog het absolute hoogtepunt van de stad. Rekening houdend met de bolling van de aarde, kun je bij helder weer de top al vanaf veertig kilometer afstand op straatniveau zien. Vele Utrechters vinden dat dit iconische aangezicht beschermd moet blijven en dat hoogbouw het zicht op de dom niet mag belemmeren. Toch blokkeren steeds meer gebouwen het zicht. Vooral aan de westkant, waar de hoogbouw in het stationsgebied voor een blinde vlek zorgt, zoals te zien op deze interactieve Domzicht kaart.

Clusters
Omdat de hoogbouw in het stationsgebied zo geclusterd is, ontstaat deze grote zwarte vlek (“schaduw”). Die clusters van hoge gebouwen zijn ook aan de randen van de stad te vinden. Zoals op de Uithof en Rijnsweerd en delen van Kanaleneiland. Ook rond het nieuw te bouwen hoogtepunt van Utrecht, in Leidsche Rijn, is meer hoogbouw te vinden.

Tweede na de Dom
Samen met de echte reuzen van de wereld zijn ook deze hoge gebouwen opgenomen in de database van Skyscraper.com. Dat overzicht geeft een goed beeld hoe er steeds hoger gebouwd is in de stad.

Honderden jaren was de dom de enige echte piek van de stad. Op een paar kerktorens na, is er pas sinds het begin van de vorige eeuw echt hoger dan veertig meter gebouwd. In 1918 werd de 43,5 meter hoge watertoren aan de Amsterdamsestraatweg gebouwd, wat daarmee het hoogste punt werd na de Dom. Het huidige Prorail gebouw, ook wel bekend als De Inktpot, nam met zijn 56 meter deze titel in 1921 alweer over.

Pas in de jaren 60 en 70 werd er duidelijk op ingezet om meer de lucht in te gaan. Vooral veel gebouwen met een woonfunctie in de nieuwe wijken Overvecht en Kanaleneiland zorgden daarvoor. Buiten deze flats werd in deze jaren ook het Unnikgebouw op de Uithof (tegenwoordig Science Park) opgeleverd, dat met 75 meter hoog boven de omgeving uitstak. Eind jaren 70 ging het Rijkskantoor Westraven daar overheen. Met een hoogte van 88 meter is het huidige Rijkswaterstaat hoofdkantoor jarenlang het hoogste na de Dom geweest. Met de renovatie in 2007 moest het wel enkel meters inleveren.

In de jaren 80, 90 en de 00’s wordt weliswaar hoog gebouwd, maar het Provinciehuis, Kantoortoren Galghenwert en kantoorgebouw Le Mirage komen niet dichter bij de top van de Dom. Pas in 2011 opent het Bestuurscentrum van de Rabobank, dat met 105 meter tot op heden het dichtst bij de hoogte van de Dom in de buurt komt.

In de nabije toekomst staat er een vloed aan nieuwe hoogbouw op het programma. En met de komst van Mark 3 zal voor het eerst ook de magische grens van 112 meter overschreden worden. Mark 3 komt weliswaar net buiten de ring, maar het “taboe” op het doorbreken van de grens van 112 meter is genomen.
Naast Mark 3 staan er nog twee 100+ gebouwen op de planning (Mark 2 en Wonderwoods 1). Het is onduidelijk hoe de plannen van het gebied achter de Jaarbeurs zullen uitvallen qua hoogbouw.

Gesloopt
Ondanks dat hoogbouw in Utrecht relatief jong is, zijn toch al zes blikvangers weer gesloopt. Tussen 1954 en 1975 stond op Lage Weide een gashouder van 78 meter hoog, die in die tijd de tweede plaats op de ranglijst innam. Verser in het geheugen ligt de sloop van het zeventig meter hoge KPN gebouw aan de burgemeester Fockema Andreaelaan, waar dit jaar woontorens voor studenten en starters worden opgeleverd.

Ontwikkeling in kaart
Op deze interactieve kaart en diagram is zichtbaar hoeveel hoogbouw er sinds de jaren zestig per vijf jaar is bijgekomen.
Daarin zijn ook de gebouwen opgenomen waarvan de verwachting is dat ze de komende vijf jaar omhoog zullen schieten, zoals de Mark I, II en III. Dan zijn er straks vier gebouwen boven de 100 meter waarvan eentje dus boven de dom uittorent met 140 meter.

Data en verantwoording
De data die voor dit artikel gebruikt is komt van verschillende bronnen. De meeste data over de hoogbouw komt van de Skyscraperpage, aangevuld met gegevens van Wikipedia en de BAG. Voor geplande bouw hebben we naast voorgaande links ook gekeken naar de plannen van CU2030 en het bericht op DUIC over de nieuwe woontorens bij Leidsche Rijn centrum. Van een aantal panden was alleen het aantal verdiepingen bekend en is op basis daarvan een inschatting van de hoogte gemaakt. De verse plannen voor achter het Jaarbeurs terrein zijn nog niet meegenomen omdat het nog slechts om schetsen gaat. Om door te rekenen waar je allemaal de Dom kunt zien, is gebruik gemaakt van het Actuele Hoogtebestand Nederland. De berekening vond plaats in een GIS programma middels een viewshed analyse. Hierbij is voor zichtbaarheid op straatniveau gekozen vanaf 1,60 meter te werken (ooghoogte) en hebben we voor de zichtbaarheid van de dom de “lamp” op 95 meter gehangen. Dat is de onderkant van het spitse dak. De berekeningen zijn uitgevoerd door de mensen van Webmapper (een Utrechts bedrijf), zij hebben ook de mooie 3D visualisatie gemaakt.