Utrecht werd vroeger regelmatig een charmante provinciestad genoemd, maar Utrecht moet de komende jaren met 100.000 inwoners groeien. We gaan de hoogte in bouwen en krijgen nieuwe stadscentra. Althans, dat is wat de gemeente overal roept en schrijft. Enkele bewoners willen nu op de rem trappen en vragen zich af waarom Utrecht eigenlijk zo zou moeten groeien. Dat ze daar niet alleen in staan blijkt uit een petitie die inmiddels meer dan 2500 keer werd ondertekend. Het is de opmaat naar een referendum.
455.000 inwoners in Utrecht: discussie, petitie en nu referendum?
Utrecht telt in 2040 ruim 455.000 inwoners, dat wordt al geruime tijd door het gemeentebestuur als voldongen feit gecommuniceerd. Het is niet de vraag of dit gaat gebeuren, maar hoe dit moet gaan gebeuren. Het college heeft daarvoor een visie gemaakt, die heet de Ruimtelijke Strategie Utrecht 2040. De visie werd met 24 stemmen voor en 21 stemmen tegen door de gemeenteraad aangenomen. Dit plan moet de groei van de stad in goede banen leiden.
Officieel mag het niet de naam van ‘plan’ hebben (want het is een ‘strategische visie’), maar het document gaat in op hoe Utrecht ingericht moeten worden om die 100.000 nieuwe buren te kunnen huisvesten en op hoe we ook nog prettig kunnen leven in de stad. Zo moeten er bijvoorbeeld meerdere nieuwe stadscentra komen en in totaal 60.000 nieuwe woningen.
Maar, zo luiden de zorgen van een groep bewoners, er moet juist gekeken worden of we die groei in Utrecht wel willen. Anna Zanger is een van de pleitbezorgers voor een referendum over dit onderwerp. Zij vertelt: “Het gemeentebestuur doet wel alsof het een vast gegeven is dat Utrecht gaat groeien met 100.000 inwoners, maar het is een keuze. We moeten de fundamentele vraag met z’n allen beantwoorden; of we dit überhaupt wel willen.”
Tekst gaat verder onder afbeelding
Petitie
Zanger is niet de enige met deze zorgen. Samen met Jan Korff de Gidts trekt ze de kar om aandacht voor dit onderwerp te krijgen. Tot op heden met succes want ze hebben inmiddels meer dan 2500 steunbetuigingen gehad in de vorm van ondertekenaars van een petitie die oproept tot het houden van een referendum.
Los van de fundamentele vraag, of Utrecht wel zo hard moet groeien, hebben ze ook kritiek op de manier waarop het gemeentebestuur dit soort plannen maakt en presenteert. Zanger, Korff de Gidts en verschillende bewonerscomités waar ze mee in contact staan zeggen zich ongehoord te voelen. “We hebben uiteraard allemaal gereageerd op de Ruimtelijke Strategie Utrecht 2040 toen dat mogelijk was. We hebben tips, kritiek en opmerkingen gegeven, maar dat wordt allemaal ambtelijk voorzien van een reactie, daarmee afgetikt en ze gaan weer verder.”
De gemeente Utrecht organiseerde een burgerpanel, hield webinars, zette een enquête uit en sprak in totaal met ongeveer 450 inwoners en organisaties voor de Ruimtelijke Strategie Utrecht 2040. Een deel van alle tips, opmerkingen en kritiekpunten is gebundeld in de reactienota. In zo’n 370 pagina’s gaat de gemeente in op al dit soort punten.
Een bewoner heeft bijvoorbeeld aangedragen dat de werkelijke groei van Utrecht maar beperkt is, maar dat de stad de groei zelf veroorzaakt door het creëren van woningen en werk. De gemeente reageert vervolgens: “De gemeente ziet groei niet als een bedreiging, maar als een kans om gezond stedelijk leven voor iedereen te versterken. Met deze Ruimtelijke Strategie Utrecht 2040 zorgt de gemeente ervoor dat de groei van het aantal inwoners en woningen in balans blijft met een toename van groen in de stad, met een groei van banen en voorzieningen, met een passende infrastructuur voor verkeer en vervoer en met de ambities op basis van de energietransitie. Hier profiteert ook de bestaande stad van.” De gemeente schrijft ook dat groei geen keuze is, maar noodzakelijk om een stad voor iedereen te kunnen zijn.
Tekst gaat verder onder afbeelding
Hoogbouw
Zanger denkt dat het gemeentebestuur niet meer goed doorheeft wat de behoefte is van de inwoners van de stad. “Als ik bewoners spreek die wonen rondom een van de nieuwe stadscentra, dan vertellen ze echt geen behoefte te hebben aan hoogbouw in hun buurt, terwijl dat wel de plannen zijn. Daarbij speelt ook mee dat de druk op de publieke ruimte op dit moment al heel groot is. De fietspaden en parken zijn al vol. Ik merk dat bewoners gewoon cynisch worden van de plannen van de gemeente, en dat moet je als college natuurlijk niet willen.”
Overigens benadrukt Zanger dat de Ruimtelijke Strategie Utrecht 2040 op papier ook allemaal wel leuk kan klinken - dat er is nagedacht over leefbaarheid, voorzieningen en groen die mee moeten groeien met het inwoneraantal - “maar we vertrouwen er niet blindelings op dat dit dan ook echt daadwerkelijk gaat gebeuren. Kijk alleen al naar de Merwedekanaalzone, er werd altijd geroepen dat daar betaalbare woningen zouden komen. De eerste prijzen laten wel wat anders zien. De gemeente kan nu dus wel beloven dat woningbouw hand in hand gaat met een leefbaardere stad, maar gaan projectontwikkelaars daar wel in mee dan? Als bewoners hebben we de ervaring dat dit niet zo makkelijk gaat.”
Gemeenteraad
Hoewel de voltallige oppositie tegen de Ruimtelijke Strategie Utrecht 2040 stemde, is het niet per definitie zo dat die partijen tegen groei zijn. Gertjan te Hoonte is raadslid voor de VVD en heeft zich de afgelopen maanden onder meer beziggehouden met de visie. “Een van de belangrijkste redenen dat de VVD tegen heeft gestemd is dat het huidige college alles binnenstedelijk wil oplossen, alles moet binnen de ring gebouwd worden.”
Het woord dat hiervoor gebruikt wordt, is verdichten. Daarbij moet de bestaande stad verder bebouwd worden. Dit kan eigenlijk alleen door veel gestapelde woningen te bouwen in bepaalde gebieden. Voorbeeld is de Merwede, hier komen meer woningen dan in Lunetten, maar die laatste wijk is tien keer zo groot. Overigens snapt het VVD-raadslid dat er gebouwd moet worden. “Maar betrek daar dan ook polder Rijnenburg bij. Wij denken dat Utrecht een prettigere stad is als de druk ook opgevangen kan worden buiten de ring, in Rijnenburg. Daar kan nog prima gebouwd worden.”
En hoe staat de lokale fractie van de VVD tegenover een referendum over de Ruimtelijke Strategie Utrecht? Te Hoonte: “Los van de vraag wat de VVD fundamenteel vindt van referenda, is het op dit moment een mogelijkheid in Utrecht. Mocht het er echt van komen dan is de specifieke vraagstelling heel belangrijk en aan de hand daarvan zal de VVD een standpunt innemen.”
DUIC heeft de gemeente Utrecht om een reactie gevraagd, maar vanwege de vakantieperiode kon die niet gegeven worden.
Route naar een referendum
Anna Zanger en Jan Korff de Gidts willen graag een referendum met de vraag: wil de bevolking van Utrecht wel dat de stad zo hard groeit? En wel binnen de stadsgrenzen? Bewoners in Utrecht kunnen zelf zorgen dat er een referendum komt, maar daar is wel het een en ander voor nodig. Een referendum is een stemming onder de inwoners van Utrecht over een besluit van de gemeenteraad. De Ruimtelijke Strategie Utrecht 2040 is door goedkeuring van ChristenUnie, D66 en GroenLinks aangenomen door de gemeenteraad.
Het aanvragen van een referendum gebeurt in twee fases. Bij elke fase moeten inwoners steunverklaringen inleveren. Met die steunverklaringen laten de initiatiefnemers zien dat genoeg Utrechters het onderwerp van het referendum belangrijk vinden. Voor fase één zijn duizend handtekeningen nodig. De petitie staat al op ruim 2000 handtekeningen, maar de gemeente moet die wel allemaal nog controleren op juistheid. Inwoners van bijvoorbeeld Amsterdam die een handtekening hebben gezet, worden niet meegeteld.
Als er duizend correcte handtekeningen zijn, gaat fase twee in. Dan moeten er tienduizend steunbetuigingen verzameld worden in een periode van zes weken. Als dat slaagt organiseert de gemeente binnen zes maanden een referendum. De uitslag van het referendum gaat als belangrijk advies naar de gemeenteraad. De uitslag is niet bindend, dus de gemeenteraad is niet verplicht de uitslag te volgen.
